श्रीभगवान् उवाच—यदि एवं तर्हि न वयम् विश्वासामः तस्य वचः, यः दक्षशापेन पिशाचत्वं प्राप्तः भूतरक्षसां च अधिपतिः जातः। यदि त्वं तत्र, हे दानवराज, विश्वगुरौ सत्यं श्रद्धां धारयसि, तर्हि शीघ्रं स्वहस्तं शिरसि स्थापय, सत्यता प्रमाणं भवतु। यदि शम्भोः वचनं किञ्चिदपि असत्यं स्यात्, हे दानवश्रेष्ठ, तर्हि तं मिथ्यावादिनं परित्यज; मिथ्यावादी पुनः न अनुयोज्यः। एवं भगवतः कौशलयुक्तैः वाक्यैः स दानवः मोहितचित्तः, आत्मनं विस्मृत्य, मूढः स्वहस्तं स्वशिरसि स्थापयामास। तदा तस्य शिरः विदीर्णं जातम्, स च गोवृष इव पतितः क्षितौ निपपात; तत्क्षणमेव दिवि जयध्वनयः, नमस्कारः, साधुकारः च प्रतिश्रुत्यन्ते। पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्, दुर्जनः वृकासुरः निहतः; देवा, ऋषयः, पितरः, गन्धर्वाश्च प्रमुदिताः, शिवः च संकटात् विमुक्तः। ततः परमपुरुषः विमुक्तं गिरिशं इत्युवाच—“महादेव, भगवन्, अयं पापात्मा स्वदुष्कृत्यैव विनष्टः। भगवन्, को हि महात्मनाम् पापं कृत्वा जीवेत्? किं वदामि, यदि स विश्वगुरौ अपराधं करोति? यः कश्चन एष गिरिशस्य मोक्षः श्रीहरिणा स्वयमेव कृतः, तस्य श्रवणं वा कीर्तनं वा कुर्वन्, तस्य जन्ममृत्युसंसारात् विमुक्तिः स्यात्, शत्रवः अपि विमुच्यन्ते।” शुक उवाच—एकदा सरस्वत्याः तटे मुनयः यज्ञं कुर्वन्तः आसन्, हे राजन्; तेषां मध्ये विवादः अभवत्—“त्रयाणां देवतानां कः श्रेष्ठः?” तद्विज्ञातुम् इच्छन्तः, भृगुं ब्रह्मपुत्रं तत्त्वनिश्चयाय प्रेषयामासुः; स ब्रह्मणः सभां जगाम। स तं न नमस्कृत्य, न स्तुत्वा, तस्य स्वभावं परीक्षयन् स्थितः; तदा ब्रह्मा कोपं जग्राह, स्वतेजसा दीप्तः। किन्तु स्वसंयमी ब्रह्मा, उत्पन्नं कोपं निगृह्य, स्वोदकनिग्रहवत् अग्निं निगृह्णन् इव, तत्र स्थितः। ततः स कैलासं पर्वतं जगाम, यत्र महेश्वरः प्रमुदितः भ्रातरं आलिङ्गनाय समुत्थितः। किन्तु भृगुः तस्य आलिङ्गनं प्रत्यनिच्छन्, तं तु अवमानिनं मन्यमानः, देवः क्रुद्धः, त्रिशूलं संधाय हन्तुम् उद्यतः। तदा देवी तस्य पादयोः पतित्वा, मृदुवाक्यैः तं शमयामास। ततः स वैकुण्ठं जगाम, यत्र जनार्दनः स्थितः। तत्र स भगवान् लक्ष्म्या सह शयाने, तस्य वक्षसि पादेन प्रहृत्य, तं प्रहर्तुम् आरब्धः। भगवान् साधुनां शरण्यः, लक्ष्म्या सह उत्थाय, स्वशय्यात् अवरोह्य, मुनये शिरसा नमस्कृत्य, इदं वचनम् उवाच—“स्वागतम्, ब्राह्मण, किञ्चित् उपविश; भगवन्, आगम्य, अस्माभिः त्वं न ज्ञातः, क्षमस्व। त्वच्चरणोदकं पवित्रं, येन अहं, जगत्, जगत्पालकाः च, शुद्धाः स्याम; त्वं पवित्राणां पवित्रः। अद्य अहं लक्ष्म्याः विशेषकृपापात्रं जातः; तव