मिथिलानगर्यां भगवान् विष्णुः, आनन्देन सह पद्मासनस्थः, भ्रातृभिः सह एकत्र उपविष्टः, मधुरैः वचोभिः तान् तुष्ट्वा, शनैः चरणयोः स्पर्शं कृत्वा, सन्तुष्टं मनः कृतवान्। तदा बहुलाश्वराजा, भगवन्तं विष्णुं प्राञ्जलिः प्रणम्य, उवाच— “भवान् एव आत्मा, साक्षी, सर्वभूतदृग्, भगवन्, स्मरद्भ्यः तव पद्मपदयोः, अद्य अस्माकं दर्शनाय आगतः। स्ववचनस्य पूर्त्यर्थं, भगवन्, त्वं अस्मान् साक्षात्कृतवान्; त्वं हि उक्तवान्, ‘मदेकनिष्ठा भक्ताः मम प्रियतमा, लक्ष्म्याः ब्रह्मणः च अपि अधिकम्।’ अनागसः, त्यक्तसर्वसङ्गाः, शान्तात्मनः, यतयः, आत्मदान, तव चरणारविन्दं कः परित्यजेत्? यदूनां वंशे अवतीर्णः, त्वं लोकानां सुखाय, त्रिलोक्याः दुःखं नुदन्, स्वकीर्तिं वितन्वन्, चरसि। अव्ययबुद्धे, नारायण, मुनिवर, शमदमपरायण, भगवन् कृष्ण, तुभ्यं नमः। प्रभो, कृपया, एतेषां विप्राणां सहितः, कतिपयदिनानि अस्माकं गृहे निवस; निमेः वंशं तव पादरजसा पावय।” एवं राज्ञा आमन्त्रितः, लोकसृग्भगवान् तत्र स्थित्वा, मिथिलानगर्याः नरनारीणां कल्याणं वितन्वन्, तत्रैव वासं कृतवान्। तदनन्तरं, श्रुतदेवः, अत्यन्तहर्षितः, अच्युतं स्वगृहं प्राप्य, जनकवत् अर्चयामास; मुनीन् प्रणम्य, वस्त्रं कम्पयन्, नृत्यम् अकरोत्। तान् कुशचर्मणि उपवेश्य, स्वपत्नी सहितः, प्रमुदितः, पादप्रक्षालनादिकं कृत्वा, सपर्यां चकार। तेन पादोदकेन, सः स्वजनाः च, गृहम् अपि, स्नापयामास, सर्वकामसमृद्ध्या प्रमुदितः। फलं, सुरभीमूलं, शुद्धं जलम्, मृत्तिका, गोव्यं, तुलसी, कुशम्, कमलं च, तैः द्रव्यैः, विधिवत्, सत्त्ववृद्धये तमोनाशाय, तान् अर्चयामास। श्रुतदेवः, चिन्तयन्, “कथमहम्, गृहकूपपतितः, कृष्णस्य स्वपादरजः, यत्र सर्वतीर्थानि सन्ति, तस्य साक्षात्सङ्गं प्राप्नुवन्, एतेषां च विप्राणां, ये तस्य आवासः, समागमः प्राप्तः?” इति। अतिथीन् उपवेश्य, सत्कृत्य, श्रुतदेवः, स्वपत्नीपुत्रबान्धवैः सहितः, तेषां पादयोः स्पर्शं कृतवान्। स उवाच— “अद्य, परं पुरुषः, यः स्वशक्त्या विश्वं सृजति, तत्र एव प्रविश्य, न प्रथमं मम दृष्टिपथं आगतः। यथा पुरुषः शयानः, स्वमनेन स्वप्नजगत् सृजति, तत्र प्रविश्य प्रकाशयति, एवं सः। ये शृण्वन्ति, गायन्ति, सेवन्ते, नमन्ति, संवादं कुर्वन्ति, तेषां शुद्धहृदये, त्वं साक्षात् प्राकाश्यं ददाति। हृदयस्थितः अपि, कर्मविभ्रान्तचित्तानां दूरस्थः; स्वशक्त्या दुर्गमः, गुणासक्तानां न गृह्यसे। अनुत्तमात्मन्, अन्तरात्मदर्शिन्, आत्मातीत, मृत्युभेदक, हेत्वहेतुरूप, स्वमायाच्छन्नदृष्टे, तुभ्यं नमः। अतः, भगवन्, अस्मान् सेवकान् उपदिश— किं कर्तव्यम्? जनानां परमं दुःखं, यत् त्वं इन्द्रियगम्यः न असि।” एवं श्रुतदेवस्य वचनानि श्रुत्वा, भगवान्, शरणागतदुःखहर, तस्य