सः तस्मिन्नेव समये प्राचीनं मुनिं तस्य शिष्यान् च नमस्कृत्य, ततः पितुः द्वैपायनस्य आश्रमम् अगच्छम्। तत्र भगवतः सम्मानितः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं तत् आख्यात्। एवं राजन्, यत् त्वया पृष्टम्—कथं मनः निरुपाधिकं निर्गुणं ब्रह्मणि स्थिरं भवेत्—तत् सम्पूर्णं वर्णितम्। यः अस्य विश्वस्य आदिमध्यान्तं पश्यति, यः अव्यक्तस्य, जीवस्य, ईश्वराणां च स्वामी अस्ति; यः इदं विश्वं सृज्य तत्र प्रविश्य, ऋषिभिः तद् नियच्छति; यं प्राप्य देहधारी पक्षिरिव निद्रायां स्वं नीडं त्यजति; तं हरिं, यस्य एकमेव सत्त्वं जन्मनः अतीतं, निर्भयम्, नित्यं चिन्तयेत्। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'वेदस्तोत्रम्' नाम सप्ताशीतितमः अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणे, परमहंसपरायणाय। ततः राजा उवाच—देवेषु, दानवेषु, मनुष्येषु च, ये अनिष्टं इष्टरूपेण पूजयन्ति, ते प्रायः धनाढ्यराजानः, न तु लक्ष्मीपतिं हरिं भक्ताः। अस्माकं महद्विचिकित्सा अस्ति—यः द्वयोः विरुद्धस्वभावयोः ईश्वरयोः पूजां करोति, सः विपरीतानि फलानि प्राप्नोति किमर्थम्? शुकः उवाच—शिवः शक्तिसंयुक्तः सदा, त्रिधा गुणैः आवृतः, सत्त्वराजस्तमःस्वरूपः, अतः ममापि त्रिधा स्वरूपम्। तस्मात् षोडशविधाः विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन सः सर्वावस्थां प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परमपुरुषः, प्रकृत्याः परः, सर्वसाक्षी, सर्वनियन्ता; तं पूजयन् गुणात् विमुक्तः भवति। यदा अश्वमेधयज्ञाः समाप्ताः, तव पितामहः राजा भगवतो धर्माः श्रुत्वा अच्युतं पप्रच्छ। तस्य एकाग्रसेवया तुष्टः भगवान्, यदुवंशसम्भूतः, मानवस्य परमकल्याणाय भाषितवान्। भगवान् उवाच—यदा अहं कस्यचित् विशेषं अनुग्रहम् इच्छामि, तदा क्रमशः तस्य धनं हरामि; ततः तस्य बन्धवः त्यजन्ति, सः दुःखितः, दुःखैः अधिकं क्लिश्यति। यदा सः यत्नेषु विफलः, धनलाभे विरक्तः, मद्भक्तैः सख्यं करोति, तदा अहं तस्मै कृपां ददामि। तत् परमं सूक्ष्मं ब्रह्म, केवलं चैतन्यम्, अनन्तं नित्यं—तत् आत्मरूपेण ज्ञात्वा, विद्वान् संसारात् विमुक्तः भवति। अतः जनाः, मां दुराराध्यं ज्ञात्वा, अन्यान् पूजयन्ति; ततः शीघ्रं प्राप्तैः वरैः—राज्यैः, ऐश्वर्यैः—मद्यमानाः, गर्विताः, अधिकं वरं इच्छन्तः, मां अवमानयन्ति। शुकः उवाच—वरदः, शापदः, ब्रह्मा, विष्णु, शिवः च—एतेषु, शिवः शीघ्रं वरं वा शापं ददाति, ब्रह्मा न शीघ्रं, अच्युतः कदापि त्वरितं न ददाति। अत्र प्राचीनं कथा आख्या—वृकासुराय वरं दत्त्वा, पर्वतकः शिवः क्लेशं प्राप्नोत्। शकुनिपुत्रः वृकः नाम असुरः, मार्गे नारदं