यथा प्राणाः शरीरं धारयन्तः अपि तव इच्छानुगाः भवन्ति, तथा महाभूतानि, अग्न्यादि आरभ्य, तव कृपया ब्रह्माण्डस्य सृष्टिं अकुर्वन्। अन्नादि जीवसर्गः तव एव अत्र अभिव्यक्तिः, त्वं तु सत्-असत्-उभयातीतः, यत् अवशिष्टं तद् तव अमृतस्वरूपम्। ये मुनिषु अधममार्गं पूजयन्ति, सीमितदृष्टयः, हृदयम् एव मार्गं मन्यन्ते, सूक्ष्मं अन्तरिक्षं पन्थानम्। तत्र, अनन्त, तव परं धाम शिरसः उपरि उदेति, यं प्राप्य पुनः मृत्युमुखे न पतन्ति। अद्भुतानां योनिषु कारणरूपेण प्रवेश्य, कर्मानुसारं अग्निवत् विविधरूपेण प्रकाशसे। यत्र मिथ्याभिमानरहिताः तव परं धाम समं अनुभवन्ति; शुद्धचित्ताः त्वां एकरसं अनुसरन्ति, सर्वविविधता त्यजन्ति। एषु शरीरेषु, यानि तव एव सृष्टयः, अन्तरबाह्ययोः, त्वं पुरुषः, सर्वशक्तिसम्पन्नः, सर्वत्र स्थितः। अतः, मानवमार्गं वेदान्तं च परीक्ष्य, विद्वांसः भूमौ तव चरणं पूजयन्ति, त्वयि विश्वासं स्थापयन्ति। आत्मतत्त्वं ज्ञातुम इच्छन्तः, यद् दुर्ग्राह्यम्, केचन तव अमृतकर्मणां समुद्रे परिश्रमन्तः, मोक्षम् अपि न याचन्ति, भगवन्। गृहं परित्यज्य, हंसवत् भक्तजनानां संगं तव पद्मपादे, अन्यं न इच्छन्ति। तव मार्गानुगाः, देहधारिणः, स्वजनमित्रप्रियैः सह यथावत् सञ्चरन्ति; त्वां प्रति, स्वहितं आत्मानं, अभिमुख्यं प्राप्य, तृप्तिं लभन्ति। हन्त, ये मिथ्योपासने रताः, आत्मनः अहितं कृत्वा, दुःखं अनुचरन्ति, स्थूलशरीरधारिणः, सङ्गात्। ये मुनयः, श्वासमनःइन्द्रियसंयमेन दृढयोगं कुर्वन्तः, हृदि त्वां पूजयन्ति—even शत्रवः स्मरणेन त्वां प्राप्नुवन्ति। याः महिलाः नागराजस्य आलिङ्गने मनः लग्नं कुर्वन्ति, वयम् अपि, तव पद्मपादामृतं आस्वाद्य, समाः भविष्यामः। कः अत्र तव आदिम्, अन्तं, मार्गं वा वस्तुतः वेद, यतः ब्रह्मा उत्पन्नः, देवाः अनुवर्तन्ति? अतः, सः न सत्, न असत्, न उभयम्; कालातीतः। तस्य स्थितौ, शास्त्राणि अपि न गच्छन्ति। ये आत्मा जायते, म्रियते, वा शरीरात् भिन्नः इति वदन्ति, तैः मिथ्याज्ञानात् उक्तम्; केवलं दृश्यं स्मरन्ति। त्रिगुणात्मा पुरुषः इति कल्पना अपि अज्ञानात्; त्वयि तथा परे, ज्ञानानुभवस्य भेदः न अस्ति। यथा सुवर्णं विविधरूपेषु दृश्यते, तत्त्वज्ञैः न त्यज्यते, तथा आत्मज्ञाः सर्वं आत्मरूपं पश्यन्ति, सर्वं तव व्याप्यं मन्यन्ति, विकारान् न त्यजन्ति। ये तव सखित्वेन चरन्ति, सर्वजीवाधारः, मृत्योरपि शिरसि निर्भयम् पादं स्थापयन्ति। भगवन्, त्वं देवाँ अपि गोपः इव सङ्गृह्णासि; ये तव सख्यं कुर्वन्ति, तैः शुद्धिः, पराङ्मुखैः न। त्वं निष्क्रियः, स्वाधीनः, सर्वसृजनशक्तिधरः। देवाः जाग्रतः तव अर्चनं कुर्वन्ति, समं सेवन्ति, यथा भुजाः सार्वभौमस्य। लोकसृजः तव नियुक्ताः, तव सन्निधौ भयभीताः कार्यं कुर्वन्ति। चल-अचलजातयः कारण-अजस्य संयोगात् उत्पद्यन्ति, तव दृष्ट्या कार्यं कुर्वन्ति, मुक्ते तु अन्यः न अस्ति, न द्वितीयः, परमस्य; यथा आकाशः सर्वं धारयन्, अनुपमः, शून्यः। यद्य देहधारिणः अनन्ताः, सर्वव्यापकाः, तर्हि तेषां शासनम् न स्यात्—तथापि तद् न। यद् अजात् जातं, तद् विमुक्त्याः विना नियन्ता स्थितः; सर्वसमता स्वीक्रियते, परं तद् न त्याज्यं, भ्रान्तिः। प्रकृतिपुरुषयोः उत्पत्तिः वस्तुतः न, उभयम् अजम्; तयोः संयोगात् उत्पन्नं अस्थिरं, जलबिन्दुवत्। त्वयि, परम, विविधनामगुणाः विलीयन्ते, यथा नद्यः सर्वरसाः समुद्रे। मनुष्येषु, ये तव मायया महाभ्रमं ज्ञात्वा, मनः तव कारणे निधाय, भक्तिं वर्धयन्ति। तव अनुयायिनः संसारभयः कथं स्यात्, यतः तव भ्रुकुटिमात्रेण अन्याश्रयिणः पुनः पुनः भयम् अनुभवति, तृणवत्। ये मनः-इन्द्रिय-श्वासबलात् अश्ववत् चञ्चलं मनः संयन्तुं यतन्ति, गुरुपादं न सेवन्ति, ते अनन्तदुःखैः पीड्यन्ते, यथा समुद्रे व्यापारी हेल्मानं त्यक्त्वा नष्टः। यदा त्वं अस्ति, तर्हि जनानां बन्धु-पुत्र-स्व-कलत्र-धन-गृह-रथेषु किं प्रयोजनम्? ये अज्ञानात् संयोगसुखं अन्विष्य विचरन्ति, तेषां स्वभागः न लभ्यते, सुखं न। भूमौ, ये ऋषयः तीर्थाश्रमदर्शनैः शुद्धाः, तव पद्मपादोदकेन हृदयशुद्धिः कृताः, एकवारं अपि तव आनन्दरूपे मनः स्थापयन्ति, ते पुनः तेषां स्थानं न याचन्ति, यः पुरुषस्य सारं हरति। यद् सत् इति उत्पत्तिः इति वदन्ति, तद् दूषितम्; यतः तद् नित्यं न, यदा मिलति, तदा मिथ्या। व्यवहारार्थं भेदाः कल्प्यन्ते, परंपरया, वाक् विविधा, मन्त्रजपात् मूढान् भ्रमयति। यद् पूर्वं न, पश्चात् न, मध्ये अल्पम्, तद् त्वयि एकरसस्य मायया दृश्यते। अतः, धनजातिभेदवत्, मनःक्रीडा मिथ्या, तस्य अमृतम् अपि मृषा इति विद्वांसः जानन्ति। यदा आत्मा अजातेन संयोगात् गुणान् प्राप्नोति, अजसंपर्कात् तद्रूपं लभते, मृत्युमुक्तः, स्वांशात् विमुक्तः। त्वं अपि तद् रूपं त्यजसि, यथा सर्पः त्वचं, तव परं, असीमं, अष्टगुणं, सर्वातीतं महिमानम्। यदि योगिनः हृदयात् कामजालं न उन्मूलयन्ति, तदा त्वं, अयोग्यैः दुर्लभः, हृदि गूढः, कण्ठस्थरत्नवत्। ये