राजन्, सर्वे ब्राह्मणाः ब्रह्मविद्यायां संलग्नाः सन्देहापनोदनाय यथार्थं ज्ञातुम् इच्छन्तः भगवतः सत्यं परीक्षितुम् उद्युक्ताः आसन्। ततो ब्रह्मणः पुत्रं भृगुम् एव प्रेषयामासुः। भृगुः तु ब्रह्मणा सह सभायां प्रविश्य न तस्य प्रणामं न स्तुतिं च कृतवान्, तस्य स्वभावं परिक्षितुम्। तदा स ब्रह्मा स्वतेजसा ज्वलन्निव कोपाविष्टः अभवत्। किन्तु स्वभावविजितः स ब्रह्मा अन्तः प्रवृत्तं क्रोधं निगृह्य, स्वस्रोतसोदकलेशेन यथा प्रजापतिः वह्निं निरुध्यति, तथा धैर्येण स्थितः। ततः भृगुः कैलासशैलं गतवान्, यत्र महेश्वरः स्वभ्रातृदर्शनात् प्रमुदितः उत्थाय स्नेहपूर्वकम् आलिङ्गनाय प्रस्थितः। परन्तु भृगुः तस्य आलिङ्गनं प्रत्याचष्ट, तं तु अवज्ञाय, तदा देवः कोपेन नेत्राभ्यां ज्वलन्निव त्रिशूलमुत्क्षिप्य तस्य वधाय प्रस्थितः। भगवत्याः पादपतितया मृदुवचोभिः शमितः सः महेश्वरः शान्तः अभवत्। ततः भृगुः वैकुण्ठं यत्र भगवान् जनार्दनः श्रीया सह शयानः आसीत्, तत्र गतवान्। तत्र भृगुः भगवतः वक्षसि पादेन प्रहारं कृतवान्। तदा दीनवत्सलः भगवान् लक्ष्म्या सह शय्यायाः अवतीर्य, मुनिं प्रणम्य, मृदुवचः प्रोवाच—"स्वागतम्, ब्राह्मण, क्षणमेकं उपविश, अज्ञातागमनेन अस्माभिः अपराधः कृतः, त्वं क्षन्तुमर्हसि। भगवन्, त्वत्पादोदकेन अहं जगच्च लोकपालाश्च मम भक्ताः पावनाः भवन्तु। त्वत्पादस्पर्शेन अद्य लक्ष्म्याः अनन्यकृपापात्रत्वं प्राप्तवानस्मि, मम वक्षसि पापरहितं श्रीः स्थास्यति।" एवं मधुरवचोभिः भगवता समभाष्यमाणः भृगुः वैकुण्ठे परमसन्तुष्टः, तृप्तः, मौनमगच्छत्, भक्त्याविष्टः अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। ततो भृगुः पुनः ब्रह्मनिष्ठेषु मुनिषु स्वानुभूतं सर्वमाख्यात्। तच्छ्रुत्वा मुनयः विस्मितमनसः संशयरहिताः सन्तः विष्णौ, यतः शान्तिः निर्भयता च सम्पद्यते, दृढतरां श्रद्धाम् अकुर्वन्। स एव हि धर्मः, ज्ञानं, वैराग्यं, अष्टैश्वर्यं, यशः च तस्य प्रसादात् सम्पद्यते। स एव मुनिनां परमगतिर्भवति, ये दण्डं निहितवन्तः, शान्ताः, समचित्ताः, अकिञ्चनाः, साधवः च। सत्त्वमयं तस्य प्रियं रूपं, ब्राह्मणाः तस्याराध्यदेवताः, ये शान्ताः, अकामाः, विद्वांसः तं निःस्वार्थं पूजयन्ति। भगवतः मायया गुणयुक्तया राक्षसासुरसुराः त्रिविधाः सृष्टाः, तस्य पवित्रस्थानगमने सत्त्वमेव साधनम्। एवं सरस्वतब्राह्मणाः जनानां संशयापनोदनाय परमपुरुषस्य पादारविन्दसेवया परमां गतिं प्रापुरिति शुकः प्रोवाच। सुतः पुनः—"यः कश्चन श्रोतृकर्णरन्ध्रैः पुनः पुनः एषः