ऋषयः, ये प्राण-मनः-इन्द्रिय-संयमेन दृढयोगाभ्यासं कुर्वन्ति, हृदि त्वां पूजयन्ति, तेषां शत्रवः अपि स्मरणमात्रेण त्वां प्राप्नुवन्ति। याः स्त्रियः फणिपतिं आलिङ्गन-सुखे मनः समर्पयन्ति, ताः अपि, वयं च, तव पादामृत-रसस्य आस्वादनेन समाना भवन्तः स्मः। कः इह तव आदिम् अन्तं मार्गं वा वस्तुतः वेद, यतः मुनिः उत्पन्नः, येन देवाः, दिव्याः च अन्ये च, अनुगच्छन्ति? अतः सः न सत्ताऽस्ति, नासत्ताऽस्ति, न उभयम्, न कालपरिच्छिन्नः। यदा सः एवं स्थितः, न कश्चन शास्त्रः तं प्राप्नोति। ये आत्मानं जातं, मृतं, देहात् भिन्नम् इति उपदिशन्ति, ते केवलं दृश्यं स्मृत्वा अज्ञानतः एव वदन्ति। पुरुषः गुणत्रयात्मा इति या बुद्धिः, सा अपि अज्ञानात् एव; त्वयि, त्वत्तः परे च, तादृशं भेदज्ञानं नास्ति। यथा सुवर्णं नानारूपेषु अपि स्वरूपं न परित्यज्य ज्ञातृभिः स्वस्वरूपवत् उपलभ्यते, तथा आत्मविदः सर्वमेतत् आत्मरूपं पश्यन्ति, सर्वं स्वमेव इति मन्वानाः विकारान् न परित्यजन्ति, यतः त्वया सर्वमिदं व्याप्यते। ये तव सखा इव चरन्ति, सर्वभूतनिवासिनम्, ते मृत्योरपि शिरसि निर्भयम् एव चरन्ति। त्वं, भगवन्, देवगणान् अपि गोपाल इव गोः, एकत्र संहृत्य, तैः मित्रभावेन संस्पृष्टाः शुद्धाः भवन्ति, न तु विमुखाः। त्वं निष्क्रियः, स्वाधीनः, सर्वशक्तिधरः। देवाः, यः सर्वे जाग्रतः, त्वां सम्यक् अर्चन्ति, यथा भुजाः राजानं; जगत्कर्तारः अपि, त्वया नियुक्ताः, तव सन्निधौ सवितर्कं कर्म कुर्वन्ति। चराचरजातीः कारणसम्भूताः अजः च, तव दृष्ट्या प्रवर्तन्ते, हे मुक्त! तस्मात् तस्मिन्मुक्ते नान्यः, न द्वितीयः, परमात्मनि; यथा आकाशः सर्वं धृत्वा तुल्यः, निरुपमः च स्थितः। यदि देहिनः वस्तुतः अनन्ताः सर्वव्यापकाः च स्युः, तर्हि तेषां नियमनं न स्यात्—तथाऽपि तद् न दृश्यते। यदि जातं अजेनैव कृतम्, तर्हि तस्य विमोचनं विना नियन्ता एव स्थितः स्यात्, अपि च सर्वेषां समत्वं स्वीकृत्य; परित्यागः तु भ्रान्तिबुद्धेः चिह्नम्। प्रकृतिपुरुषयोः उभयोः अपि न हि कश्चन आदिः, यतः उभौ अजौ। तयोः संयोगात् उत्पन्नं तु अस्थिरं, यथा जलफेनः। हे परम, तव मध्ये एते नामरूपगुणभेदाः विलीयन्ते, यथा नद्यः स्वरसैः सहिताः सागरे। मनुष्येषु, ये तव मायया अतिदारुणया मोहितत्वं ज्ञात्वा, त्वां सर्वस्य कारणम् इति मनः समर्पयन्ति, तेषां भक्तिः अनवरतं वर्धते। ये त्वां अनुगच्छन्ति, तेषां संसारभयं कथं