गङ्गाद्याः सर्वाः स्मृत्वा मामिहोपस्थिताः, मम सेवा हेतोः, यद्यपि देवा अपि मां सेवितवन्तः, तथापि न किञ्चित् श्रेयः प्रापितवती अहम्। अथ हे तपोनिधे मुनिश्रेष्ठ, शृणु मम आख्यानं सावधानः; यद्यपि सर्वत्र प्रसिद्धं, तथापि शृण्वन् सुखमवाप्स्यसि। अहं द्राविडदेशे जातास्मि, कर्णाटके वृद्धिं गता, महाराष्ट्रगुर्जरेषु केषुचित्स्थलेषु जरां प्राप्तवती। तत्र कलिकालेनातिभयङ्करप्रभावेन पाखण्डिभिः पीडिता, दुर्बला जातास्मि, चिरकालं पुत्राभ्यां सह कृशा स्थितास्मि। पुनः वृन्दावनं प्राप्तवती, तत्र नवान्यौवनसम्पन्ना सुन्दरी युवती रूपं गता। किन्तु अत्र मम द्वौ पुत्रौ श्रान्तौ शयानौ; अहं चान्यत्र गन्तुं संकल्पिता। तौ वृद्धौ जातौ, अहं तु यौवती; किमर्थं मम पुत्रौ जराग्रस्तौ? किमिदं विपर्ययकारणं, यद्यपि वयं त्रयः सदा सहैव स्थिताः? सामान्यतः माता जरां यान्ति, पुत्राः तु यौवनस्थाः स्युः। अतः अहं स्वस्य दुःखेन शोकिता, विस्मयेन च मनसा; ब्रूहि योगनिधे, विद्वन्, किमत्र कारणं स्यात्? नारद उवाच – ज्ञानदृष्ट्या ह्यखिलं मय्येव दृश्यते, त्वं मा शुचः, हरिः ते शुभं करिष्यति। सुत उवाच – तस्याः वचः क्षणेनैव विज्ञाय महर्षिः प्रोवाच। नारद उवाच – शृणु वत्स, अयं योगः, घोरः च कलिः, धर्ममार्गस्य योगस्य तपसश्च नाशहेतुः जातः। जनाः अघासुरवत् कपटदुष्कृत्येषु प्रवृत्ताः; धर्मिष्ठाः खिन्नाः, अधर्मिणः तु प्रमोदन्ते; धैर्यवांश्च पण्डित एव स्थिरः। एतैः चाण्डालैः दृष्ट्वा, इयं भूः भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शनैः शनैः, न किञ्चिद् शुभं दृश्यते। अद्य तु त्वं पुत्राभ्यां सह कश्चन न पश्यति, मोहबन्धनान्धैः परित्यक्ता, जरा पीडिता। वृन्दावनसंयोगेन पुनः त्वं यौवना, नूतनरूपा जाता; धन्यं तद्वृन्दावनं, यत्र भक्तिर्नृत्यति। अत्र तु पात्राभावात्, जरा अपि न त्यजति पुत्रौ; स्वल्पसन्तोषेण विश्रान्तिमन्ये तिष्ठतः। भक्तिरुवाच – कथं कलिः पापात्मा परिक्षिदा स्थापिता? कलिसंक्रान्तौ धर्मसारः कुत्र गतः? हरिणापि दयालुना कथं अधर्मः दृश्यते? मम संशयं त्वं निवारय वचोभिः, सुखं प्राप्स्यामि। नारद उवाच – पृच्छसि चेत् वत्स, स्नेहेन शृणु; सर्वं वक्ष्यामि, सौम्ये, तव संशयो नश्यति। यदा मुकुन्दो भगवान् पृथिवीं त्यक्त्वा स्वधाम गतः, तदा प्रभृति कलिः आगतः, सर्वधर्ममार्गान् निवार्य। राज्ञा दिग्विजये काले दृष्टः स कलिः दुःखितः शरणं याचितवान्; न हन्यते स्म, मधुहर्तुः