एतेषु शरीरेषु, यानि तव स्वकृतानि, अन्तः बहिः च, त्वं पुरुषः सर्वशक्तिनिधिः सर्वत्र वर्तमानः इति कथ्यसे। अतः, मनुष्याणां मार्गं वेदानां च अन्तं विचिन्त्य, ये विद्वांसः तव पादौ पृथिव्यां उपासते, ते त्वयि विश्वासं स्थापयन्ति। आत्मनः तत्त्वं ज्ञातुम इच्छन्तः, यद् गम्यते कठिनम्, केचित् तव अमृतकर्मणां समुद्रे श्रमन्तः मोक्षं नापि याचन्ति, हे प्रभो। गृहं परित्यज्य, हंसवत् भक्तैः सह तव पदकमले, अन्यत् किञ्चिद् न इच्छन्ति। त्वदीयं मार्गं अनुसरन्तः, देहधारिणः स्वजनैः मित्रैः प्रियैः सह चलन्ति इव, किन्तु त्वम् एव तेषां हिततमः आत्मा इति जानीत्वा तृप्तिं प्राप्नुवन्ति। हन्त, ये मिथ्योपासने रमन्ते, आत्मनः अहितं कुर्वन्तः, तेषां दुःखमय भ्रमणम् भवति, स्थूलशरीरधारणात् बन्धनात्। ये योगिनः, श्वास-मन-इन्द्रिय-निग्रहं कृत्वा, दृढयोगेन हृदि त्वां पूजयन्ति, तेषां शत्रवः अपि स्मरणेन त्वां प्राप्नुवन्ति। नागराजस्य आलिङ्गनासक्तचित्ताः स्त्रियः, वयं च, तव पदकमलामृतम् आस्वाद्य, समाना इव। कोऽत्र तव आदि-अन्त-गमनं वेत्ति, यस्मात् ऋषिः उत्पन्नः, देवाः च, दिव्य-मानुषाः, तव अनुगमनम् कुर्वन्ति? अतः, स नास्ति, नास्ति, न उभयम्; कालस्य अधीनः नास्ति। यदा स एवं स्थितः, शास्त्राणि अपि तं न गच्छन्ति। ये आत्मा जायते, म्रियते, देहात् भिन्नः इति शिक्षयन्ति, तेषां अविद्या एव; दृश्यं स्मरन्ति। त्रिगुणात्मकः पुरुषः इति मतिः अपि अज्ञानात्; त्वयि तथा तव परे, नास्ति भेदः यथार्थज्ञानानुभूते। यथा सुवर्णम्, रूपभेदेषु अपि, तत्त्वज्ञैः न परित्यज्यते, तथा आत्मज्ञाः सर्वं आत्मरूपं पश्यन्ति, सर्वं स्वात्मनं मन्वन्ते, रूपपरिवर्तनं न त्यजन्ति, सर्वं त्वया व्याप्यते। ये तव सखित्वेन विचरन्ति, सर्वभूतनिकेतनः, मृत्युशिरसि अपि निर्भयम् पदं स्थापयन्ति। त्वं देवांश्च गोपालकः इव गोः सङ्ग्रही, तव सख्यं कृत्वा शुद्ध्यन्ति, न तु विमुखाः। त्वं निष्क्रियः, स्वाधीनः, सर्वसृष्टिशक्तिधरः। देवाः जाग्रत्सदा तव पूजां कुर्वन्ति, समं सेवां यथा भुजाः सार्वभौमं सेवन्ति। लोकसृष्टारः तव आदेशेन तव सन्निधौ भीताः कर्म कुर्वन्ति। चराचराणि जातानि कारणानाम् अजस्य च संयोगात्, तव दृष्ट्या कार्यं कुर्वन्ति, हे मुक्त! तद्विमुक्ते नास्ति अन्यः, नास्ति द्वितीयः, परमात्मनः; यथा आकाशः सर्वं धारयन्, अद्वितीयः शून्यः। यदि देहधारिणः अनन्ताः, सर्वव्यापकाः स्युः, तर्हि तेषां नियमनं न स्यात्; किन्तु तद् नास्ति। यदि जातं अजातात्, तदा तं त्यक्त्वा नियन्ता तिष्ठेत्, यथा समता स्वीकृत्य; किन्तु तद् मतं मिथ्या। प्रकृतिपुरुषयोः नास्ति यथार्थजननम्, उभौ अजौ; तयोः संयोगात् उत्पन्नं अस्थिरम्, यथा जलफेनः। त्वयि, हे परे, नानारूपनामगुणाः विलीयन्ते, यथा नद्यः विविधरसाः समुद्रे मिलन्ति। मानुषेषु, ये तव मायया उत्पन्नं मोहं ज्ञात्वा, मनः त्वयि, सर्वकारणे, स्थापयन्ति, तेषां भक्तिः गाढा भवति। तव अनुयायिनां संसारभयम् कथं तिष्ठेत्, यदा तव भ्रूकुटिमात्रेण शरणान्यत्र गच्छन्तः तृणवत् पुनः पुनः भीताः भवन्ति। ये मनः अश्वस्य इव दुर्नियम्यं इन्द्रियश्वासबलात् नियंत्रयन्ति, गुरुपादं न पूजयन्ति, तेषां दुःखान्यन्यूनि, यथा समुद्रे व्यापारी पतितः पतितः। यदा त्वम् अस्ति, तर्हि जनानां बन्धु, पुत्र, आत्मा, दार, धन, गृह, रथादिषु किं प्रयोजनम्? ये अज्ञानात् संयोगसुखे भ्रमन्ति, तेषां भागः न लभ्यते, नष्टः। पृथिव्यां, ये ऋषयः तीर्थाश्रमगमनेन शुद्धचित्ताः, तव पदकमलजलविहितहृदयाः, एकवारम् अपि तव मनः स्थापयन्ति, तव नित्यसुखात्मनि, ते पुनः तेषां स्थानं न यान्ति, ये पुरुषस्य तत्त्वं हरन्ति। यदि 'इदं सतः उत्पन्नम्' इति कथ्यते, तर्हि