यथा रावणस्य बाणस्य च स्तुतिभिः प्रसन्नः भगवान् ताभ्यां अतुलां शक्तिम् अददात्, तथापि तौ महतीं क्लेशावस्थां प्राप्तवन्तौ। एवं भगवतः उपदेशेन प्रेरितः स दानवः शीघ्रं हरं प्रति जगाम, स्वदेहस्य मांसं स्वयम् उत्कृत्य तस्य ज्वलतो हराग्निमुखे हविरूपेण समर्पयामास। सप्तमे दिने देवस्य साक्षात् सन्निधिं न प्राप्य, निराशया क्लिश्यमानः, तीक्ष्णेन शस्त्रेण स्वमस्तकं छित्त्वा, तस्य पवित्रस्थले केशान् स्नात्वा, आत्मानं यजति स्म। तदा महाकृपया युक्तः धूर्जटिः, यथा अग्निः ज्वालायाः प्रादुर्भावमिव, तं बाहुभ्यां निरुध्य स्पर्शनात् निवार्य, तस्य रूपं पुनः सुष्ठुतरं कृतवान्। स तस्मै उवाच—“अलम् अङ्गल! यद्वाञ्छसि वरं वृणुष्व; यत् इच्छसि तत् दास्यामि। यः शरणागतः केवलं जलमपि समर्पयति, तेनापि अहम् तुष्टः; त्वया तु अत्यधिकं व्यर्थं कष्टं कृतम्।” तदा स पापात्मा दानवः भगवतः वरं याचते स्म—“यस्य कस्य शिरसि मम हस्तं स्थापयामि, स एव म्रियेत।” एवं श्रुत्वा भगवान् रुद्रः, अप्रसन्नोऽपि हसन्, “ओम्” इति तं वरं दत्तवान्, यथा सर्पाय अमृतं दत्तम्। ततः स दानवः तं वरं परीक्षयितुम् इच्छन्, स्वहस्तं शंभोः शिरसि स्थापयितुम् उद्युक्तः; किन्तु शिवः स्वकृतात् भीतः सन्, तत्रैव प्रत्याहरत्। स दानवः तं अन्वधावत्; शिवः कम्पमानः, भयभीतः, दिवा पृथिव्या दिशां च अन्तं जलानि च गच्छन् पलायितः। देवेश्वराः उपायं न विदित्वा, मौनं आसन्; तदा स वैकुण्ठं गच्छति, यत्र प्रकाशमयं तं तमोऽतिक्रान्तं लोकं। तत्र नारायणः स्वयम् अस्ति, संन्यासिनां परमगतिर्भूतः, शान्तानां योगिनां, यत्र गच्छन्तः पुनः न निवर्तन्ति। तं तथा पीडितं दृष्ट्वा, पापविनाशनः भगवान् दूरतः योगमायया ब्रह्मचारीरूपं धारयित्वा उपसमीपमागच्छत्। तस्य कटीसूत्राजिनदण्डधारी, तेजसा ज्वलन्, कुशग्रहणेन, स विनयेन प्रणम्य तं अभिवादयामास। स भगवान् उवाच—“शकुनिसुत! त्वं क्लान्तवत् दृश्यसे, किं दूरात् आगतः? क्षणं विश्राम्य; एष आत्मा सर्वकामदः। यदि तव कार्यं नातिरहस्यं, तर्हि कथय; पुरुषाः परेषां साहाय्येन स्वार्थसिद्धिं इच्छन्ति।” श्रीशुक उवाच—एवं भगवता सुधावर्षिभिः वाक्यैः पृष्टः, स दानवः श्रमं विस्मृत्य, यथावत् पूर्ववृत्तान्तं तस्मै न्यवेदयत्। भगवान् उवाच—“यदि तथा, तर्हि यः दक्षशापेन पिशाचाराधिपतित्वं प्राप्तः, तस्य वचनं न विश्वसनीयम्। यदि तत्र विश्वासः अस्ति, तर्हि शीघ्रं स्वशिरसि स्वहस्तं स्थापय; प्रमाणं स्यात्। यदि शंभोः वचनं मिथ्या, तर्हि तं परित्यज्य, मिथ्यावादिनं पुनः नानुसरः।” एवं भगवता कौशलपूर्वकं विपरीतार्थेन वाक्येन मोहितचित्तः, स मूढः स्वहस्तं