करं स्वकरे गृहीत्वा, स्मितपूर्वकं वचनम् उवाच— “ब्राह्मण, एते मुनयः तव कल्याणाय आगताः; मया सह जगच्छरण्या, पादरजसा लोकान् शुद्धयन्ति। देवाः, तीर्थानि, पुण्यजलानि, दर्शनस्पर्शार्चनैः शनैः शुद्ध्यन्ति; किन्तु ब्राह्मणश्रेष्ठदृष्ट्या तत्क्षणात् शुद्ध्यन्ति। अत्र सर्वेषां प्राणिनां मध्ये, ब्राह्मणः जात्या श्रेष्ठः; तपसा, ज्ञानतः, तुष्ट्या, विशेषतः मयि भक्त्या, कियत् अधिकः? मम चतुर्भुजं रूपं ब्राह्मणात् न प्रियं; ब्राह्मण, त्वं सर्ववेदमयः, अहं सर्वदेवतामयः। ये मूढबुद्धयः, एतत् न जानन्ति, द्वेषिनः, नास्तिकाः, ते मां, गुरुं, ब्राह्मणं, आत्मानं च, प्रतिमावत् सेवां कुर्वन्ति। यत् किञ्चिद् जङ्गमं स्थावरं च, तस्य कारणानि च, ब्राह्मणः मम दृष्ट्या, मम रूपं मनसा पश्यति। अतः, ब्राह्मण, एतान् मुनिवरान्, मयि श्रद्धया, पूजय; एवं पूजितः अहं साक्षात् पूजितो भवामि, न तु अन्यथा, महद्भिः अपि सम्पद्भिः।” एवं भगवता उपदिष्टः, मिथिलाधिपः, तान् ब्राह्मणश्रेष्ठान् कृष्णसहितान्, आत्मवत् पूजयित्वा, परमगतिकां प्राप्तवान्। एवं, भगवतः, भक्तवत्सलस्य, तत्र किञ्चिद् कालं स्थित्वा, धर्मोपदेशं कृत्वा, पुनः द्वारकां प्रतिनिवृत्तः। इत्येवमेतत् षट्षष्टितमं षडशीतितमं च अध्यायं, ‘श्रुतदेवस्य भाग्यप्राप्तिः’ नाम, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमे स्कन्धे, परमहंसशास्त्रे, समाप्तम्। ततः, श्रीपरीक्षित् उवाच— “हे ब्राह्मन्, निर्गुणस्य, अनिर्वचनीयस्य ब्रह्मणः विषये, गुणात्मिका वेदाः कथं तस्य कार्यं कुर्वन्ति, यः सदसद्विलक्षणः?” श्रीशुक उवाच— “भगवान्, भूतानां बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान्, विषयाय, लोकार्थाय, आत्मार्थं, अनात्मतत्त्वविज्ञानाय च, ससर्ज। एषा हि ब्रह्मोपनिषद्, या प्राचीनैः पितामहैः धार्यते; यः श्रद्धया धारयति, स किञ्चनश्चेत् अपि, श्रेयः प्राप्नोति। अत्र ते नारायणसम्भूतं श्लोकं, नारदनारायणसंवादं च कथयिष्यामि। एकदा, भगवत्प्रियः नारदः, लोकान् सञ्चरन्, नारायणस्य आश्रमं गत्वा, सनातनं मुनिं द्रष्टुम् अगच्छत्। सः, भारतभूमौ, जनकल्याणाय, धर्मज्ञानशमयुक्तं तपः पुरातनात् कालेन आचरन् आसीत्। तत्र, कलापग्रामवासिभिः मुनिभिः परिवृतः सन्, नारदः, प्रणम्य, तं पप्रच्छ, कुरुश्रेष्ठ। तस्मै, भगवान्, मुनिषु शृण्वत्सु, तां ब्रह्मविद्यां, या जनलोकवासिभिः प्राचीनैः धृता, अवोचत्। श्रीभगवान् उवाच— “एकदा, जनलोके, स्वायम्भुवानां सुतैः, ब्रह्मयज्ञः अभवत्; तत्र, मनसः जातैः ब्रह्मचारिभिः मुनिभिः सह।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे, श्रुतदेवभाग्यप्राप्त्याख्ये षडशीतितमे अध्याये, वेदस्तोत्रारम्भे च, भगवत्कथायाः पावनं प्रवाहम्।