स्यात्, यदा तव भ्रुकुटिमात्रेण अपि शरणान्तराणां भयम् पुनः पुनः जायते, तृणवत्? ये मनः इव अश्वं, इन्द्रिय-प्राणबलात् निगृह्य, गुरोः पादौ न सेवन्ते, ते महतीः क्लेशान् अनुभवन्ति, यथा नायकं विना सागरं याति वणिजः। यदा त्वं असि, तदा बन्धु-पुत्र-स्व-कलत्र-धन-गृह-रथादिषु किम् आश्रयणम्? ये तु अज्ञानात् सङ्गमे सुखम् इच्छन्ति, स्वभागस्य वियोगे, कोऽत्र सुखम्? पृथिव्यां ये मुनयः तीर्थाश्रमादिभिः शुद्धाः, येषां हृदयं तव पादोदकवारेण विमलम्, ये एकदा अपि तव नित्यसुखस्वरूपे मनः स्थापयन्ति, ते पुनः तेषां वासस्थानं न प्रार्थयन्ति, ये आत्मतत्त्वं हरन्ति। यदि कश्चित् वदेत्—‘इदम् सतः उत्पन्नम्’—तर्हि तस्य युक्तिः दोषयुक्ता, न हि तत्त्वतः यथार्थम्। व्यवहारार्थं भेदाः कल्प्यन्ते, किन्तु ते परम्परया एव; वाक् च, विविधरूपा, मन्त्राभ्यासेन मूढान् मोहयति। यत् पूर्वं नासीत्, अन्ते च न भविष्यति, मध्ये च अल्पकालं दृश्यते, तत् त्वयि एकरसत्वेन मायया प्रतियते। अतः तद् धनजात्यादिवद् विविक्तम्, किन्तु बुद्धिमन्तः मनसो लीलां मिथ्येति जानन्ति। यदा आत्मा अजन्येन संयोगात् गुणान् उपादत्ते, तदा तद्रूपत्वम् आप्नोति, मृत्योर् विमुक्तः स्वांशात् निःसृतः। त्वं अपि तद् रूपं त्यजसि, यथा सर्पः त्वचम्, स्वमहतैश्वर्येऽष्टगुणेऽतिवर्तसे। यदि यतयः हृदय-वासना-जालं न छिन्द्युः, तर्हि त्वं, अयोग्यैः दुर्लभः, हृदि निहितः मणिरिव विस्मृतः भवसि। ये आत्मनि न तृप्ताः, तेषां दुःखं उभयत्र, हे भगवन्, यतः ते तव अमृतस्थले न प्रविष्टाः। यो न वेत्ति त्वां, शुभाशुभयोः कारणम्, सः तव गुणदोषान्, देहिनां वाचं च न पश्यति। तथापि, सर्वयुगे, गुणात्मन्, त्वं अविच्छिन्नं गीतः, त्वां शृण्वन्तः जनाः मुक्तिपथे नियोज्यन्ते। स्वर्गपतयः अपि, अनन्त, तव अन्तं न प्राप्नुवन्ति, न च सावर्याणां ब्रह्माण्डानां गणाः। यथा रजांसि व्योम्नि वातेन चलन्ति, तथा वेदाः कालसहिताः अपि गच्छन्ति; त्वयि तु फलं प्राप्य, असत्यम् उत्सृज्य, त्वयि एव लीयन्ते। एवं भगवतः वचः श्रुत्वा, ब्रह्मणः पुत्राः सिद्धगणैः सह, आत्मविद्यायाः पथं जानन्तः, सनन्दनं पूजयामासुः। एवं वेद-पुराण-उपनिषदां सारः, पूर्वैः महात्मभिः, व्योम्ना विचरद्भिः, समुद्धृतः। त्वं च, ब्रह्मपुत्र, एताम् आत्मविद्यां श्रद्धया धारयन्, इच्छया पृथिव्यां वस, जनानां कामान् दग्ध्वा। एवं, भगवद्वचः श्रद्धया संयमेन च