मक्षिकेव। यत् फलं न तपसा न योगेन न ध्यानसमाधिना, तद् केशवकीर्तने कलौ सम्पूर्णमवाप्यते। कलिं समं, निरर्थकं, निःसारं दृष्ट्वा, विष्णुरातेन सः कलिः कलिजन्मनाम् सुखाय स्थापितः। दुष्कृतैः कारणैः, सर्वतः सारः नष्टः; पृथिव्यां वस्तूनि तु तुषाभवत् बीजरहितानि। ब्राह्मणैः भागवतधर्मः गृहे गृहे, जनस्य च प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभेन कथासारः नष्टः। ये नास्तिकाः, नरकनिवासिनः, घोरकर्माणः पवित्रस्थलेषु अपि तिष्ठन्ति, किन्तु तीर्थसारः गच्छति। महेच्छारागलोभतृष्णया विक्षिप्तचित्ताः अपि तपस्यन्ति, किन्तु तत्रापि तपःसारः नश्यति। मनसोऽभिभवे, लोभात्, मिथ्याचारात्, पाखण्डादपि, केवलं शास्त्राध्ययनात् योगध्यानफलं नष्टम्। विद्वांसः स्त्रीभिः सह महिषवत् सन्तुष्टाः, पुत्रोत्पत्तौ कुशलाः, मोक्षे तु अकुशलाः। न कुतःचित् शुद्धवैष्णवधर्मः, परम्परायामपि; तस्मात् तत्त्वसारः सर्वत्र विनष्टः। एष एव काले स्वभावः, कः दोषयितुं शक्यते? अतः पद्मनाभः भगवाञ् समीपे स्थित्वा सहिष्णुः अस्ति। सूत उवाच – एतेषां वचांसि श्रुत्वा, ते महाविस्मयं गताः; भक्तिरपि पुनः प्रोवाच – शृण्वन्तु सर्वे, हे शौनक। भक्तिरुवाच – देवर्षे, धन्यः त्वम्, यः मम सौभाग्येनात्रागतः; साधुसङ्गस्य दर्शनं सर्वसिद्धिप्रदं लोके। जय जय तस्मै, यस्य मायेयं शरीरमाधारः, यस्यैकवचसा सर्वा वाचः सम्भवन्ति; तस्य प्रसादेन ध्रुवोऽपि नित्यमवस्थां प्राप्तवान्; ब्रह्मपुत्राय, सर्वमङ्गलनिधये, नमः। श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यं द्वितीयोऽध्यायः – भक्त्याः शोकनिवृत्त्यर्थं नारदस्य यत्नः। नारद उवाच – वत्से, किमर्थं त्वं व्यर्थं शोकिता, चिन्तया पीडिता? श्रीकृष्णचरणस्मरणेन तव दुःखं नश्यति। स एव द्रौपदीं कौरवविपत्तौ रक्षितवान्, गोपीश्च पालयामास; सः कृष्णः कुत्र गतः? भक्तिस्तु तस्मात् प्राणाधिकप्रिया; त्वयि आहूता, भगवान् नीचगृहेऽपि आगच्छति। त्रिषु युगेषु, सत्ये त्रेतादिषु, सत्यम् ज्ञानं वैराग्यं मोक्षोपायः; कलौ तु केवलं भक्त्या ब्रह्मसाक्षात्कारः सिध्यति। तस्मात्, स चेतनात्मा त्वां स्वसदृशीं, श्रीकृष्णप्रियां, परमानन्दमयीं, सुरूपां सृष्टवान्। एवं श्रीनारदेन भक्त्या सह संवादः वृत्तः, यत्र भागवतधर्मस्य पतनं, भक्तेः दुःखम्, कलियुगस्य प्रभावश्च प्रकाशितम्; तथा श्रीकृष्णस्य भक्तौ अनन्यप्रेम, भागवतधर्मस्यैव कलौ मोक्षोपायत्वं, भक्तिस्वरूपस्य चोत्कर्षः विस्तरेण प्रकाशितः।