तत्र नारायणः स्वयमेव निवसति, स यतिनां परमं पदं, शान्तानां परित्यक्षदण्डिनां, यतः गच्छन्तः पुनर्न निवर्तन्ति। तत्रैव भगवान् दुष्कृतिनाशनः, योगशक्त्या ब्रह्मचारिणः कुमाररूपं धारयन्, दूरात् समुपसृत्य तं क्लिष्टमपश्यत्। तं स भगवान् मेखलाजिनदण्डधरं, तेजसा ज्वलन्तं, कुशग्रहणेन विनीतया प्रणम्याभिवाद्य, मधुरया वाचा सम्बोधितवान्। भगवानुवाच— हे शकुनीपुत्र, त्वं खिन्नदृशः दृश्यसे— किं दूरात् आगतः? क्षणमुपविश्य विश्राम्य, यतोऽयं आत्मा सर्वकामधुगस्ति। यदि तव कार्यं नातिगूढं श्रोतुमर्हति, महाबाहो, तद्वद; सर्वे हि पुरुषाः स्वार्थसिद्ध्यै परान् उपयुञ्जते। एवं भगवता सुधावर्षिणा वाचा पृष्टः, तस्य क्लेशो नष्टः, स सर्वमपूर्वं यथावत् निवेदयामास। ततः भगवानुवाच— यदि तथा, तर्हि वयं तस्य वचः न विश्वसिमः, यस्य दक्षशापेन पिशाचपतित्वमासादितं, यश्च भूतगणेश्वरः अभवत्। यदि त्वं तत्र विश्वसिमसि, हे दानवश्रेष्ठ, विश्वगुरौ, तर्हि शीघ्रं स्वहस्तं शिरसि स्थापय, तदा सत्यम् अस्य सिद्ध्यतु। यदि शम्भोर्वचनं किंचित् असत्यं, दानवश्रेष्ठ, तर्हि तं मिथ्यावादिनं परित्यज, मिथ्यावादिनं पुनर्नानुसरन्ति। एवं भगवता कौशलयुक्तया वाचा मोहितचित्तः स मूढः स्वहस्तं शिरसि न्यधात्। ततः तस्य शिरो विदारितं, स पतितः, गोवृष इव पतितः, तदा सहसा आकाशे 'जय!' 'नमः!' 'साधु!' इति शब्दाः प्रादुरभवन्। पुष्पवृष्टिः समुत्पन्ना, दुष्टो वृकासुरो निहतः, देवाः, ऋषयः, पितरः, गन्धर्वाश्च प्रमुदिताः, शिवः च क्लेशात् विमुक्तः। भगवान् परः पुरुषः विमुक्तं गिरिशं सम्बोध्य उवाच— 'महादेव, भगवन्, असौ दुष्टः स्वदुष्कृतैः नष्टः।' 'भगवन्, को वा महात्मनाम् पापं कृत्वा जीवेत्? किं पुनः, विश्वेश, यदि विश्वगुरौ अपराधः क्रियते?' यः कश्चन एतां गिरिशस्य भगवत्प्रत्यक्षमुक्तिं श्रृणोति वा पठति, स जन्ममृत्युसंसरात् विमुच्यते, शत्रवोऽपि तद्वत्। शुक उवाच— अथ सारस्वत्याः तटे, राजन्, ऋषयः यज्ञं कुर्वन्तः, तेषु महान् विवादः अभवत्— 'त्रयाणां देवतानां कः श्रेष्ठः?' तद्विज्ञातुम्, राजन्, ब्रह्मपुत्रं भृगुम् प्रेषयामासुः; स ब्रह्मणः सभां जगाम। तत्र न प्रणम्य न स्तुत्वा, तं परिक्षाय, स भगवान् क्रुद्धः स्वतेजसा ज्वलितः। स तु स्वात्मन्येव निगृह्य कोपम्, यथा प्रजापतिः स्वोदकसंयमेन वह्निं निगृह्णाति, तद्वत् सः क्रोधं निगृह्य तस्थौ। ततः कैलासं गत्वा, यत्र महेश्वरः, स प्रीत्या उत्थाय भ्रातरं चाभिनन्द्य आलिङ्गयामास। भृगुः तु तस्य