शुक उवाच— एतद् वचनं श्रुत्वा, भगवान् शरणागतदुःखनाशनः, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, स्मयमानः स्नेहपूर्वकं तम् उवाच। स भगवान् प्रोवाच— ब्राह्मण, एते मुनयः तव अनुग्रहायैव अत्र आगताः, ये मया सह सर्वेषु लोकेषु विचरन्ति, स्वपदरेणुना लोकान् पुणयन्ति। देवाः, तीर्थानि, पुण्यसलिलानि च, दर्शनस्पर्शार्चनादिभिः शनैः शुद्ध्यन्ति; किन्तु, ब्राह्मणश्रेष्ठदृष्ट्या अपि तानि क्षणेन शुद्ध्यन्ति। अत्र सर्वेषु भूतेषु ब्राह्मणः जात्या श्रेष्ठः, विशेषतः यदा सः तपसा, ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः, मयि च भक्तिमान् भवति। मम चतुर्भुजस्वरूपं न तावद् प्रियं यथा ब्राह्मणाः प्रियाः; ब्राह्मण, त्वमेव सर्ववेदमयः, अहं च सर्वदेवतामयः। ये मूढबुद्धयः, एतद् न जानन्ति, अमर्षिणः, निन्दकः च, ते मां, गुरुं, ब्राह्मणं, आत्मानं च, पूजाकाले केवलं मूर्तिरूपेण पश्यन्ति। यद् यद् चराचरं दृश्यते, तद् यद् यद् कारणं च, ब्राह्मणः मदीयदृष्ट्या सर्वं मम रूपत्वेन मनसा पश्यति। अतः ब्राह्मण, एतान् ब्राह्मणर्षीन् मयि श्रद्धया पूजय; एवं पूजितोऽहं साक्षात् पूजितः स्याम्, न तु अन्यथा, अपि सम्पद्भिः। एवं भगवता उपदिष्टः मिथिलाधिपः, तान् ब्राह्मणश्रेष्ठान् श्रीकृष्णसहितान् आत्मवत् पूजयामास, परमां गतिं च प्राप। एवं, राजन्, भक्तवत्सलः भगवान् भक्त्यपि भक्तिमान्, तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, धर्ममार्गं उपदिश्य, पुनः द्वारकां प्रतस्थे। एवं षष्ठ्युत्तर्यशीतितमोऽध्यायः समाप्तः— ‘श्रुतदेवानुग्रहवर्णनं’ नाम द्वितीयभागे दशमस्कन्धस्य श्रीमद्भागवतमहापुराणे, परमहंसशास्त्रे। परीक्षित् उवाच— ब्राह्मण, निर्गुणं, अनिर्वचनीयं ब्रह्म यदा गुणात्मकैः वेदैः किमर्थं व्यवह्रियते? तद् अस्तित्वानास्तित्वयोः अपि परम्। शुक उवाच— भगवान् जीवेषां बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् सृजति, विषयार्थं, लोकव्यवहारार्थं, आत्मनः स्वार्थं, अनात्मत्वबुद्धये च। एष एव ब्रह्मोपनिषद्, या प्राचीनैः अन्विताः; यः श्रद्धया धारयति, सः किंचिदपि नास्ति चेत्त्वपि, श्रेयः प्राप्नोति। इह ते नारायणमयां श्लोकां, नारदनारायणयोः संवादं च कथयिष्यामि। कदाचित् भगवान् प्रियः नारदः, लोकान् सञ्चरन्, नारायणस्य आश्रमं गत्वा, सनातनं मुनिं द्रष्टुम् उपचक्राम। स एव, भारतभूमौ, जनानां कल्याणाय, धर्मज्ञानशमसम्पन्नं तपः