यदा सः पुरुषः धनार्जने प्रयत्नं कुर्वन् निराशः खिन्नः च भवति, मम भक्तजनैः सख्यं कृत्वा, अहं तस्य कृपां ददामि। तदा सः परमं सूक्ष्मं ब्रह्म, यः केवलं चैतन्यमयः, नित्यः अनन्तः च—एवं स्वात्मानं ज्ञात्वा, सः पण्डितः संसारबन्धनात् विमुच्यते। अतः जनाः, मां दुराराध्यं मत्वा, अन्यान् उपासते; ततः शीघ्रं प्राप्तैः राज्यैः ऐश्वर्यैः च मदोन्मत्ताः अभिमानिनः च भूत्वा, पुनः पुनः वाञ्छितसिद्धये मां अवज्ञाय प्रयुञ्जते। शुक उवाच—वरदोषदातॄणां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराणां चान्येषां च, तेषु शम्भुः शीघ्रं वरं ददाति वा शापं ददाति; ब्रह्मा तु न शीघ्रं ददाति, अच्युतः कदापि न तादृशं करोति। अत्र पुराकल्पे कश्चन आख्यानं कथ्यते—गिरिशेन वृकासुराय वरदानेन क्लेशः प्राप्तः। वृक नामकः असुरः, शकुनिपुत्रः, मार्गे नारदं दृष्ट्वा, दुष्टबुद्धिः सन्, त्रीणां देवतानां मध्ये कः शीघ्रं तुष्यति इति पप्रच्छ। सः त्वरया गिरीशं प्रति जगाम, यः स्वल्पगुणदोषे अपि शीघ्रं तुष्यति क्रुध्यति वा, तत्र तव सफलः भविष्यसि इति नारदेन उक्तः। यथा सः रावणबाणयोः स्तुत्या तुष्टः, ताभ्यां अतुल्यं वीर्यं दत्वा, तौ महान् क्लेशं प्राप्नुतः। एवं तेन उपदिष्टः असुरः शीघ्रं हरस्य ज्वलनस्य मुखे स्वमांसं हविरिव समर्पयामास। सप्तमे दिने, देवस्य साक्षात्कारं न लभमानः, निराशः सन्, तीर्थस्थले केशेषु स्नात्वा, तीक्ष्णेन शस्त्रेण स्वमस्तकं छित्त्वा समर्पयामास। तदा महाकृपावान् धूर्जटिः, यथा वयम् अग्नेरिव ज्वालात्, बाहुभ्यां तं निरोद्धुम्, तस्य रूपं पुनः शोभायुक्तं चकार। सः तम् उवाच—"अलम् अङ्गल! यं वाञ्छसि तं वरं वृणीष्व; अहं तुष्टः अस्मि, यः शरणागतः जलमपि ददाति तेन, किं पुनः त्वया अतीव क्लेशेन।" तदा सः पापात्मा देवात् प्राणिनां भीषणं वरं याचितवान्—"यस्मिन् यस्मिन् शिरसि मम हस्तः स्थाप्यते, सः म्रियताम्।" इति। एतत् श्रुत्वा रुद्रः अप्रसन्नः अपि सन्, हसित्वा, "ॐ" इति उक्त्वा, तं वरं दत्तवान्, यथा सर्पाय सुधां दद्यात्। ततः असुरः तं वरं परीक्षितुम् इच्छन्, स्वहस्तं शम्भोः शिरसि स्थापयितुम् उद्युक्तः, किन्तु शिवः स्वकृत्यभीतः सन्, तस्मात् अपसृत्य गतवान्। तेन अनुद्यमानः, कम्पमानः शिवः, त्रासात् स्वर्गपृथिव्योरन्ते, दिशां सीमासु, वारिषु च अपतत्। देवेश्वराः उपायं न जानन्तः मूकाः आसन्; तदा सः वैकुण्ठं, तमसः परं तेजः, जगाम। तत्र नारायणः स्वयम् अस्ति, यः संन्यासिनां, शान्तानां, दण्डत्यागिनां परायणं, यत्र गच्छन्तः पुनः न निवर्तन्ति। तं तथा क्लिश्यमानं दृष्ट्वा, भगवान् पापनाशनः, दूरात् योगबलात् ब्रह्मचारिणं