इह संसारे ये मनसः चञ्चलत्वं निग्रहीतुं प्रयन्ति, इन्द्रियप्राणबलात् अश्वस्येव दुरुत्सङ्गस्य, ते यदि गुरोः पादौ न सेवन्ते, तदा अनन्तदुःखैः पीड्यन्ते—यथा सागरमार्गे वणिजः स्वनौकायाः पतिं परित्यज्य विपन्नाः स्युः। भगवन्, भवति सति, बान्धवपुत्रात्मदारधनगृहरथादीनां का प्रीतिरेषु? ये ह्यज्ञानात् सङ्गसुखलाभे प्रवर्तन्ते, स्वभागे नष्टे, कोऽत्र सुखं प्राप्नोति? पृथिव्याम् ऋषयः तीर्थाश्रमसेवनैः शुद्धचित्ताः, येषां हृदयं तव पदजलजवारिसिक्तं, ये त्वां नित्यसुखमन्तरात्मानं किञ्चित्स्मृत्या ध्यायन्ति, ते पुनः तेषां स्वार्थहराणां गृहेषु न प्रविशन्ति। यदि च कश्चित् ब्रूयात्—'इदं सतः सम्भवति'—इति, तस्य हेतुः दोषपूर्णः, यतः नित्यं मिथ्याभावः दृश्यते। व्यवहारार्थं भेदाः कल्प्यन्ते, किन्तु ते परम्परया गृहीताः, भाषापि विस्तरेण मूढानां मन्त्राभ्यासदोषात् भ्रमं जनयति। यत् पूर्वं नासीत्, अन्ते च न भविष्यति, मध्ये च ससीमं दृश्यते, तत् त्वयि एकरसया मायया प्रकाशते। अतः तद्विभागाः धनजातिवत् कल्प्यन्ते, बुधाः मनसो लीलां मिथ्यां, तस्यामृतं च मायिकमिति जानन्ति। यदा जीवः अजस्य संगेन, अजातेन संस्पर्शात् गुणान् प्राप्य, तद्रूपतां याति, तदा मृत्युमुक्तः स्वांशं त्यजति। त्वमपि तं रूपं त्वचा इव सर्पः परित्यजसि, स्वपरममहिम्नि, अष्टगुणाधिकः, मीयमानः च। यदि हृदयात् कामकूटं योगिनः न निष्कासयन्ति, तदा त्वं, दुर्लभः, अन्तःस्थितः मणिरिव विस्मृतः, तिष्ठसि। ये आत्मनि न तृप्ताः, तेषां दुःखं द्वयोः—हे भगवन्—यतो मृत्युमुक्तिं न प्राप्नुवन्ति। यो त्वां, सर्वमङ्गलमङ्गल्यं, न जानाति, स गुणदोषवचनानि विवेक्तुं न शक्नोति। तथापि, हे गुणात्मन्, सर्वयुगेषु त्वं गीतः, त्वत्कथाश्रवणात् जनाः मुक्तिम् आप्नुवन्ति। देवराजानामपि अन्तं त्वं, अनन्त, न प्राप्नुः; न च सावर्णलोकसमूहाः। यथा रजांसि गगने वातेन चलन्ति, तथा वेदाः कालसमेताः क्षीयन्ते; किन्तु त्वयि ते फलं प्राप्नुवन्ति, अनृतं परित्यज्य त्वयि लीयन्ते। भगवान् उवाच—एवं ब्रह्मणः श्रुत्वा उपदेशं, तस्य पुत्राः सिद्धगणाः सानन्दनं आत्मविद्यापथवित् पूजयामासुः। एवं वेदपुराणोपनिषदां सारः पूर्वैः महात्मभिः व्योममार्गे समुद्धृतः। त्वं च, ब्रह्मपुत्र, आत्मविद्योपदेशं श्रद्धया धारयित्वा, इच्छया पृथिव्यां वस, कामान् दग्ध्वा। श्रीशुक उवाच—एवं मुनिना श्रद्धया दमेन चोपदिष्टं वीरव्रतो मुनिः पूर्णः पण्डितः उवाच। नारद उवाच—नमः तस्मै भगवते कृष्णाय, निर्मलयशसे, यस्य सर्वसृष्टिसंहारशक्तयः। एवं स प्राचीनमुनिं तस्य शिष्यान् च प्रणम्य, अहं पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं गच्छामि। तत्र भगवता सत्कृत्य, आसनं स्वीकृत्य, नारायणवचो यदश्रौषीत् तद् उक्तवान्। एवं, राजन्, यद् त्वया पृष्टं—कथं मनः निर्विकल्पे ब्रह्मणि स्थाप्यते—तद् उक्तम्। योऽसौ जगतः आदिमध्यान्तद्रष्टा, अव्यक्तजीवेश्वराणां स्वामी, सृष्ट्वा