तद् तर्कं दोषयुक्तम्, अनैक्यं, मिथ्या च। व्यवहारार्थं भेदाः कृताः, परम्परया, वाक् विस्तृतया, मूढाः मन्त्रजपात् मोहिताः। यद् पूर्वं नास्ति, पश्चात् लयात् नास्ति, मध्ये सीमितम्, तद् त्वयि एकरसमाया इव दृश्यते। अतः, धनजातिभेदवत्, बुधाः मनोविलासं मिथ्या जानन्ति, तस्य अमृतं माया। यदा आत्मा अजेन सह सङ्गात् गुणान् प्राप्नोति, अजसंस्पर्शात् तत्समानता लभते, मृत्युमुक्तः स्वभागं त्यजति। त्वं अपि तद् रूपं त्यजसि, यथा सर्पः त्वचं, तव परममाहात्म्ये, अष्टगुणः, अतीव अतिरूपः। यदि योगिनः हृदयात् कामगुच्छं न उन्मूलयन्ति, तदा त्वं, अयोग्येभ्यः दुरलभः, हृदि गुह्यः, कण्ठे विस्मृतरत्नम् इव। ये आत्मनः तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति, तेषां दुःखं उभयतः, हे प्रभो, मृत्युमुक्तपदं न प्राप्नुवन्ति। यो त्वां सर्वशुभाशुभानां कारणं न वेत्ति, तव गुणदोषान्, देहिनां वचनानि, न विवेक्तुं शक्नोति। किन्तु, सर्वयुगे, हे गुणिन्, त्वं अनवरतं गीयसे, ये त्वां शृण्वन्ति, मानवैः मोक्षमार्गे प्रवर्त्यन्ते। दिव्यपतयः अपि तव अन्तं न प्राप्नुवन्ति, हे अनन्त; सप्तसावर्ण्याण्डसमूहाः अपि तव मध्ये तिष्ठन्ति। यथा रजः वायौ गच्छति, तथा वेदाः कालसहिताः लीयन्ते; किन्तु त्वयि तेषां फलम्, असत्यं त्यक्त्वा, तव अन्तं प्राप्नुवन्ति। भगवान् उवाच—एवं ब्रह्मणः उपदेशं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः सिद्धगणाः, आत्ममार्गविदं सनन्दनं पूजयामासुः। एवं वेदपुराणोपनिषदां सारः, पूर्वैः महात्मभिः आकाशमार्गे निष्कृष्टः। त्वं ब्रह्मपुत्र, आत्मोपदेशं श्रद्धया धारयन्, पृथिव्यां इच्छया वस, जनकामान् दग्ध्वा। श्रीशुकः उवाच—एवं ऋषेः उपदेशं श्रद्धया, आत्मनिग्रहणेन, विरव्रतः मुनिः पूर्णः विद्वान् उक्तवान्। श्रीनारदः उवाच—नमः तस्मै भगवते कृष्णाय विशुद्धकीर्तये, यो सर्वभूतसृष्टिसंहारशक्तिधरः। एवम्, प्राचीनं ऋषिं तस्य शिष्यांश्च नमस्कृत्य, अहम् पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं गतवान्। भगवत् सम्मानितः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं कथितवान्। एवं, हे राजन्, यद् त्वया पृष्टं, ब्रह्मणि निरुपाधिके निर्गुणे मनः स्थितिं, तत् वर्णितम्। यो जगदादिमध्यान्तं पश्यति, अव्यक्तस्य, जीवस्य, अधिपतिः; यो जगत् सृज्य प्रविश्य, ऋषिभिः नियन्त्रयति; यं प्राप्त्वा देहधारी त्यजति, यथा सुप्तपक्षी नीडं; तस्मिन् हरी, यो अनादिपरः, निर्भयः, सदा ध्यानं कुर्यात्। एवं सप्ताशीतितमः अध्यायः समाप्तः—'वेदस्तोत्रम्' नाम, श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे द्वितीयभागे, परमहंसशास्त्रे। राजा उवाच—देवदानवमानुषेषु, ये अशुभं शुभमिव पूजयन्ति, तेषु धनाढ्यराजानः बहवः, न तु हरिभक्ताः लक्ष्मीपतेः। एतद् ज्ञातुम इच्छामः, अस्माकं महती शंका; द्विविधस्वामिनोः पूजायां विपरीतफलप्राप्तिः किम् कारणम्? श्रीशुकः उवाच—शिवः शक्तिसंयुक्तः, त्रिधा, गुणैः आवृतः; सत्त्व-रजस्-तमः स्वरूपः; अहम् अपि त्रिधा। तस्मात् षोडशविधाः विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन सर्वावस्थां प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परमः पुरुषः, प्रकृत्याः परः; स सर्वद्रष्टा, साक्षी; तं पूज्य गुणात् मुक्तिः। अश्वमेधयज्ञनिवृत्ते, तव पितामहः राजा, भगवतो धर्मं श्रुत्वा, अच्युतं पप्रच्छ। भगवान् तस्य सेवायाः तुष्टः, मानवश्रेष्ठाय हितं उक्तवान्, यः यदुवंशे अवतरितः। भगवान् उवाच—यदा अहं कस्यचित् विशेषं कृपां दर्शयामि, तदा क्रमशः तस्य धनं हरामि; तदा तस्य बन्धवः त्यजन्ति, स दुःखितः, दुःखेन अधिकं दुःखं प्राप्नोति।