रूपं कृत्वा, समीपमागच्छत्। मेखलाजिनदण्डधरः, तेजसा अग्निवत् दीप्तिमान्, कुशग्रहणेन, स विनयेन सुस्वागतम् अकरोत्। भगवान् उवाच—"हे शकुनिपुत्र! त्वं श्रान्तः इव दृश्यसे; किं दूरात् आगतः? क्षणमुपविश, आत्मैव सर्वकामधुक्। यदि तव कार्यं नातिगुप्तं, महाबल, तर्हि ब्रूहि; सामान्यतः जनाः स्वार्थसिद्धये परान् उपयुञ्जते।" श्रीशुक उवाच—एवं भगवता अमृतवर्षवचसा पृष्टः, श्रमं विहाय, सः सर्वं यथावत् न्यवेदयत्। तदा भगवान् उवाच—"यदि एतदस्ति, तर्हि यः दक्षशापेन पिशाचपतित्वं प्राप्तः, तस्य वचनं न विश्वसनीयम्। यदि त्वं तत्र श्रद्धां कुरुषे, दानवश्रेष्ठ, त्वं शीघ्रं स्वशिरसि हस्तं स्थापय, तदस्तु प्रमाणम्। यदि शम्भोः वचनं मिथ्यास्ति, तर्हि तं मृषावादिनं परित्यज्य, मिथ्यावदिन् पुनः न अनुगन्तव्यः।" एवं भगवता कौशलयुक्तया वाचा, तस्य बुद्धिः मोहिता; सः मूढः स्वमस्तकं हस्तेन स्पृष्टवान्। ततः तस्य शिरः विदारितम्, स पतितः वृषस्य इव, तस्मिन् क्षणे दिवि "जय", "नमः", "साधु" इति घोषः अभवत्। पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्, दुष्टः वृकासुरः हतः; देवाः, ऋषयः, पितरः, गन्धर्वाः च हृष्टाः, शिवः च क्लेशात् विमुक्तः। भगवान् परमात्मा गिरिशं मुक्त्वा उवाच—"महादेव, भगवन्, अयं दुष्टः स्वपापेन नष्टः। हे प्रभो, महात्मसु पापं कृत्वा कः जीवेत्? विशेषतः, जगद्गुरौ अपराधे किमु वक्तव्यम्?" यः कश्चित् एतां गिरिशस्य मोक्षकथां हरिणा, अनन्तवीर्येण साक्षात् परमात्मना कृताम्, शृणोति वा पठति, सः जन्ममृत्युचक्रात् विमुच्यते, तस्य शत्रवः अपि विमुच्यन्ते। अथ एकदा—शुक उवाच—सरस्वत्याः तटे, राजन्, मुनयः यज्ञं कुर्वन्तः आसन्; तत्र विवादः अभवत्—"त्रयाणां देवतानां कः श्रेष्ठः?" इति। तद्विज्ञातुम्, राजन्, ब्रह्मपुत्रं भृगुं तत्र प्रेषयामासुः; सः ब्रह्मणः सभां जगाम। सः न नमस्कारं न स्तुतिं च अकरोत्, तस्य स्वभावं परिक्षितुम्; तदा प्रभुः स्वतेजसा ज्वलन् कोपितः अभवत्। किन्तु स्वात्मनियन्ता सः प्रजापतिः, उदकदहेन यथा वह्निं, कोपं निगृह्य स्थितः। ततः कैलासशिखरं गतः, यत्र महेश्वरः, सः हर्षेण उत्थाय भ्रातरं आलिङ्गितुम् उद्युक्तः। किन्तु भृगुः प्रत्यालिङ्गनं न अकरोत्, अवमानितः इति मन्यते; तदा देवः क्रुद्धः, नेत्राभ्यां ज्वलन्, त्रिशूलं समुत्क्षिप्य हन्तुम् उद्युक्तः। तदा देवी पादयोः पतित्वा, मृदुवाक्यैः तं शमयामास; ततः सः वैकुण्ठं यत्र जनार्दनः तिष्ठति, तत्र जगाम। तत्र सः श्रीनिवासं, लक्ष्मीसहितं, शयानं देवम्, पादेन वक्षसि ताडितवान्; तदा भगवन् साधूनां शरण्यः, लक्ष्म्या सहितः उत्थाय, तं समभ्यागत्।