यदा देहधारिणः यदि अनन्ताः सर्वत्र व्याप्याः स्युः, तर्हि तेषां नियमः वा अधिकारः न स्यात्; किन्तु तद्विपरीतम् दृश्यते। यदि जातं अजस्यैव अंशेन स्यात्, तर्हि तं मुक्त्वा नियन्ता स्थितः एव भवेत्, सर्वेषां समानत्वे अपि; परं एतद्विचारस्य परित्यागः बुद्धेः भ्रमः एव। प्रकृतिः च पुरुषः च, उभयोरपि न किञ्चित् सत्यम् उत्पत्तिः, यतः उभौ अजौ एव; तयोः संयोगात् यत् उत्पद्यते, तद् जलबिन्दुवत् क्षणिकम्। हे परमात्मन्! सर्वे नामरूपगुणाः तव मध्ये विलीयन्ते, यथा नद्यः विविधरसाः समुद्रे मिलन्ति। मानुषेषु ये तव मायायाः तीव्रं मोहं जानन्ति, तव सर्वकारणरूपे मनः निश्चलम् स्थापयन्ति, तेषां भक्ति सततं वर्धते। तव अनुसरणे, तेषां संसारभयं कथं स्थातुं शक्यते, यतोऽपि तव भ्रुकुटीमात्रेण अन्यत्र शरणं गच्छन्ति जनाः तृणवत् भयम् अनुभवन्ति। ये इह मनः अश्वस्येव दुर्नियम्यं इन्द्रियप्राणबलात् नियंत्रितुम् इच्छन्ति, गुरुपादे न सेवां कुर्वन्ति, ते दुःखैः व्याप्यन्ते, यथा व्यापारी समुद्रे नाविकम् विहाय भ्रमन्ति। यदा त्वं अस्ति, तदा जनानां बन्धुबन्धु, पुत्र, आत्मा, भार्या, धन, गृह, रथादीनां किं प्रयोजनम्? ये अज्ञानात् सुखार्थं संसर्गे भ्रमन्ति, तेषां भागः लुप्तः, सुखं न प्राप्यते। ऋषयः तीर्थगमनैः शुद्धचित्ताः, तव पदकमलजलैः हृदयम् शुद्धम् कृत्वा, तव आनन्दरूपे एकवारं अपि मनः स्थापयन्ति, तदा पुनः तेषां स्वभावहरणस्थानेषु गमनं न भवति। "सत् अस्ति" इति यदि कश्चित् वदति, तदा स तर्कः दोषयुक्तः, यतः तद् नित्यं न स्यात्। व्यवहारार्थं भेदाः कल्प्यन्ते, किन्तु तद् अनुवंशिकम्; वाक् विविधरूपा मूढानां मन्त्रजपात् भ्रमं करोति। यद् पूर्वं न आसीत्, पश्चात् न भविष्यति, मध्ये सीमितम्, तद् तव मध्ये एकरसत्वेन मायया दृश्यते; अतः तद् धनजातिभेदवत्, विद्वांसः मनःक्रीडां मिथ्या जानन्ति। यदा जीवः अजस्य संसर्गेण गुणान् प्राप्य अजस्य स्पर्शात् तद्रूपत्वं प्राप्नोति, मृत्युम् पारयित्वा मुक्तो भवति; त्वं अपि तद् रूपं त्यजसि, यथा नागः त्वचं त्यजति, तव परमविभूतौ अष्टगुणाधिकः, सर्वमितातीतः। यदि योगिनः हृदयात् कामवृत्तिं न उन्मूलयन्ति, तर्हि त्वं दुर्लभः हृदयस्थः रत्नवत् गूढः भवसि; आत्मन्य् असन्तुष्टानां दुःखं उभयत्र भवति, यतः तव अमृतपदं न प्राप्तम्। यो त्वां, सर्वमङ्गलमङ्गलकारणम्, न जानाति, स गुणदोषान् तव उत्पन्नान् न विवेक्तुं शक्नोति; तथापि, हे गुणात्मन्, सर्वयुगेषु त्वं सततं गीयसे, तव श्रवणेन जनाः मुक्तिपथे नियोज्यन्ते। दिव्यराजानः अपि तव अन्तं न प्राप्तवन्तः, न च सावर्णगणाः ब्रह्माण्डाः; यथा रजः वायौ आकाशे विचरति, तथा वेदाः कालसहिताः लीयन्ते, किन्तु तव मध्ये फलं प्राप्नुवन्ति, असत्यं परित्यज्य तव मध्ये समाप्तिम्। एवं ब्रह्मणः उपदेशं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः सिद्धगणाः सनन्दनं सम्मान्य, आत्मपथं ज्ञात्वा स्थिताः। एवं वेदानां, पुराणानां, उपनिषदां सारः पूर्व ऋषिभिः आकाशमार्गेण संगृहीतः। त्वं ब्रह्मपुत्र, आत्मोपदेशं श्रद्धया धारयन्, इह भूमौ इच्छया वस, जनकामान् दग्ध्वा। श्रीशुकः उवाच – एवं मुनिना श्रद्धया संयमेन उपदेशं लब्ध्वा, वीरव्रतः, पूर्णः, विद्वान्, भाषितवान्। श्रीनारदः