या कथा श्रीमद्भागवते उल्लिखिता, तस्य प्रवाहमेकं संस्कृतेन कथयामि— यो जनः त्वां सर्वमङ्गलामङ्गलस्य कारणं न वेद, स तव गुणदोषान् न विवेक्तुं शक्नोति, न च देहधारिणां वाचः। तथापि, हे गुणात्मन्, सर्वयुगेषु अनवरतं तव कीर्तनं क्रियते, यं शृण्वन्ति मानवाः, तेन ते मोक्षमार्गे नियोज्यन्ते। दिव्याधिपाः अपि, हे अनन्त, तव अन्तं न प्राप्तवन्तः; सावरणाः अण्डसमूहाः अपि यत्र तव मध्ये स्थिताः, तव अन्तं न गच्छन्ति। यथा वायुसंयुक्ताः रजःकणाः आकाशे सञ्चरन्ति, तथा वेदाः कालसहिताः लीयन्ते; किन्तु त्वयि एव तेषां फलप्राप्तिः, तव सत्यं प्राप्य असत्यं त्यक्त्वा तेषां समाप्तिः तव मध्ये भवति। एवं ब्रह्मणः उपदेशं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः सिद्धगणाः आत्ममार्गविदं सनन्दनं सम्मानितवन्तः। एषा वेदानां, पुराणानां, उपनिषदां सारः महात्मभिः आकाशमार्गे गच्छद्भिः पूर्वे समुद्धृतः। तव ब्रह्मपुत्र, आत्मोपदेशं श्रद्धया धारयन्, इमां भूमौ इच्छया वस, पुरुषाणां कामान् दग्ध्वा। श्रीशुकः उवाच—एवं तं उपदेशं श्रद्धया दमेन च लब्ध्वा, विरव्रतो मुनिः पूर्णः विद्वान् अभाषत। श्रीनारदः उवाच—नमः तस्मै भगवते कृष्णाय, यस्य अमलकीर्तिः, सर्वसृष्टिसंहारशक्ति॑ धारयति। ततः, पुरातनमुनिं तस्य शिष्यांश्च नमस्कृत्य, अहं पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं गतवान्। भगवता सम्मानितः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं तत् आख्यात्। एवं, हे राजन्, यत् त्वया पृष्टं, तद् वर्णितम्—कथं मनः निर्वाच्ये निर्गुणे ब्रह्मणि स्थातुं शक्नोति। योऽयं जगतः आदिमध्यान्तदृक्, अव्यक्तस्य, जीवस्य, अधिपतिः; सृष्ट्वा जगत् तत्र प्रविश्य ऋषिभिः तद् नियच्छति; तं प्राप्त्वा देहधारी आत्मा तं परित्यजति यथा सुप्तपक्षी स्वनीडं त्यजति। तं हरिं, यस्य एकत्वं जन्मनिरपेक्षं, भीतिरहितं, सदा ध्यानं कुर्यात्। इत्येषा सप्ताशीत्यधिकसप्तत्युत्तरसप्तत्यधिकशततमाध्यायः समाप्तः—'वेदस्तोत्र' नाम, श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, परमहंसशास्त्रे। राजा उवाच—देवेषु, दानवेषु, मनुषेषु, येऽमङ्गलं मङ्गलत्वेन पूजयन्ति, तेषु बहवो धनाढ्यराजानः, न तु लक्ष्मीपतेर्हरिभक्ताः। एतद् ज्ञातुमिच्छामः, अस्माकं महती शंका—कथं द्वयोः विरुद्धस्वभावयोः अधिपत्योः पूजकाः विपरीतानि फलानि प्राप्नुवन्ति? श्रीशुकः उवाच—शिवः शक्तिसंयुक्तः, त्रिधा गुणात्मा—सत्त्व, रजस्, तमस्; तेन अहं त्रिधा। तस्मात् षोडशविधाः विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन सर्वस्थाने स्थित्वा सः सर्वं प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परमपुरुषः, प्रकृत्याः परः; सर्वसाक्षी, निरीक्षकः; तं पूजयित्वा गुणातीतः भवति। अश्वमेधयज्ञेषु समाप्तेषु, तव पितामहः, भगवद्धर्मश्रवणात्, अच्युतं