चरणस्पर्शेन, पापरहितं श्रीः मम वक्षसि स्थास्यति।” शुक उवाच—एवं भृगुः वैकुण्ठे सौम्यवाक्यैः संवादं कुर्वन्, परमं तुष्टः, पूर्णः, मौनः, भक्तिप्लुतः, अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। ततः पुनः ब्रह्मनिष्ठानां मुनीनां सभां प्राप्य, हे राजन्, भृगुः स्वानुभूतं सर्वं तैः निवेदयामास। तद्वाक्यं श्रुत्वा, मुनयः विस्मिताः, संशयरहिताः, विष्णौ, शमः, अभयः च यस्मात् जायते, तत्र दृढतरां श्रद्धां कृतवन्तः। यतः तस्मात् एव धर्मः, ज्ञानं, वैराग्यं, अष्टैश्वर्यं, कीर्तिः च आत्ममलापहाः जायन्ते। स एव निगदितः, परमार्थदर्शिभिः, शमदामादिधर्मयुक्तैः मुनिभिः, परमगम्यः। यस्य प्रियं रूपं सत्त्वमयं, येषां ब्राह्मणाः च प्रियदेवताः; ये शान्ताः, अकामाः, ज्ञानीनः च, तं निष्कामं पूजयन्ति। तस्य मायया, गुणयुक्तया, त्रिविधाः जातयः—राक्षसाः, असुराः, सुराः—निर्मीयन्ते; तत्र सत्त्वगुणः तदधिष्ठानाय साधनं। शुक उवाच—एवं सरस्वतब्राह्मणाः, जनानां संशयापनुत्तये, परमपुरुषस्य पादसेवया परमस्थानं प्राप्तवन्तः। सूत उवाच—यः कश्चन, कर्णरन्ध्रैः पात्रवत्, ऋषिपुत्रपादपद्मगन्धयुक्तं भगवद्भावमृतं पुनः पुनः पिबति, स संसृतिपथपरिश्रान्तः यात्री विश्रान्तिं लभते। शुक उवाच—एकदा द्वारकायां, ब्राह्मण्याः पत्न्याः जातमात्रः पुत्रः, क्षितिं स्पृष्ट्वा, मृतः अभवत्, हे भरतशार्दूल। ब्राह्मणः मृतशिशुं आदाय, राजद्वारे स्थापयित्वा, शोकाकुलः, दुःखितचित्तः, इदं वचनम् उवाच—“राज्ञः पापकर्मणः, ब्राह्मणद्वेषिणः, मायाविनः, लोभिनः, विषयासक्तस्य, मम पुत्रः मृतः। यदा राजा हिंसारतः, दुष्टः, असंयतेंद्रियः च, तदा प्रजाः दरिद्राः, दुःखिताः, सदा क्लिश्यन्ति।” एवं द्वितीयस्य तृतीयस्य च पुत्रस्य मरणे, स ब्राह्मणः तान् राजद्वारे निधाय, तमेव शोकविलापं पुनः पुनः उवाच। एतत् श्रुत्वा, अर्जुनः कदाचित् केशवसन्निधौ, नवमे पुत्रे मृते, ब्राह्मणं इत्युवाच—“हे ब्राह्मण, किं तव गृहे अभावः अस्ति, धनुःधर? एते ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियमित्रैः सेव्यमानाः। यत्र ब्राह्मणाः, धनदारपुत्रैः परिवृताः, शोचन्ति, तत्र ये कषत्रियवेषधारिणः, ते वस्तुतः क्लीबाः, निन्द्यजीवनाः। हे प्रभो, अहं तव पुत्रान् रक्षिष्यामि, दुःखितान् अशक्तांश्च; यदि प्रतिज्ञां न पालयेयं, तर्हि पावके प्रविश्य, पापात् विमुक्तः स्याम्।” ब्राह्मण उवाच—“संकर्षणः, वासुदेवः, प्रद्युम्नः धनुष्मतां श्रेष्ठः, अनिरुद्धः च अजितरथः, रक्षितुं न अशक्नुवन्। कथं तर्हि त्वं, यस्य कार्यस्य देवेशैरपि कर्तुम् अशक्यं, बालिशत्वेन कर्तुम् इच्छसि? अस्माभिः एतद् न विश्वसनीयम्।