यथा प्रभाते शयानं राजानं स्तुवन्तः सूतमागधादयः कीर्तिप्रशंसाभिः प्रबोधयन्ति, एवं तं पुरुषं तस्य परिचारकाः पुण्यस्तोत्रैः जागरयामासुः। तदा वेदाः प्रोचुः—"जय जय, अजोऽजय, गुणैः उपार्जितदोषान् जहि! स्वभावतः सर्वशक्तिसम्पन्नः त्वमेव, अव्यक्तस्य च व्यक्तस्य च जगतोः शक्तिसंवेदनं त्वमेव। वेदाः त्वां कदाचित् अनुगच्छन्ति, किन्तु तव स्वप्रभावेण यदा यासि, तदा तव पारं न गच्छन्ति। इदं विश्वं यद् दृश्यते, तद् विवेकिनां मतम् अन्ततः असारमेव; यथा मृत्पिण्डे विकाराणां उदयास्तमयौ, न तेषु विकारेषु। अतः मुनयः मनः वचः कर्माणि च त्वय्येव नियच्छन्ति। कथं तर्हि मनुष्यपदानि पृथिव्याम् अन्यथा असत्यानि स्युः? एवं त्रैलोक्यनाथ! ये मुनयः तव चरितामृतसिन्धौ निमग्नाः, सर्वमलापहं कथामृतं पीत्वा, स्वकृच्छ्राणि परित्यजन्ति। तर्हि ये कालकामनारहिताः तव धामनि स्थिताः, अखण्डानन्दमयम् उपासते, तेषां का कथा? यथा प्राणाः शरीरं धारयन्तः अपि तव इच्छानुवर्तिनः, तथा महाभूतानि—अग्न्यादीनि—तव अनुग्रहेणाण्डं सृष्टवन्ति। अन्नादिप्रपञ्चः तवैव अभिव्यक्तिः, परन्तु त्वं सत्-असत्-उभयातीतः, यद् अवशिष्यते, तत् तव अमृतस्वरूपम्। ये दृष्टिपरिमिताः, ऋषीणां मध्ये अधममार्गानुसारीणः, हृदयम् एव मार्गं मन्यन्ते, तत्र सूक्ष्ममाकाशं पन्थानं वदन्ति। तस्मात्, अनन्त! तव परं धाम शीर्ष्णः उपरि उदेति; तत्र प्राप्ताः पुनर् मृत्युमुखं न पतन्ति। त्वं विविधाश्चर्ययोनीषु कारणरूपेण प्रविश्य, कर्मानुसारं भिन्नप्रतापः दीप्यसे, यथा वह्निः दार्वादिषु। परन्तु ये कलिलोपाधिविवर्जिताः, तव परं धाम समं प्रपश्यन्ति; ते शुद्धबुद्धयः त्वाम् एकरसं अनुवर्तन्ते, सर्वभेदं त्यक्त्वा। एतेषु स्वकृतिषु शरीरादिषु, अन्तर्यामी च बहिर्यामी च, त्वं पुरुषः, सर्वशक्तिधरः, सर्वत्र स्थितः इति कथ्यसे। एवं मनुष्यपथं वेदान्तं च परीक्ष्य, पण्डिताः त्वदीयं पादयुगलं पृथिव्याम् उपासते, त्वयि निष्ठां कृत्वा। ये केचित् आत्मतत्त्वं जिज्ञासन्तः, दुःखदुर्लभम्, तव अमृतकर्मसिन्धौ यतन्तः, मुक्ति नापि इच्छन्ति, भगवन्। गृहं परित्यज्य, हंसस्वभावभक्तजनसङ्गं लब्ध्वा, तव पदपङ्कजे नित्यम् अनुरागवन्तः, अन्यं न किञ्चिद् इच्छन्ति। त्वत्पथानुगाः, देहधारिणः स्वजनमित्रप्रियादिभिः सह यथावत् चरन्तः अपि, यदा त्वां स्वहितं प्रियं प्रति प्रवर्तन्ते, तदा पूर्णतां लभन्ते। हन्त, ये मिथ्याभक्त्याः आत्मानं हिंसन्ति, ते मोहात् गभीरशरीरधारिणः दुःखं प्राप्नुवन्ति। ये योगिनः, प्राणमनःइन्द्रियसंयमेन दृढयोगाभ्यासं कृत्वा, त्वां हृदये पूजयन्ति, तेषां शत्रवः अपि त्वां स्मरणेन प्राप्नुवन्ति। ये च योषितः फणिपतिसङ्गे मनः लग्नं कुर्वन्ति, वयं च, तव