आत्मतृप्तिं न प्राप्नुवन्ति, तेषां उभयतः दुःखम्—भगवन्—यतः मृत्युमुक्तं तव स्थितिं न प्राप्नुवन्ति। यः त्वां सर्वमंगल-अमंगलस्य कारणम् न वेत्ति, गुणदोषान् तव उद्भूतान् न विवेक्ति, देहिनां वाक् अपि न; तथापि, भगवन्, गुणी, सर्वयुगेषु त्वं अनवरतं गीतः, श्रोतृभिः मोक्षमार्गः लभ्यते। स्वर्गपतयः अपि तव अन्तं न प्राप्नुवन्ति, अनन्त; ब्रह्माण्डसमूहाः, सावर्णाः, तव मध्ये, न प्राप्नुवन्ति। यथा रजः वायौ, तथा वेदाः कालः च गच्छन्ति; त्वयि तु फलं, असत् त्यक्त्वा, त्वयि अन्तं लभन्ति। भगवान् उवाच—एवं ब्रह्मणः उपदेशं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः सिद्धाः, आत्मपथज्ञं सनन्दनं सन्मान्य, पूजयन्ति। एषा वेदानां, पुराणानां, उपनिषदां सारः, पूर्वैः महात्मभिः आकाशमार्गेण संगीता। त्वं, ब्रह्मपुत्र, आत्मोपदेशं श्रद्धया धारयन्, भूमौ इच्छया वस, जनकामान् दग्ध्वा। श्री शुकः उवाच—एवं ऋषेः उपदेशं श्रद्धया, आत्मनिग्रहः कृत्वा, वीरव्रतः, पूर्णः, विद्वान्, उवाच। श्री नारदः उवाच—नमः तस्मै भगवते कृष्णाय, निर्मलकीर्तये, सर्वसृष्टिसंहारशक्तिधराय। एवं पुरातनं ऋषिं, तस्य शिष्यांश्च नमस्कृत्य, अहं पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं अगच्छम्। भगवता पूजितः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं कथयामास। एवं, राजन्, यद् त्वया पृष्टं, मनः ब्रह्मणि, निर्गुणे, कथं स्थास्यति, तद् उक्तम्। यः अस्य विश्वस्य आदिम्, मध्ये, अन्तं, पश्यति, अव्यक्तस्य, जीवस्य, अधिपतिः; सृष्ट्वा, विश्वं, प्रविश्य, ऋषिभिः नियच्छति; यं प्राप्य, देहधारी, तं त्यजति, यथा सुप्तपक्षी नीडं; तं हरिं, अनुत्पत्तिस्पर्शं, निर्भयं, सदा ध्यानं कुर्यात्। एवं सप्ताष्ट्युत्तरशीतितमः अध्यायः, 'वेदस्तुतिः' नाम, द्वितीयभागे दशमे श्रीमद्भागवतमहापुराणे, परमहंसशास्त्रे, समाप्तः। राजा उवाच—देव-दानव-मानुषेषु, ये अशुभं शुभत्वेन पूजयन्ति, ते बहुलं धनाढ्यराजानः, न तु हरिभक्ताः, लक्ष्मीपतेः। एतत् ज्ञातुम इच्छामः, महती सन्देहः; द्विविधस्वरूपयोः देवयोः पूजनात्, भिन्नं फलं किमर्थम्? शुकः उवाच—शिवः, शक्तिसंयुक्तः, त्रिविधः, गुणैः आवृतः—सत्त्व, रजस्, तमस्; अतः अहं त्रिविधः। तस्मात् षोडश विकाराः उत्पन्नाः, सर्वरूपधारणेन, सर्वावस्थां प्राप्नोति। हरिः तु गुणातीतः, परमपुरुषः, प्रकृत्याः परः; सर्वद्रष्टा, साक्षी; तं पूजयन्, गुणैः मुक्तः भवति।