जगत् प्रविश्य मुनिभिः पालयति, यं प्राप्य देही स्वपक्षिण इव स्वनिद्रां त्यजति, तं हरिं, अनादित्विशिष्टं, अभयम्, नित्यं ध्यातव्यम्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंहंससंहितायां दशमस्कन्धे वेदस्तुत्यध्याायः सप्ताशीतितमः समाप्तः। राजा उवाच—देवदानवमानुषेषु ये अशुभं शुभत्वेन उपासते, ते प्रायः धनाढ्यराजानः, न तु लक्ष्मीपतिं हरिं भक्ताः। अत्र नः सन्देहः महानस्ति—कथं द्विविधमुपास्यं विपरीतफलदं दृश्यते? श्रीशुक उवाच—शिवः शक्तिसंयुक्तः सदा त्रिधा, गुणैः आवृतः, सत्त्वराजस्तमस्वरूपः; तेनाहं त्रिधा। तस्मात् षोडशविधा विकाराः समुत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन स सर्वभावप्राप्तिम् आप्नोति। हरिस्तु गुणातीतः साक्षात् पुरुषः, प्रकृतेः परः, साक्षी सर्वस्य, उपद्रष्टा; तं सम्पूज्य गुणातीतः भवति। यदा अश्वमेधाः उपरमन्त, तव पितामहः धर्मान् श्रुत्वा अच्युतं पप्रच्छ। भगवतः तुष्ट्या, उत्तमश्लोकः, मानवहिताय तस्मै प्रोवाच। भगवान् उवाच—यदा अहं कस्यचित् विशेषानुग्रहम् इच्छामि, तदा शनैः तस्य वित्तं हरामि; तदा बान्धवाः त्यजन्ति, स च दुःखपीडितः अधिकं दुःखं प्राप्नोति। यदा प्रयत्नेषु विफलः, वित्तलोभात् विरक्तः, मदीयान् भक्तान् सखायं करोति, तदा अहं तं कृपां करोमि। तत् परं ब्रह्म, केवलं विज्ञानरूपं, नित्यं, अनन्तं, आत्मत्वेन ज्ञात्वा, विद्वान् संसारात् मुच्यते। अतः जनाः, मां दुराराध्यं ज्ञात्वा, अन्यान् उपासते; तत्र शीघ्रं वरदानात् मद्यापनमदेन, ऐश्वर्येण, गर्विताः, प्रमत्ताः, पुनः पुनः वरान् वाञ्छन्तः, मां अवज्ञाय। श्रीशुक उवाच—वरापवादपतयः ब्रह्मविष्णुशिवादयः, तेषु शिवः शीघ्रं वरं ददाति, ब्रह्मा न, अच्युतः कदाचित् न। अत्रैतिहासिकं वृत्तान्तं कथयन्ति—वृकासुराय वरं दत्वा गिरिशः क्लेशमाप। वृको नाम दैत्यः शाकुनयेः पुत्रः, स मार्गे नारदं दृष्ट्वा, पापबुद्धिः, त्रीणां देवतानां को शीघ्रप्रसादकः इति पप्रच्छ। स त्वरितं गिरिशं प्रति जगाम—सिद्ध्यसि, सुलभप्रसादको वा कोपकः। यथा स रावणबाणयोः स्तुत्या तुष्टः, अप्रतिमबलं दत्त्वा, तौ महाक्लेशं प्राप्नुतः। तेन उपोदितः स दानवः तं प्रति शीघ्रं जगाम, स्वदेहं मांसं हव्यरूपेण हराग्नौ जुहाव। सप्तमे दिने, देवस्य साक्षात् दर्शनं न लब्ध्वा, निराशः, तीर्थे शिरः छित्त्वा, रक्तसिक्तकेशः, चिच्छेद। तदा, दयासिन्धुः धूर्जटिः, यथा वयम्, ज्वलनात् अग्निम् इव, बाहुभ्यां तं निरुन्धन्, स्पर्शनं वारयन्, तं नूतनरूपेण पुनः स्थितवान्। स तम् उवाच—'अलम् अङ्गल! वरणीयं वरं वृणुष्व; तव कामं दास्यामि। अहम् अपि जलार्पणेन तुष्टः, त्वया तु अत्यधिकं क्लेशं कृतम्।' स पापात्मा तदा तस्मात् देवात् वरं याचते—'यस्य यस्य शिरसि मम हस्तं स्थापयामि, स सशिरा म्रियेत।' इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे अष्टाशीत्यधिकसप्तत्युत्तरशततम्यां वेदस्तुत्यध्याये चतुःश्लोक्यात्मकथा च प्रवृत्ता।