पदाम्बुजरसं पीत्वा, समाना एव। कः खलु अत्र तव आदिमध्यान्तमार्गं वेद, यस्य ब्रह्मा समुत्थितः, येन देवाः—दैवतानि च—अनुगच्छन्ति? तस्मात्, सः न सत्, न असत्, न उभयं, न च कालवशः। सः यदा एवं स्थितः, तदा न वेदः न शास्त्रं न गच्छति। ये आत्मानं जायते म्रियते देहव्यम् इति वदन्ति, ते अज्ञानात् एव, केवलं दृश्यस्मरणात्। पुरुषः गुणत्रयात्मा इति मतिः अप्यज्ञानात्; त्वयि च त्वत्तः परे च, तादृशं नास्ति, यथार्थदर्शिनां अनुभवः। यथा सुवर्णं रूपभेदेषु स्थितं, तत्तत्त्ववित् न परित्यजति, तथा आत्मविदः सर्वमिदम् आत्मरूपेण पश्यन्ति, सर्वं त्वया व्याप्तम् इति, विकारान् न परित्यजन्ति। ये तव सहचराः, सर्वभूतनिवासिनः, ते मृत्योरपि शिरसि निर्भयम् चरन्ति। त्वं, भगवन्, देवगणान् अपि गोपः इव गाः संहरसि। ये त्वया सख्यं कृतवन्तः, ते एव विशुद्धाः, पराङ्मुखाः तु न। त्वं निष्क्रियः, स्वराज्यः, सर्वसृष्टिशक्तिधरः। देवाः, सदा जाग्रतः, त्वां समं पूजयन्ति, यथा हस्ताः सार्वभौमं नृपं। लोककर्तारः अपि, त्वया नियुक्ताः, तव सन्निधौ साश्चर्यं कुर्वन्ति। चराचरजातयः कारणाजजन्येन च अजेन च, तव दृष्ट्या प्रवर्तन्ते, हे मुक्त! तस्मात् विमुक्ते सति, अन्यः नास्ति, न च द्वितीयः, यथा आकाशः सर्वं धारयन् अपि, अनुपमेयं शून्यम् एव। यदि देहिनः वास्तवतः अनन्ताः सर्वव्यापिनश्च स्युः, तर्हि न कश्चिद् तेषां नियन्ता स्यात्—तथा नास्ति। यदपि जातं अजस्य एव, तर्हि तं विना नियन्ता न स्यात्, यथा सर्वे समाना इति; परन्तु तद्विपरीतं मतं भ्रान्तिमूलम्। प्रकृतिपुरुषयोः उत्पत्तिः नास्ति, उभयोरपि अजत्वात्; तयोः संयोगात् यदुत्पद्यते, तदस्थिरम्, यथा जलफेनाः। हे परात्पर! सर्वे नामरूपभेदाः त्वयि एव लयं यान्ति, यथा सर्वरसनद्यः समुद्रे। मनुष्येषु, ये तव मायया जनितं तीव्रं मोहं ज्ञात्वा, मनः त्वयि एव नियच्छन्ति, ते निरन्तरं भक्तिं वर्धयन्ति। तव अनुग्रहं लब्ध्वा, तेषां संसारभयं कथं स्यात्? यः तव भ्रुकुटिमात्रेण अपि, अन्याश्रयाणां भयम् पुनः पुनः उत्पाद्यते, तेषां तु कुतः? ये अत्र संसारे, चञ्चलमनः निग्रहाय, इन्द्रियप्राणबलात् यतन्ति, गुरुचरणं न सेवन्ति, ते दुःखैः पीड्यन्ते, यथा नौकायाः व्यापारी पतिं विना सागरमध्यगता इव। त्वयि सति, किं जनानां बन्धु-पुत्र-स्व-कलत्र-धन-गृह-रथादिषु विश्रान्त्या? ये अज्ञानात्, सङ्गमेन सुखम् इच्छन्ति, तेषां स्वभागो नश्यति, सुखं न कश्चन लभते। पृथिव्यां, ये मुनयः पुण्यतीर्थाश्रमगमनैः शुद्धचित्ताः, तव पदाम्बुजतोयेन हृदयं प्रक्षालयन्ति, ते त्वां नित्यमानन्दस्वरूपं किञ्चित् अपि चिन्तयित्वा, पुनः तेषां चोरगृहगमनं न भवति। यदि कोऽपि वदेत्—"इदं सतः जायते"—तर्हि तदुक्तिः