कृतवान् आदिकालात्। तत्रैव, कलापग्रामवासिभिः मुनिभिः परिवृतः, नारदः प्रणम्य, तं पप्रच्छ, कुरुश्रेष्ठ। तस्मै भगवान् उक्तवान्, मुनिषु शृण्वत्सु, ब्रह्मविद्यां या प्राचीनजनलोकवासिभिः उपनिषदि धृता। भगवान् उवाच— कदाचित् जनलोके, स्वायम्भुवानां अपत्यैः ब्रह्मयज्ञः आसीत्; तत्र, मानसपुत्रेषु ब्रह्मचारिषु। यदा त्वम् श्वेतद्वीपं गतः तस्य ईश्वरं द्रष्टुम्, तदा तत्र ब्रह्मविद्या विस्तरेण विविच्य अभवत्, यत्र वेदानां विश्रान्तिः; स एव प्रश्नः तव यः मम पृच्छसि। ते सर्वे समाना आसन्— विद्या, तपः, आचार्ये, संपत्तिषु, शत्रुमित्रेषु च; केचित् तां विद्याम् उपददुः, केचित् शृण्वन्ति स्म। श्रीसनन्दन उवाच— सः स्वसृष्टिं संहृत्य, शक्तिभिः सह शयानः, अन्ते वेदैः लक्षणैः बोधितः, इव प्रबोधितः। यथा काव्यगायकाः प्रभाते सुप्तराजानम् वीरणिन्दनैः बोधयन्ति, तथा परिचारकाः पुण्यस्तोत्रैः तम् प्रबोधयामासुः। वेदाः ऊचुः— जय जय अज, अपराजित, गुणैः उपार्जितदोषान् त्यज; त्वमेव स्वभावतः सर्वशक्तिसम्पूर्णः। अव्यक्तव्यक्तयोः सर्वशक्तिप्रबोधः त्वमेव; वेदाः त्वां कदाचित् अनुवर्तन्ते, किन्तु त्वं स्वमायया गतः, तं न प्राप्नुवन्ति। इदं विश्वं यद् इव स्थितम्, विद्वांसः अन्ततः असारं मन्यन्ते, यथा मृद्भाण्डपरिणामे उत्पत्तिनाशौ मृद्व्यतिरेकः नास्ति; तस्मात्, साधवः मनःवाक्कर्माणि त्वयि एव नियच्छन्ति— कथं मनुष्यचरणचिह्नानि अन्यथा स्यात्। एवं त्रैलोक्यनाथ, ये तव कथामृतसिन्धौ निमग्नाः, यः सर्वदोषनाशकः, ते तपांसि परित्यजन्ति; किं पुनः, ये कालकामनिरपेक्षाः, तव धाम्नि स्थिताः, अखण्डसुखानुभविनः, त्वाम् उपासते। यथा प्राणाः शरीरं धारयन्तः अपि तव इच्छया वर्तन्ते, तथा महाभूतानि, अग्न्यादीनि, तव प्रसादेन अण्डं सृष्टवति; अन्नाद्यन्योन्यपरम्परा तवैव रूपम्, त्वं तु सत्-असत्-अतिरिक्तः, यदवशिष्टं तत् तव अमृतस्वरूपम्। येऽल्पदृष्टयः, ऋषिषु अधममार्गे पूजां कुर्वन्ति, हृदयमध्यम् मार्गं मन्यन्ते; तत्र, अनन्त, तव परं धाम शीर्ष्ण उपरि उदेति, यत्र प्राप्ताः पुनः मृत्युमुखं न पतन्ति। अद्भुतयोनिṣu प्रविश्य कारणरूपः, त्वं कर्मानुसारं विविधानि रूपाणि धारयसि, यथा वह्निः दारुच्छिद्रादिषु; किन्तु ये निरवच्छिन्नदृष्टयः, तव परं धाम समं पश्यन्ति; शुद्धचित्ताः त्वां एकरसं गत्वा, सर्वविविधतां त्यजन्ति। एषु शरीरेषु, स्वसृष्टिषु, अन्तर्बहिषु, त्वं पुरुषः सर्वशक्तिधरः, सर्वत्र व्याप्य