पप्रच्छ। भगवतः तेन सेवया तुष्टः, यदुवंशसमुत्पन्नः पुरुषोत्तमः, मानवाणां श्रेयसि तस्मै उक्तवान्। भगवान् उवाच—यदा अहं कस्यचित् विशेषं कृपां दर्शयामि, तदा तस्य धनं शनैः हरामि; ततः तस्य बान्धवाः त्यजन्ति, स दुःखितः दुःखं प्राप्नोति। यदा सः प्रयत्नैः विफलः, धनलाभे वितृष्णः, मम भक्तैः सह मित्रत्वं कुर्यात्, तदा तस्मै अनुग्रहं करोत्सि। तद् परमं सूक्ष्मं ब्रह्म, केवलचैतन्यम्, नित्यं अनन्तम्; तदात्मत्वेन ज्ञात्वा, विद्वान् संसारात् विमुक्तः भवति। तस्माद् जनाः, मां दुष्पूज्यं मन्यमानाः, अन्यान् पूजयन्ति; तत्र शीघ्रं वरं लब्ध्वा—राज्यं, ऐश्वर्यं—मत्ताः, अहङ्कृताः, अधिकं वरं याचन्तः, मां अवमानयन्ति। श्रीशुकः उवाच—वरदोषनायकाः—ब्रह्मा, विष्णु, शिवः, अन्ये च—तत्र शिवः शीघ्रं वरं ददाति वा शापं, ब्रह्मा न, अच्युतः कदापि न त्वरितं ददाति। एतत् प्राचीनं आख्यानं कथयन्ति—वृकासुराय वरं दत्त्वा, गिरिशः कष्टं प्राप्नोत्। वृकः नाम असुरः, शकुनिपुत्रः, मार्गे नारदं दृष्ट्वा, दुष्टचित्तः, त्रयाणां देवतानां शीघ्रं प्रसन्नं पप्रच्छ। सः शीघ्रं गिरिशं उपगच्छ, तव सफलः भविष्यसि; सः लघुषु गुणदोषेषु शीघ्रं तुष्टः वा कुपितः। यथा रावणस्य, बाणस्य स्तुतिभिः तुष्टः, अप्रतिमं बलं दत्त्वा, ते तु महद् दुःखं प्राप्तवन्तः। एवं उपदिष्टः, असुरः शीघ्रं तं ययौ, स्वशरीरात् मांसं हराय अग्निमुखे हविरूपे समर्पयन्। सप्तमे दिवसे, देवस्य सन्निधिं न लब्ध्वा, निराशः, तीक्ष्णधारेण शिरः छित्वा, तस्य केशाः तीर्थे सिक्ताः। तदा, महाकृपया धूर्जटिः, यथा वयं, अग्निशिखायाः सदृशः, बाहुभिः तं रोद्धुम् आरभत्, स्पर्शं न दत्त्वा, तस्य रूपं पुनः शोभनतरं कृतवान्। सः तं उवाच—'अङ्गल, पर्याप्तं! यं वाञ्छसि वरं वृणु; अहं ते दास्यामि। समर्पितस्य अपि वारिणा तुष्टः, त्वं तु अत्यधिकं व्यर्थं आत्मनं पीडितवान्।' सः पापात्मा देवात् वरं याचितवान्—'यस्य शिरसि मम हस्तः स्पृशेत्, स मृत्युं प्राप्नुयात्।' एतद् श्रुत्वा, रुद्रः अप्रसन्नः अपि, हास्यं कृत्वा, तं वरं दत्तवान्—'ओम्'—यथा विषसर्पेऽमृतं दत्तम्। ततः, असुरः वरं परीक्षणाय, स्वहस्तं शम्भोः शिरसि स्थापयितुम् इच्छन्, शिवः स्वकृतभीतः, तं प्रत्याहारयन्। तेन अनुगतः, शिवः भयात् कम्पमानः, दिव्यपृथ्वीसीमाः, दिशः, जलानि, सर्वत्र धावन् पलायितः। देवाधिपतयः उपायं न जानन्तः, मौनं स्थिताः; तदा सः वैकुण्ठं अगच्छत्, यत्र तमोऽतिवर्जितं तेजस्वि क्षेत्रम्। तत्र नारायणः स्वयं स्थितः, त्यागिनां परमगति, यत्र दण्डत्यागिनः शान्ताः, यत्र गताः न प्रतिनिवर्तन्ति। तं तथा पीडितं दृष्ट्वा, भगवान्, पापनाशनः, योगबलात् ब्रह्मचरिणं रूपं धारयन्, दूरात् उपगच्छत्। मेखलाजिनदण्डधारी, तेजसा अग्निसदृशः, कुशं हस्ते धारयन्, विनयेन सः नमस्कृत्य, तं अभिवादितवान्। एवं भागवतस्य उक्तेषु श्लोकेषु वर्णितं, कथा एकीभूता।