भगवत्पुरुषकथारसः, मुनिपुत्रपादपद्मगन्धि, संसारभीतिनाशकः, पिबति, स यात्री संसारमार्गक्लेशं त्यजति।" शुक उवाच—एकदा द्वारकायां ब्राह्मण्याः नवजातः पुत्रः भूमिम् उपस्पृश्यैव मृतः अभवत्। तदा ब्राह्मणः मृतशिशुं गृहीत्वा राजद्वारे स्थाप्य, दुःखितः शोकाकुलचित्तः विलपन्निव उवाच—"राज्ञः ब्राह्मणद्वेषिणः, मिथ्यावादिनः, लोभिनः, विषयासक्तस्य दुष्कृतात् मम पुत्रो मृतः।" यदा राजा हिंसारतः, दुष्टः, अशान्तेन्द्रियः भवति, तदा प्रजाः दरिद्राः संतप्ताः च भवन्ति। एवं द्वितीयस्य तृतीयस्य च पुत्रस्य मरणे सति, सः ब्राह्मणः तानपि राजद्वारे स्थाप्य, तं विलापं पुनः पुनः कृत्वा। कदाचित् केशवस्य सन्निधौ अर्जुनः तच्छ्रुत्वा, नवमस्य पुत्रस्य निधनकाले तं ब्राह्मणं संबोध्य उवाच—"हे ब्राह्मण, किं तव गृहे नास्ति? इमे ब्राह्मणाः यज्ञे प्रवृत्ताः, क्षत्रियमित्रैः सहिताः। यत्र ब्राह्मणाः धनदारपुत्रैः सहिताः विलपन्ति, तत्र क्षत्रियाभासाः लज्जारहिताः जनाः वसन्ति।" "भगवन्, अहं तव पुत्रान् रक्षिष्ये, यदि वचनं न पालयेयम्, पावकं प्रविश्य पापात् विमुक्तो भविष्यामि।" तदा ब्राह्मणः उवाच—"संकर्षणः, वासुदेवः, धनुष्मतां श्रेष्ठः प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः च, अपि रक्षितुं न शेकुः। त्वं कथं बालिशत्वेन तदप्यकर्तुमिच्छसि? न विश्वसिमः।" अर्जुनः प्रत्युवाच—"नाहं संकर्षणः, न कृष्णः, न कृष्णपुत्रः, अहं अर्जुनः गाण्डीवधन्वा। मम तेजः त्रीम्बकप्रियं, तदवमन्तुं मा कुरु। युद्धे मृत्युमपि जित्वा तव पुत्रान् आनयिष्यामि।" एवमाश्वास्य फाल्गुनेन स ब्राह्मणः, अर्जुनस्य वीर्यं दृष्ट्वा तुष्टः स्वगृहं प्रतस्थे। यदा ब्राह्मण्याः प्रसवकालः सम्प्राप्तः, तदा द्विजश्रेष्ठः सः ब्राह्मणः संतप्तः अर्जुनं आह्वयत्—"रक्ष, रक्ष मम पुत्रं मृत्योरिति।" अर्जुनः शुद्धोदकस्नानं कृत्वा, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यास्त्राणि स्मृत्वा, गाण्डीवं सज्जीकृत्य, तद्द्वारेषु बाणैः समन्तात्, ऊर्ध्वतश्चाधस्ताच्च, बाणजालमुत्पाद्य रक्षां कृतवान्। तदा ब्राह्मण्याः प्रसूतस्य शिशोः रुदन्त्याः शरीरं दिवं व्योम्नि त्वरितं लीनम्। ततः कृष्णसन्निधौ स ब्राह्मणः अर्जुनस्य असफलतां निन्दन् उवाच—"मूढोऽहं यः तस्य शब्दवैक्लव्ये विश्वासं कृतवान्। न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुं शक्ताः; अन्यः कः रक्षितुम् अर्हति?" "अर्जुनस्य मिथ्यावाक्ये, स्वस्तुतौ, धनुषि च धिक्; स भाग्यवशात् कर्तव्यम् अवबुध्य दुर्बुद्धिः इदं कर्तुम् इच्छति।