एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'श्रुतदेवस्य आशीर्वादः' इति षट्षष्टितमं अध्यायं समाप्तम्। अथ श्रीमद्भागवते सप्तषष्टितमं अध्यायं प्रवर्तते, यत्र वेदानां स्तुतिः वर्ण्यते। श्रीपरीक्षित् उवाच— हे ब्रह्मन्, निरुपादानं, निर्गुणं, अनिर्वचनीयं ब्रह्म यत् सत्-असत्-व्यतिरीक्तम् अस्ति, तस्मिन्नेव गुणात्मिका वेदाः कथं प्रवर्तन्ते? कथं तेषां विषयः तत्र सम्भवति? श्रीशुक उवाच— भगवान् सर्वभूतानां बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् सृष्टवान्, विषयार्थाय, लोकसंग्रहाय, आत्मनः साधनाय, तथा अनात्मबुद्ध्यर्थं च। एषा ब्रह्मविद्या प्राचीनैः उपनिषद्भिः रक्षिता; यः श्रद्धया धारयति, स चेदपि निर्धनः स्यात्, तस्य परं श्रेयः सुलभम्। अहं ते नारायणसमन्वितं श्लोकं, नारदस्य च नारायणमुनिना सह संवादं, कथयिष्यामि। कदाचित् भगवत्प्रियः नारदः सर्वलोकान् सञ्चरन्, कालापग्रामे स्थितस्य नित्यस्य मुनेश्च नारायणस्य आश्रमं द्रष्टुं गतवान्। स हि भारतभूमौ प्राचीनकालादारभ्य जनानाम् अभ्युदयाय, धर्मज्ञानशमसम्पन्नं तपः आचरन् आसीत्। तत्र कालापग्रामवासिभिः मुनिभिः परिवृतः नारदः, प्रणम्य, तं पृष्टवान्— हे कुरुश्रेष्ठ, तदा स भगवान् मुनिभिः श्रूयमाणं प्राचीनजनलोकवासिभ्यः ब्रह्मविद्यां प्रवोचत्। भगवान् उवाच— कदाचित् जनलोके स्वायम्भुवानां सुतैः ब्रह्मयज्ञः कृतः, यत्र मनःसम्भूताः ब्रह्मचारिणः ऋषयः आसन्। तत्र त्वं श्वेतद्वीपं गत्वा तस्य देवस्य दर्शनाय गतः, तस्मिन्नेव स्थले, यत्र वेदाः विश्रान्ताः, ब्रह्मविद्या विस्तरेण चर्चिता, स एव प्रश्नः तत्र जातः यं त्वं मम पृच्छसि। ते सर्वे विद्यासम्ये, तपःसम्ये, आचारसम्ये च समाः आसन्; धनशत्रुमित्रादिषु अपि समाना स्थितिः आसीत्। केचित् तत्र ब्रह्मविद्यां प्रवोचन्, अन्ये तु सावधानतया शृण्वन्ति स्म। श्रीसनन्दन उवाच— स भगवान् स्वसृष्टिं समाविश्य, शक्तिभिः सह, शयनं गतः। तदा अन्ते वेदाः तं स्वलक्षणैः प्रबोधयामासुः, यथा राजानं सूताः शौर्यगौरवगानैः प्रातरुत्थापयन्ति। एवं वेदपार्षदाः तम् उत्तमस्तुतिभिः प्रबोधयन्ति स्म। वेदाः ऊचुः— जय जय, अजोऽजित! गुणैः उपार्जितं दोषं त्यज। स्वभावतः सर्वशक्तिसम्पन्नः त्वमेव। अव्यक्तव्यक्तविषयेषु सर्वशक्तीनां प्रबोधः त्वमेव; वेदाः त्वां किञ्चिदनुवर्तन्ते, किन्तु स्वमायया विचरन्तं त्वां न सम्प्राप्नुवन्ति। एतद्विश्वं यदिदं दृश्यते, तत्त्वदर्शिभिः अन्ततः असारमेव ज्ञायते, यथा मृद्भाण्डेषु विकारोत्पत्तिनाशौ केवलं मृद्रूपे एव दृश्येते, न तु विकारेषु। अतः मुनयः मनः-वचन-कर्माणि त्वयि समर्प्य, संसारगतपदचिह्नानि अपि असारत्वेन पश्यन्ति। एवं