उवाच – नमः तस्मै भगवते कृष्णाय, निर्मलकीर्तये, यः सर्वसृष्टिसंहारशक्तिम् धारयति। एवम्, प्राचीनमुनिं शिष्यान् च नमस्कृत्य, अहम् पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं गच्छामि। भगवतः सम्मानम् लब्ध्वा, आसनम् स्वीकरोति; स तस्मै नारायणवदनात् श्रुतं आख्यात्। एवं, हे राजन्, यत् त्वया पृष्टम् – कथं मनः ब्रह्मणि निरूप्ये, निर्गुणे, स्थितुं शक्यते – तद् वर्णितम्। यः अस्य विश्वस्य आदिमध्यान्तं पश्यति, यः अव्यक्तस्य, जीवस्य, अधिपतिः, सृष्ट्वा प्रविश्य, ऋषिभिः नियन्त्रयति; यं प्राप्य देहधारी त्यजति, यथा सुप्तपक्षी नीडं त्यजति – तस्मिन् हरेः, अनादित्वे, निर्भयत्वे, सततं ध्यानम् कर्तव्यम्। एवं सप्ताशीतितमः अध्यायः समाप्तः – "वेदस्तुतिः" – द्वितीयभागे दशमस्कन्धे श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य, परमहंसशास्त्रे। ततः राजा उवाच – देवदानवमानुषेषु, ये अशुभं शुभत्वेन पूजयन्ति, तेषु धनाढ्यराजानः बहवः, न तु हरिभक्ताः, श्रीलक्ष्मीपतेः। एतद् ज्ञातुम् इच्छामः, यतः महती शंका अस्ति – द्विविधस्वभावाधिपयोः पूजकाः विपरीतफलम् कथं प्राप्नुवन्ति? श्रीशुकः उवाच – शिवः शक्तिसंयुक्तः, त्रिगुणात्मकः, सत्त्वराजस्तमःस्वरूपः; अतः अहम् अपि त्रिधा। तस्मात् षोडश विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन सर्वावस्थां प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परमपुरुषः, प्रकृत्याः परः, सर्वद्रष्टा, साक्षी; तस्य पूजया गुणातीतः भवति। अश्वमेधयज्ञेषु समाप्तेषु, तव पितामहः भगवतो धर्मं श्रुत्वा अच्युतं पप्रच्छ। भगवान् तस्य सेवायाः प्रश्रयम् दृष्ट्वा, मानवश्रेष्ठस्य हिताय, यदुवंशसम्भवः, भाषितवान्। भगवान् उवाच – यदा अहम् कस्यचित् विशेषं अनुग्रहम् दर्शयामि, तदा तस्य धनं शनैः हरामि; तदा तस्य बन्धवः त्यजन्ति, स दुःखितः दुःखं अनुभवति। यदा स प्रयत्नैः विफलः, धनसाधनाय असन्तुष्टः, तदा मम भक्तैः स मैत्रीं कुर्यात्, तदा अहम् तस्मै अनुग्रहम् ददामि। तत् परं, सूक्ष्मं ब्रह्म, केवलचैतन्यम्, नित्यं अनन्तम् – तदात्मत्वेन ज्ञात्वा, ज्ञानी संसारात् मुक्तः भवति। अतः जनाः, मां दुष्पूज्यं जानन्तः, अन्यान् पूजयन्ति; शीघ्रं वरं लब्ध्वा, राज्यं, ऐश्वर्यं, मदमत्ताः, अहंकारयुक्ताः, पुनः वरान् इच्छन्तः, मां तिरस्कुर्युः। श्रीशुकः उवाच – वरदशाप्रदाः ब्रह्मा, विष्णु, शिवः, अन्ये च – शिवः शीघ्रं वरं वा शापं ददाति, ब्रह्मा न ददाति, अच्युतः कदापि न शीघ्रं करोति। अत्र प्राचीनमाख्यानम् – वरं दत्त्वा, गिरिशः वृहासुराय क्लेशम् प्राप्तवान्। वृहः नाम असुरः, शकुनिपुत्रः; मार्गे नारदम् दृष्ट्वा, दुष्टबुद्धिः, त्रीणां देवतानां शीघ्रप्रसन्नं पप्रच्छ। स शीघ्रं गिरिशम् उपगच्छति, यतः तस्य सिद्धिः भवति; स लघुं गुणदोषे प्रसन्नः वा रुष्टः भवति। यथा रावणबाणयोः स्तुत्या प्रसन्नः, अतुलबलम् दत्त्वा, ततः तौ महतीं क्लेशम् प्राप्तवन्तौ। एवं उपदिष्टः, असुरः शीघ्रं तं गत्वा, स्वशरीरात् मांसं हरेः मुखे अग्न्यर्थं आहुतिरूपेण ददाति। सप्तमे दिवसे, देवस्य सन्निधिं न लब्ध्वा, विषण्णः, तीर्थस्थले तीक्ष्णधारया स्वशीर्षम् छित्त्वा, तस्य केशः शोणितेन सिक्तः।