स्थितः; अतः, मनुष्यगतिं वेदान्तपर्यन्तं च निरीक्ष्य, मनीषिणः भूमौ तव पादौ पूजयन्ति, त्वयि विश्वासम् आस्थाय। ये आत्मतत्त्वं ज्ञातुम् इच्छन्ति, ते तव अमृतकथासिन्धौ मग्नाः, मोक्षमपि न वाञ्छन्ति; गृहं परित्यज्य, हंसवत् भक्तजनसमागमं लब्ध्वा, तव पादपद्मे निष्किञ्चना भवन्ति। तव मार्गानुवर्तिनः, देहिनां समूहः, स्वजनमित्रप्रियवत् वर्तते; त्वयि एव, प्रियात्मनि, प्रवृत्ते, सम्पूर्णतां लभन्ते। ये तु मिथ्योपासने रताः, आत्मनः हिंसकाः, दुःखं चरन्ति, गुरुभारं वहन्तः, सङ्गबन्धनात्। ये योगधारणया, प्राणमनःइन्द्रियसंयमेन, त्वां हृदि पूजयन्ति, तेषां शत्रवोऽपि स्मरणेन त्वां लभन्ते; स्त्रियः अपि, येन फणिपतिसंलापे मनःनिविष्टाः, वयं च, तव पादामृतरसास्वादनात् समाना एव। कः खलु अत्र, यस्य ऋषेः उत्पत्तिमन्तं मार्गं वा वेत्ति? येन देवाः, अमराः, मर्त्याः, अनुगच्छन्ति; तस्मात्, सः न सन्, न असन्, न उभयं, न कालपर्याप्तः; यदा सः एवं शयितः, न शास्त्रं तं प्राप्नोति। ये आत्मा जायते, म्रियते, देहात् भिन्नः इति वदन्ति, ते अविद्यया एव; गुणमयत्वं पुरुषस्य अपि अविद्यया कल्पितम्, त्वयि च परे च, तादृशा भेदाः न विद्यन्ते। यथा सुवर्णं रूपभेदेषु तत्त्ववित् न परित्यजति, तथा आत्मवित् सर्वं आत्मरूपेण पश्यन्ति, विकारं न निषेधन्ति, सर्वं हि त्वया व्याप्यते। ये तव सखायः, सर्वभूतनिवासिनः, मृत्योरपि शिरसि निर्भयम् चरन्ति; त्वं देवांश्च गोपवत् संगृह्णासि; ये त्वया सख्यं कृतवन्तः, ते एव शुद्धाः, न तु विमुखाः। त्वं निष्क्रियः, स्वराज्यः, सर्वशक्तिधरः; देवाः जाग्रत्स्वभावाः, त्वां यथार्हं पूजयन्ति, यथा भुजाः सर्वेश्वरं; जगत्सृजः त्वया नियुक्ताः, त्वत्संनिधौ श्रद्धया कर्म कुर्वन्ति। चराचरजातयः कारणाज्जाताः, अजात् च, तव दृष्ट्या प्रवर्तन्ते; मुक्ते तु न अन्यदस्ति, न द्वितीयः परः, यथा आकाशम्, सर्वं धारयन्, अनुपमं शून्यम् एव। एवं, शुकदेवेन भगवतः वचनानुसारं मिथिलेशः मुनिश्रेष्ठान् सम्यक् पूजयामास, श्रीकृष्णं च, आत्मसमं मन्यमानः, परां गतिं प्राप। भगवान् अपि भक्तवत्सलः, धर्ममार्गं उपदिश्य, द्वारकाम् अगच्छत्। एषः अध्यायः श्रुतदेवानुग्रहाख्यः, दशमस्कन्धे द्वितीयभागे, श्रीमद्भागवते समाप्तः। ततो परीक्षित् ब्रह्मणः स्वरूपम्, वेदानां तत्र प्रवृत्तिं च पप्रच्छ; शुकदेवः तस्य प्रश्नस्य उत्तरं ब्रह्मविद्योपदेशरूपेण, नारदनारायणसंवादं, वेदानां स्तुतिं च, विस्तरेण न्यवेदयत्।