त्रैलोक्यनाथ, ये तव कथामृतसिन्धौ निमग्नाः, सर्वपापहरं त्वदीयकथामृतं पिबन्तः, ते तपांसि परित्यज्य, तव धामनि, कालकामनारहिताः, अखण्डानन्देन रमन्ते। यथा प्राणाः शरीरं धारयन्तः अपि तव इच्छानुवर्तिनः, एवं महाभूतानि, अग्न्यादीनि, तव प्रसादेनाण्डं ससृजुः। अन्नाद्यन्तक्रमेण भूतसमूहः तवैव रूपम्; त्वं तु सत्-असत्-व्यतिरीक्तः, यदवशिष्टं तद् अमृतस्वरूपं त्वदीयं। ये दृष्टिपरिमिताः, ऋषिषु अधममार्गानुगाः, हृदयमार्गे, सूक्ष्माकाशे, त्वां ध्यायन्ति। ततः, अनन्त, शिरसि तव परं धाम प्रादुरभूत्; यं प्राप्य, पुनः मृत्युगह्वरं न पतन्ति। त्वं विविधाश्चर्ययोनिषु कारणरूपेण प्रविश्य, कर्मानुसारं, वह्निवत् विभिन्नरूपेण प्रकाशसे। किन्तु ये निरहङ्कारिणः, तेषां तव परं धाम समं प्रकाशते; ते विशुद्धबुद्धयः त्वां एकरसं पश्यन्ति, सर्वभेदं परित्यज्य। एतेषु स्वकृतसर्वाङ्गेषु देहेषु, त्वमेव पुरुषः, सर्वशक्तिधरः, अन्तर्यामी च। अतः, मनुष्याणां मार्गं, वेदविनिश्चयं च परीक्ष्य, मुनयः त्वदीयं पादारविन्दं भजन्ति, त्वयि विश्वासं कृत्वा। ये आत्मतत्त्वं जिज्ञासन्तः, सुदुर्लभं, तवामृतकर्माम्बुधौ निमग्नाः, मोक्षमपि न वाञ्छन्ति, हे प्रभो। गृहान् परित्यज्य, राजहंसवद्भक्तजनसङ्गं लब्ध्वा, तव पादपद्मे एव रतिम् अपि अन्यं न कामयन्ते। तव मार्गानुगाः, देहधारिणः, स्वजनमित्रसुहृद्भिः सह इव सञ्चरन्ति; किन्तु त्वयि, आत्मन्येव, प्रियतमे, प्रवृत्ताः, पूर्णतां प्राप्नुवन्ति। ये तु मिथ्याभिमानरता, आत्मनः शत्रवः, दुःखिताः, गुरुभारदेहाः, संसारमण्डले भ्रमन्ति। ये योगिनः, प्राणमनःइन्द्रियसंयमेन, दृढयोगाभ्यासेन, त्वां हृदि यजन्ति, तेषामपि शत्रवः स्मरणेन त्वां प्राप्नुवन्ति। ये च पतिव्रताः नागपत्नेः स्नेहबद्धचित्ताः, वयं च, तव पादाम्बुजामृतरसास्वादात् समाना एव स्मः। कः वा तव आदिमध्यान्तं मार्गं वा वेद? यस्मात् ऋषिः उत्पन्नः, येन देवाः, अमराः च, अनुगच्छन्ति? तस्मात् स न सन्, नासन्, न उभयं, न कालपरिच्छिन्नः; शयाने तस्मिन्, न कश्चन शास्त्रः तं सम्प्राप्नोति। ये आत्मानं जातं, मृतं, देहाद्भिन्नं वा मन्यन्ते, ते केवलं मोहात् प्रवदन्ति, दृश्यमात्रस्मृतयः। पुरुषो गुणमय इति यद्भावना, सा अपि अविद्याजन्या; त्वयि च, त्वत्तः परे च, तादृशं नास्ति, यथार्थदर्शने। यथा सुवर्णं रूपभेदेऽपि, तत्तत्त्वविद्भिः न परित्यज्यते, तथा आत्मविदः सर्वं आत्मरूपं पश्यन्ति, विकारान् न परित्यजन्ति, यतो हि त्वं सर्वमावृत्य स्थितः। ये तव सखायः, सर्वभूतनिलयाः, मृत्योरपि शिरसि निर्भयतया सञ्चरन्ति। त्वं देवांश्च अपि गोपवदेकत्र सङ्गृह्णासि; ये त्वया सख्यं कृत्वा शुद्धाः भवन्ति, न तु विमुखाः। त्वं