स्वशिरसि स्थापयामास। ततः तस्य शिरः विदारितं, स भूमौ पतितः, वध्यमृषभो यथा; तदा दिवि जयध्वनयः, नमः, साधु इति शब्दाः अभवन्। पुष्पवृष्टिः समजनि; वृकासुरे निहते, देवाः, ऋषयः, पितरः, गन्धर्वाश्च प्रमोदिताः; शिवः क्लेशात् विमुक्तः। भगवान् तदा पर्वतपतिं मुक्तं संबोधितवान्—“महादेव! देव! अयं दुष्टः स्वपापेनैव नष्टः। भगवन्, महापुरुषेणापि पापं कृत्वा कः जीवेत्? विश्वगुरौ अपराधे किमुत?” यः कश्चित् एतत् पर्वतपतिमोक्षणं श्रीहरिणा स्वयमेव कृतं शृणोति वा पठति वा, स जन्ममृत्युसंसारात् विमुच्यते; तस्य रिपवः अपि विमुच्यन्ते। अथ नवत्यधिकशततमोऽध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सरस्वत्याः तीरे राजन्, ऋषयः यज्ञं कुर्वन्तः आसन्; तत्रैव विवादः अभवत्—“त्रयाणां देवतानां कः श्रेष्ठः इति?” तद्विजिज्ञासया भृगुं ब्रह्मपुत्रं प्रेषयामासुः; स ब्रह्मणः सभां गतः। स तं न नमस्कृत्य न स्तुतवान्, तस्य स्वभावं परिक्षितुं; तदा ब्रह्मा क्रुद्धः, स्वतेजसा ज्वलन् अभवत्। स्वात्मन्येव उद्भूतं क्रोधं ब्रह्मा स्वयम् निगृह्य, यथा प्रजापतिः स्वस्रोतसः जलेन वह्निं निगृह्णाति, एवं कृतवान्। ततः कैलासगिरिं गतः, यत्र महेश्वरः हर्षेण उत्थाय भ्रातरं आलिङ्गितवान्। किन्तु भृगुः प्रत्यालिङ्गनं न चकार, तं अवमानितमिव ज्ञात्वा, देवः क्रुद्धः, त्रिशूलं उत्तोल्य तं हन्तुम् उद्दिश्य स्थितः। देवी पादयोः पतित्वा, मधुरैः वाक्यैः तं प्रसादयामास; ततः स वैकुण्ठं यत्र जनार्दनः तिष्ठति, तत्र गतः। तत्र स भगवन्तं श्रीकण्ठलालितं पादेन वक्षसि ताडितवान्; तदा भगवान् साधूनां शरण्यः, लक्ष्म्या सहितः उत्थाय, स्वशय्यात् अवतीर्य, मुनये शिरसा वन्दनं कृत्वा, “स्वागतम् ब्राह्मण, कृपया क्षणं उपविश; त्वदीयागमनं न विज्ञाय, अस्माभिः अपराधः कृतः, तं क्षन्तुम् अर्हसि” इति उवाच। “त्वदीयपादोदकेन, हे पुण्यतीर्थकर्ता, अहं जगत् च, मम भक्ताः च, पाव्यन्ताम्। अद्य लक्ष्म्याः एकपात्रत्वं मम प्राप्तम्; यद्वक्षसि तव पादस्पर्शेन सम्प्राप्तं श्रियः पापं विनश्यति, सा अत्र स्थास्यति।” श्रीशुक उवाच—एवं वैकुण्ठे मधुरवाक्यैः भगवान् संवादं कुर्वन्, भृगुः परमसन्तुष्टः, तृप्तः, मौनः, भक्त्या परिपूर्णः, नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवयामास। पुनः स ब्रह्मनिष्ठानां मुनिनां सभां प्रतिगम्य, यथावत् स्वानुभूतं सर्वं निवेदयामास। एवं श्रुत्वा, ऋषयः विस्मिताः, संशयविवर्जिताः, विष्णौ, यतः शान्तिः अभयञ्च उदेति, दृढतरां श्रद्धां कृतवन्तः। यतो धर्मः, ज्ञानं, वैराग्यं, अष्टैश्वर्यं, आत्ममलापहं यशः च तस्मात् एव उत्पद्यते।