दोषयुक्ता; कारणं तद्विपरीतम्, असत्यं च। व्यवहाराय भेदाः कल्प्यन्ते, परन्तु ते अन्धपरम्परया गच्छन्ति; वाक्, विस्तीर्णया, मन्त्रपठनेन मूढान् मोहयति। यत् पूर्वं नासीत्, प्रलये च न भविष्यति, मध्ये च अल्पम् एव, तत् त्वयि एकरसत्वेन मिथ्या दृश्यते। अतः, तद् धनवर्णाश्रमभेदवत्, मनसः क्रीडा मिथ्या, तस्याम् अमृतं अपि मृषा इति पण्डिताः मन्यन्ते। यदा आत्मा अजेन सह सङ्गेन गुणान् लभते, तदा तद्रूपत्वं प्राप्य, मृत्युमुक्तः, स्वांशं च त्यजति। त्वं अपि तद्रूपं परित्यजसि, यथा सर्पः त्वचं, तव च परमं महत्त्वं अष्टगुणं, अप्रमेयम्, अतीव विस्तृतम्। यदि तपस्विनः हृदयात् कामकण्टकं न निकृन्तन्ति, तर्हि त्वं, अलब्धसारैः दुर्लभः, हृदि गूढः स्थितः, कण्ठस्थमणिरिव विस्मृतः। ये आत्मनि तृप्तिं न लभन्ति, तेषां दुःखम् उभयत्र, भगवन्, यतः ते तव मृत्युमुक्तं धाम न प्राप्नुवन्ति। यो न जानाति त्वां, सर्वमङ्गलामङ्गलकारणम्, सः न गुणदोषौ न वेद, न च देहिनां वाक्। तथापि, भगवन्, त्वं सर्वदा अनुवंशं गीतः, तव श्रवणेन जनाः मुक्तिम् आप्नुवन्ति। देवेश्वराः अपि तव अन्तं न प्राप्नुवन्ति, अनन्त! तव मध्ये ये सप्तसावर्ण्याण्डानि, तानि अपि न। यथा रजांसि वायुनि गगने चलन्ति, तथा वेदाः कालसहिताः लयं यान्ति; त्वयि तु फलं लभन्ते, असत्यं परित्यज्य, त्वयि एव लयं यान्ति। भगवान् उवाच—एवं ब्रह्मणा उक्तं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः सिद्धगणाः च, आत्ममार्गविदं सनन्दनं पूजयामासुः। एवं वेदपुराणोपनिषतां सारः, पूर्वैः महात्मभिः, विहायसा संगृह्यते। त्वं च, ब्रह्मपुत्र, एतदात्मोपदेशं श्रद्धया धारयन्, इच्छया भूमौ वस, मनुष्यकामान् दग्ध्वा। श्रीशुक उवाच—एवं तात, मुनिना श्रद्धया दमेन च आत्मोपदेशं लब्ध्वा, वीरव्रतः पूर्णविद्वान् उवाच। श्रीनारद उवाच—नमः भगवते कृष्णाय, निर्मलकीर्तये, यः सर्वभूतसर्गसंहारशक्तिधरः। एवं तं प्राचीनमुनिं शिष्यैः सह प्रणम्य, अहम् अपि पितुः द्वैपायनस्य आश्रमं जगाम। भगवता सत्कृतः, आसनं स्वीकृत्य, तस्मै नारायणमुखात् श्रुतं तत्त्वं न्यवेदयत्। एवं, राजन्, यत् त्वया पृष्टं, ब्रह्मणि निरूप्ये निर्गुणे च, मनः कथं स्थाप्यते, तद् उक्तम्। योऽयं विश्वस्य आदिमध्यान्तद्रष्टा, अव्यक्तजीवेशः, सृष्ट्वा जगत् प्रविश्य, ऋषिभिः पाल्यते, यं प्राप्य देही, स्वपन्न पक्षीव, नीडं त्यजति, तं हरिं, योऽनाद्यनवच्छेदैकात्मा, अभयम्, सदा ध्याननीयम्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे द्वितीयभागे वेदस्तोत्रवर्णनं नाम सप्तसप्ततितमं अध्यायः समाप्तः। राजा उवाच—देवदानवमनुष्येषु, ये अशुभं शुभमिव पूजयन्ति, ते प्रायः धनाढ्यराजानः, न तु लक्ष्मीपतिहरिभक्ताः।