दृष्ट्वा, दुष्टचित्तः, तं पप्रच्छ—त्रयाणां देवतानां मध्ये, कः शीघ्रं तुष्टः भवति? तेन शीघ्रं गिरिशं उपगम्य, तं पूजयन्, यः अल्पगुणदोषे अपि शीघ्रं तुष्टः वा कुपितः भवति, सफलः भविष्यसि। यथा रावणस्य, बाणस्य स्तुत्या तुष्टः, अप्रतिमं बलं दत्त्वा, तौ महाक्लेशं प्राप्नुतः। एवं उपदिष्टः, असुरः शीघ्रं तं उपगम्य, स्वदेहात् मांसं हरेऽग्निमुखे हुत्वा पूजयामास। सप्तमे दिवसे, देवस्य सन्निधिं न प्राप्त्वा, निराशः, तीक्ष्णेन शस्त्रेण स्वशिरः छित्त्वा, तस्य तीर्थे केशाः रक्तमग्नः। तदा महादयालुः धूर्जटिः, यथा अग्निः ज्योतिषः उत्पद्यते, तं बाहुभिः गृहीत्वा स्पर्शनं निरुद्ध्वा, तस्य रूपं पुनः सुष्ठु कृतवान्। सः तं उवाच—'अंगल! पर्याप्तम्। यत् इच्छसि वरं वृणु; अहं तुष्टः, जलमपि समर्पितं ग्राह्यं, किं तु त्वं व्यर्थं स्वं क्लेशितवान्।' सः पापकृत् तदा, प्राणिनां भीषां वरं याचितवान्—'यस्य शिरसि मम हस्तः स्पृशति, सः मृत्युम् प्राप्नुयात्।' तद् श्रुत्वा, रुद्रः अप्रसन्नः अपि, हसन्, 'ओम्' इति उक्त्वा, तं वरं ददात्, यथा विषसर्पाय अमृतं दत्तम्। ततः असुरः तं वरं परीक्षितुम्, स्वं हस्तं शम्भोः शिरसि स्थापयितुम् ऐच्छत्; शिवः, स्वकृत्यभयात्, पृष्ठतः अपसृत्य गतवान्। तेन अनुगतः, भयाकुलः, शिवः दिव्यपृथ्वीसीम्नि, दिशः, जलानि च धावन् पलायितः। देवाधिपतयः, उपायं न ज्ञायन्तः, मौनं धृत्वा, वैकुण्ठं, तमःपरं तेजोमयं स्थानं, अगच्छन्। तत्र नारायणः स्वयम् अस्ति, त्यागिनां परमगति, शान्तानां दण्डनिवृत्तानां, यत्र गतः कश्चन न निवर्तते। तं एवं क्लिष्टं दृष्ट्वा, भगवान्, पापविनाशकः, दूरात् आगत्य, योगबलात् ब्रह्मचारीरूपं धारयित्वा, समीपं अगच्छत्। मेखलाजिनदण्डधारी, तेजसा अग्निवद् दीप्तः, कुशं हस्ते धृत्वा, विनयेन नमस्कृत्य, तं अभिवादितवान्। भगवान् उवाच—'शकुनिपुत्र! त्वं श्रान्तः दृश्यसे—किम् दूरात् आगतः? क्षणं विश्राम्य; आत्मा सर्वकामदः। यदि तव कार्यं नातिगोप्यं, महाबल, तद् वद; साधारणं जनाः, स्वकार्यसिद्धये, अन्यैः साहाय्यं इच्छन्ति।' शुकः उवाच—भगवतः अमृतवर्षवाक्यैः पृष्टः, श्रान्तिः नष्टा, सः सर्वं पूर्ववृत्तान्तं न्यवेदयत्। भगवान् उवाच—'यदि एवं, तर्हि न वयम् विश्वासं कुर्यामः तस्य, यः दक्षस्य शापात् राक्षसत्वं प्राप्य, भूतप्रेताधिपः अभवत्।' यदि तत्र निःसन्देहं श्रद्धा अस्ति, दानवाधिप, विश्वगुरौ, तर्हि शीघ्रं स्वशिरसि हस्तं स्थापय; प्रमाणं भवतु। यदि शम्भोः वचनं किञ्चित् मिथ्या, दानवश्रेष्ठ, तदा तं त्यज; मिथ्यावादी पुनः न अनुकरणीयः। एवं भगवतः कौशलयुक्तैः वाक्यैः, तस्य बुद्धिः मोहितः; आत्मनः विस्मृत्य, मूढः, स्वशिरसि स्वं हस्तं स्थापयामास।