भक्त्या सा कन्या उवाच – अहं भक्तिरिति प्रसिद्धा, एते द्वौ मम पुत्रौ, ज्ञानं च वैराग्यं च, कालप्रभावेन वृद्धावस्थां प्राप्तौ। गङ्गादिभिः सह एते स्मरन्तः मामिह आगताः, सेवायै; देवैः अपि सेविता, तथापि मम कल्याणं न प्राप्तम्। अतः, तपोबलसम्पन्न मुने, मम कथा श्रूयताम्; यद्यपि प्रसिद्धा, तस्य श्रवणेन तव सुखं भविष्यति। अहं द्राविडदेशे जातास्मि, कर्नाटके वृद्धिं प्राप्तवती, महाराष्ट्रे च गुर्जरे च किञ्चन स्थाने वृद्धा अभवम्। तत्र, कलिदुष्टप्रभावेन, पाखण्डिभिः पीडिता, दुर्बला अभवम्; पुत्राभ्यां सह दीर्घकालं निर्बलता प्राप्ता। व्रन्दावनं प्राप्त्वा पुनः, युवती, सुन्दरी, उत्तमस्वरूपा अभवम्। किन्तु, अत्र मम द्वौ पुत्रौ श्रान्तौ शय्यायाम्; इमं देशं त्यक्त्वा अन्यत्र गन्तुं इच्छामि। वृद्धावस्थां प्राप्तौ पुत्रौ, तयोः दुःखेन पीडिता; अहं यौवना, पुत्रौ वृद्धौ, किमिदं विचित्रम्? त्रयाणां नित्यं सहवासे, किम् एतद् विपर्ययः? सामान्यतः मातुः वृद्धिः, पुत्रयोः यौवनम्। अतः, आत्मन्यपि विषादं अनुभूय, योगनिधे, बुद्धिमन्, एतस्य कारणं ब्रूहि। नारदः उवाच – ज्ञानबलात् अहं सर्वं आत्मनि पश्यामि, निष्पापे; विषादं मा कुर्याः, हरिः तव शुभं करिष्यति। सूतः उवाच – तं वचनं तत्त्वतः अवगम्य, महर्षिः पुनः उवाच। नारदः उवाच – शृणु, बालिके, योगः च कलिः च, सदाचारं योगमार्गं तपः च नष्टं कृतवन्तौ। जनाः अघासुरवत्, कपटदुष्टकर्मसु प्रवृत्ताः; धर्मिष्ठाः दुःखी, अधर्मिष्ठाः सुखी; परन्तु, धैर्यं धारयन् पण्डितः एव स्थिरः। चाण्डालान् दृष्ट्वा, भूमिः भारवाहिनी अभवत्; वर्षे वर्षे शुभं न दृश्यते। अद्य, जनाः मोहविमूढाः, तव पुत्रैः सह तव दर्शनं न किञ्चन कुर्वन्ति; तव वृद्धावस्था प्राप्ता। व्रन्दावनसंयोगेन पुनः युवती अभवः; धन्यं व्रन्दावनं, यत्र भक्तिः नृत्यति। अत्र, प्राप्तव्यजनाभावात्, वृद्धावस्थापि तयोः न निवर्तते; स्वल्पसन्तोषेण तौ विश्रान्तम् मन्ये। भक्तिः उवाच – किम् प्रकारेण कलिः अपवित्रः पारिक्षितेन स्थापितः? कलिप्रवृत्तौ, सर्वधर्मसारः कुत्र गतः? हरिणा कृपया अपि, अधर्मः कथं दृश्यते? मम शङ्कां वचनैः निवारय; सुखं भविष्यामि। नारदः उवाच – यत् त्वया पृष्टम्, बालिके, स्नेहेन शृणु; सर्वं वक्ष्यामि, सौभाग्यवती, तव मोहः नश्यति। यदा मुकुन्दः स्वधामगमनं कृत्वा, पृथिवीं त्यक्तवान्, तस्मात् दिनात् कलिः आगतः, सर्वधर्ममार्गान् विघ्नयन्। राजा दिशिविजये कलिं दीनं दृष्ट्वा, शरणं याचन्तम्, मधु संग्रहकः यथा मधुमक्षिकां न हन्ति, तथा अहं न हन्तुम्। तपसा योगेन ध्यानं वा न प्राप्तं फलम्, केशवस्तुत्या कलौ पूर्णं लभ्यते। कलिं समं, साररहितं दृष्ट्वा, विष्णुरातः कलिजन्मजनानां सुखाय स्थापितवान्। पापकर्मणः कारणात्, सर्वतः सारः नष्टः; वस्तूनि पृथिव्यां बीजरहितशूकवत् अवशिष्टानि। ब्राह्मणैः भागवतशिक्षा गृहगृहे, जनजनाय प्रचारिता, किन्तु शुल्कलोभेन, कथासारः नष्टः। घोरकर्मकृतः, नास्तिकाः, नारकीयाः, तीर्थस्थले अपि स्थिताः, किन्तु तीर्थसारः नष्टः। कामक्रोधलोभतृष्णया मनः विक्षिप्ताः, तपसि प्रवृत्ताः, तथापि तपः सारः नष्टः। मनोविजयाभावात्, लोभात्, कपटात्, पाखण्डाश्रयात्, शास्त्राध्ययनात् अपि, ध्यानयोगफलम् नष्टम्। पण्डिताः पत्न्या सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पादने कुशलाः, मोक्षप्राप्तौ अकुशलाः। सम्प्रदायाचार्येषु अपि, सच्चैव वैष्णवत्वं न दृश्यते; तस्मात्, तत्त्वसारः सर्वत्र नष्टः। एषा कालयाः स्वभावः; कस्य दोषः? अतः, पद्मलोचनः भगवान् समीपस्थः, सहनशीलः। सूतः उवाच – एतद् श्रुत्वा, ते महाश्चर्यं प्राप्ताः। भक्तिः पुनः उवाच – एषा अपि कथा शृणु, शौनक। भक्तिः उवाच – देवर्षे, धन्यः त्वं, मम सौभाग्येन अत्र आगतः; साधुसंगः सर्वसिद्धिदायकः। जय जय तस्मै, यस्य शरीरं मायायाः आधारम्, यस्य एकेन वचनम् सर्ववाक् उत्पन्ना; तस्य कृपया ध्रुवः नित्यपदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्रं, सर्वमङ्गलपात्रं, नमामि। द्वितीयाध्यायस्य आरम्भे, श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यं, भक्तिदुःखनिवारणाय नारदस्य प्रयासः। नारदः उवाच – बालिके, व्यर्थं दुःखेन किम् विषादं कुर्याः? श्रीकृष्णपद्मपद्मं स्मर; तव दुःखं नश्यति। स एव द्रौपदीं कौरवक्लेशात् उद्धृतवान्, गोपिकाः च रक्षितवान्; सः कृष्णः कुत्र गतः? किन्तु, भक्तिः, सदा तस्मै प्राणादपि प्रियासि; तव आह्वाने, भगवान् नीचगृहं अपि आगच्छति। त्रिषु युगेषु, सत्यं ज्ञानं वैराग्यं च मोक्षसाधनम्; किन्तु कलौ केवलं भक्तिः ब्रह्मसाक्षात्कारं ददाति। एवं भक्तेः, ज्ञानस्य, वैराग्यस्य, कलिप्रभावजनितं दुःखं, नारदेन समुपदिष्टं, श्रीकृष्णचरणस्मरणेन तस्य दुःखस्य निवारणं, भक्तेः महत्त्वं च, सर्वं श्रुत्वा, शौनकादयः विस्मिताः अभवन्।