श्रुत्वा, वीरव्रतो मुनिः, पूर्णः, विद्वान्, उवाच। नारद उवाच—नमः भगवते कृष्णाय, निर्मलकीर्तये, येन सर्वसृष्टिसंहारशक्तयः धार्यन्ते। एवं मुनिं प्राचीनं शिष्यैः सह प्रणम्य, अहम् अपि तदा पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं गच्छामि। भगवता पूजितः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं सर्वं तेन निवेदितम्। एवं, राजन्, यत् त्वया पृष्टम्, यथा मनः निर्विशेषे निर्गुणे ब्रह्मणि स्थाप्यते, तद् वर्णितम्। योऽयं जगतः आदिमध्यान्तद्रष्टा, अव्यक्त-जीव-ईश्वराणां स्वामी, सृष्ट्वा जगत् प्रविश्य, ऋषिभिः नियच्छन्, यं प्राप्य देही, स्वप्नविहङ्ग इव, स्वपदं व्रजति—तस्मिन् हरेः, योऽनुत्पत्तिमात्राभासः, अभयः, सदा ध्यानम् कुर्यात्। इत्येतद् सप्ताशीतितमं अध्यायं, ‘वेद-स्तुतिः’ नाम, द्वितीयभागे दशमे श्रीमद्भागवत महापुराणे, परमहंससंहितायाम्, समाप्तम्। राजा उवाच—देव-दानव-मानुषेषु, ये अशुभम् शुभत्वेन पूजयन्ति, ते धनाढ्यराजानः, न तु लक्ष्मीपतिः हरिभक्ताः। एतद् ज्ञातुम् इच्छामः, अस्मिन् महती संशयः अस्ति—कुतः द्विधा-स्वभावयोः ईश्वरयोः आराधनात् विपरीतानि फलानि सिध्यन्ति? शुक उवाच—शिवः सदा शक्तिसंयुक्तः, त्रिधा गुणमयः, सत्त्व-रजस्-तमःस्वरूपः; अतः अहम् अपि त्रिधा। तस्मात् तस्मात् षोडशविधाः विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारी, सः सर्वभावं प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परः पुरुषः, प्रकृतेः परः; सः सर्वद्रष्टा, उपद्रष्टा; तं पूजयन्, गुणातीतः भवति। यदा अश्वमेधयज्ञाः उपरमन्त, तव पितामहः, राजा, भगवतः धर्मान् शृण्वन्, अच्युतं पप्रच्छ। भगवान्, तेन सेवया तुष्टः, पुरुषाणां श्रेयसे, यदुवंशसम्भवः, वाक्यम् अवदत्। भगवान् उवाच—यदा अहम् कस्यचित् विशेषकृपां करिष्यामि, तदा तस्य धनं शनैः हरामि; तदा तस्य बान्धवाः अपि त्यजन्ति, सः दुःखेन दुःखितः भवति। यदा सः प्रयत्नेषु विफलः, धनलाभे निराशः, मदीयानां भक्तानां मैत्रीं कुर्यात्, तदा अहम् तस्मै अनुग्रहम् करोत्स्यामि। तत् परं, सूक्ष्मं ब्रह्म, केवल-चैतन्यम्, नित्यम् अनन्तम्—आत्मत्वेन ज्ञात्वा, पण्डितः संसारात् विमुच्यते। तस्मात्, जनाः, मां दुराराध्यं मन्यमानाः, अन्यान् पूजयन्ति; ततः शीघ्रं प्राप्त-वरैः राज्य-श्री-आद्यैः मदमत्ताः, अहंकारिणः, पुनः पुनः वरान् इच्छन्ति, मां तु अवमान्य, विमूढाः भवन्ति।