निष्क्रियः, स्वतन्त्रः, सर्वशक्तिधरः; देवाः, सर्वदा जागरूकाः, त्वां सम्यक् उपह्रियन्ते, सेवन्ते च, यथा भुजाः सार्वभौमं नृपम्। लोकसृष्टयः अपि, तव आज्ञया, भयभीता एव कर्म कुर्वन्ति। चराचरजातयः कारणाजजन्येन च, तव निरीक्षया प्रवर्तन्ते, हे मुक्त। तस्मात् विमुक्ते तस्मिन्, नान्यः, न द्वितीयः, यथा आकाशः सर्वं धारयन्, अपि च निर्विशेषः एव। यदि देहिनः वास्तवतो अनन्ताः, सर्वव्यापिनश्च, तर्हि तेषां नियमनं न स्यात्; तथापि तदन्यथा दृश्यते। यदि जातं अजातस्य एव, तर्हि तं मुञ्चित्वा नियन्ता शिष्येत; सर्वेषां समत्वमपि स्वीकृत्य, विपरीतम् अभिप्रायः स्यात्। न हि प्रकृतिपुरुषयोः, ययोः न उत्पत्तिः, तयोः जन्म सम्भवति; तयोः संयोगात् यदुत्पद्यते, तत् अस्थिरं, यथा जलफेनः। हे परम, तव मध्ये सर्वे नामरूपगुणभेदाः लयं यान्ति, यथा नद्यः स्वस्वरसैः सह सागरे। मनुष्येषु, ये तव मायया सुष्ठु मोहितत्वं विज्ञाय, त्वयि सर्वकारणे मनो निधाय, भक्तिरेव वर्धयन्ति। ये त्वां न अनुवर्तन्ति, तेषां संसारभीतिः कथं न स्यात्, यतः तव केवलं भ्रुकुटीक्षणं तेषां भयावहम्। येऽत्र मनः, श्वासेन्द्रियबलात्, निगृह्य, गुरुचरणारविन्दं न सेवन्ते, ते समुद्रयायिन इव कुवणिजः, पतन्ति, दुःखान्यनुभवन्ति। त्वयि सति, जनानां बन्धु-पुत्र-आत्म-कलत्र-धन-गृह-रथादिषु किं प्रयोजनम्? ये तु अज्ञानात्, भोगलोलुपाः, स्वभागं न लभन्ते, तेऽत्र कः सुखं प्राप्नोति? ये मुनयः, पुण्यतीर्थाश्रमदर्शनैः शुद्धचित्ताः, तव पादाम्बुजजलप्रक्षालितहृदयाः, एकवारं त्वयि चित्तं निधाय, पुनः कदापि चौरपथे न यान्ति। यदि कश्चित् 'इदं सतः जातम्' इति वदेत्, तर्हि तद् दूषितं, कदाचित् मिथ्या, न च सुसंगतम्। व्यवहारार्थं भेदः कल्प्यते, किन्तु स परम्परया गच्छति; वाचः, शब्दरूपविभ्रमात्, मन्त्राभ्यासदुर्बुद्धीनां भ्रमाय भवति। यत् पूर्वं नासीत्, प्रलये च न भविष्यति, मध्ये च सीमितं, तत् त्वयि एकरसमायया दृश्यते। तस्मात्, धनजातिविभागवत्, मनसो लीलायाः मिथ्यात्वं ज्ञेयम्। यदा आत्मा अजेन सह संयोगात् गुणान् प्राप्य, तद्रूपं प्राप्नोति, तदा मृत्युमुक्तः स्वांशात् विमुच्यते। त्वं अपि तद्रूपं त्यजसि, यथा सर्पः त्वचं, आत्मनि अपरिमिते, अष्टगुणाधिके, स्थितः। यदि योगिनः हृदयग्रन्थिं, कामरूपं, न छिन्द्युः, तर्हि त्वं, अयोग्येषु दुरलभः, हृदि गुह्ये रत्नमिव लुप्तः स्थितः। ये आत्मनि तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति, तेषां, हे प्रभो, उभयतो दुःखमेव, मृत्युमुक्तपदं न प्राप्नुवन्ति। एवं वेदानां स्तुतिरूपेण, नारायणमुनिना नारदाय ब्रह्मविद्या उपदिष्टा, येन सम्यग्दर्शनं, भक्ति, मोक्षः च सुलभः भवति।