आलिङ्गनं प्रतिनेतुम् इच्छन्नासीत्, तं तु तदवमानिनं मन्यमानः, देवः क्रुद्धः सञ्जातदृष्टिप्रभः, त्रिशूलमुत्थाप्य तं हन्तुम् उद्यतवान्। तदा देवी पादयोः पतित्वा, मृदुवचोभिः तं प्रशमयामास। ततः स वैकुण्ठं ययौ, यत्र जनार्दनः स्थितः। तत्र श्रीकण्ठे शयानं भगवन्तं पादेन वक्षसि ताडयामास। तदा भगवान् पुण्यश्लोकाश्रयः लक्ष्म्या सह उत्थाय, स्वशय्यात् अवतीर्य, मुनिं प्रणम्य, उवाच— 'स्वागतम्, ब्राह्मण, क्षणमुपविश; भगवन्, आगमनस्य न विदित्वा, क्षन्तुमर्हसि।' 'तव पादोदकेन, पुण्यतीर्थकर्तरि, मां लोकपालांश्च, ये मयि समर्पिताः, शुद्धय, पुण्येषु अपि पुण्यकृत्तम।' 'अद्य, भगवन्, अहं लक्ष्म्या एकपत्नीकेन सानुग्रहः अभवम्; तव पादसंस्पर्शेन पाविता लक्ष्मीः मम वक्षसि वसिष्यति।' एवं वैकुण्ठे स मुनिः मधुरया वाचा भगवता सम्बोधितः, तुष्टः, तृप्तः, मौनं गतः, भक्त्या परिपूर्णः, अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। ततः पुनः स ब्रह्मवादिनां सभां गत्वा, राजन्, यथानुभूतं सर्वं निवेदयामास। ऋषयः तदाकर्ण्य, विस्मिताः संशयरहिताः, विष्णौ अधिकं श्रद्धां चकारुः, यतः शमः अभयं च जायते। यतः तस्मात् धर्मः, ज्ञानवैराग्यं, अष्टैश्वर्यं, यशः चात्ममलापहं समुत्पद्यते। स एव परं पदं निगदितः, शमदण्डभृतां, शान्तानां, समदर्शिनां, निरुपधीनां, साधूनां च। यस्य प्रियं रूपं सत्त्वं, यस्य ब्राह्मणाः प्रियतमा देवताः, ये शान्ताः, अकामाः, मुनयः, फलकामनां विना यं उपासते। यस्मात् मायेयया गुणयुक्तया राक्षसा, असुरा, सुरा च त्रिविधाः सृष्टाः, सत्त्वमेव तस्य परमपदगमनाय साधनम्। एवं तैः सारस्वतैः ब्राह्मणैः, जनानां संशयच्छेदाय, भगवत्पादपद्मसेवया परमं पदं प्राप्तम्। सूत उवाच— यः कश्चन श्रोत्रपात्रेण, पुनः पुनः, एतद्भगवत्कथामृतं पिबति, यद् व्यासपुत्रपादपद्मगन्धि, संसारभीतिनाशनं, स यात्री संसारमार्गक्लेशं जहाति। शुक उवाच— एकदा द्वारकायां, ब्राह्मणस्य नवजातः पुत्रः, पृथिवीं स्पृष्ट्वा एव, मृत्युमुपगतः, भारत। तं मृतशिशुं गृहित्वा, ब्राह्मणः राजद्वारे न्यवेशयत्, दुःखार्तः, शोकसन्तप्तचित्तः, इदं वचनं व्याहरत्। 'राज्ञः ब्राह्मणद्वेषिणः, मिथ्याचारिणः, लोभिनः, विषयासक्तस्य, दुष्कृतात् मम पुत्रो मृतः।' 'राज्ञः हिंसारतस्य, दुष्टस्य, असंयतात्मनः, प्रजाः दीनाः, सदा क्लेशार्ताः, दरिद्राः भवन्ति।' एवं द्वितीयं तृतीयं च मृतं पुत्रं राजद्वारे न्यस्य, स ब्राह्मणः तं शोकनिनादं पुनः पुनः कृतवान्।