रथस्थः स धनुर्धरः सञ्जग्राह धनुः स्वं, तेन च वीरान् योद्धारान् मार्गं रुद्ध्वान् प्रावर्जयत्, स्वजनानपि सिंहः मृगगणानिव विक्षिपन्। तद्वृत्तान्तं निशम्य रामः पूर्णचन्द्रेण समुन्नद्धमिव महोदधिं क्षुब्धः अभवत्; किन्तु कृष्णः स्वसखिभिः सह तस्य पादौ गृहीत्वा सान्त्वयामास। बलरामः विवाहोत्सवे प्रमुदितः, हस्त्यश्वरथमानवान् स्त्रीश्च, महाधनसम्पन्नान्, विपुलं ददौ। शुक उवाच—कृष्णभक्तेषु एकः विशिष्टः ब्राह्मणः नाम्ना श्रुतदेवः, केवलकृष्णार्पितात्मा, सर्वार्थसिद्धः, शान्तः, प्राज्ञः, अलोलुपः च। स मिथिलायां विदेहजनपदे गृही, यदृच्छालाभेन तुष्टः, स्वधर्मपालनपरः, अकृच्छ्रकर्मा च। प्रतिदिनं तीर्थयात्राफलार्थं यदृच्छया यल्लभ्यते तेनैव संतुष्टः, तदनुष्ठानं यथायोग्यं कुर्वन् वर्तते स्म। तत्रैव भूमिपः बहुलाश्वो नाम मैथिलः, विनयसम्पन्नः, भगवत आच्युतस्य प्रियः च। तयोः प्रति भगवतः सौम्यदृष्ट्या तुष्टः स भगवान्, दारुकप्रेषितरथमारुह्य, महर्षिभिः सह विदेहदेशं प्रति जगाम। नारदः, वामदेवः, अत्रिः, कृष्णः, रामः, असितः, अरुणिः, अहं च, बृहस्पतिः, कण्वः, मैत्रेयः, च्यवनः, अन्ये च महर्षयः तत्र सन्निहिताः आसन्। यत्र यत्र भगवान् ययौ, तत्र तत्र नगरजनपदवासिनः, सायंप्रातः सायंप्रातः, सगणाः तं समागत्य, दिवाकरमिव ग्रहगणैः सहितं, द्रष्टुं समुपस्थिताः। आनर्त, धन्व, कुरु, जाङ्गल, कङ्क, मत्स्य, पाञ्चाल, कुन्ति, मधु, केकय, कोशल, अर्णादिदेशवासिनः, पुरुषा स्त्रियश्च, तस्यारविन्दवदनं, प्रसन्नस्मितसौम्यलोचनं, स्वदृशा पश्यन्तः नितरामानन्दमभ्यनन्दन्। भगवत्कटाक्षेण तेषां तमो निवारितं, त्रैलोक्यगुरुः तान् अभयं दत्त्वा, स्वस्वरूपदर्शनं च प्रदाय, देवमानुषैः कीर्तितं स्तोत्रं श्रुत्वा, यशोविस्तारं कुर्वन्, शुभ्रं व्योम इव सर्वदुःखनाशनं, शनैः विदेहदेशं प्रविवेश। आच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, नागराः जनपदवासिनश्च, हृष्टमनसः, द्रव्यसमेत्य, त्वरया तं द्रष्टुं समुपेयुः। ते भगवन्तं दृष्ट्वा, हर्षविकसितवदनाः, कृताञ्जलयः प्रणेमुः; ये च ऋषयः पूर्वं केवलं श्रुताः आसन्, तानपि प्रणेमुः। विश्वगुरुः आत्मनः श्रेयसे आगतः इति ज्ञात्वा, मिथिलाधिपः बहुलाश्वः, श्रुतदेवश्च, तस्य पादयोः पतित्वा प्रणेमतुः। तौ उभौ कृताञ्जलि, दाशार्हं ब्राह्मणैः सहितं, एकैव समये स्वगृहं प्रविश्य, सत्काराय आमन्त्रयताम्। भगवान् तयोः भावं विज्ञाय, तयोः प्रीणनाय, अनन्येनान्यस्यावगमेन, उभयोर्गृहे प्रविवेश। महात्मा जनकः, आगतान् सर्वान्—दुश्चरितानपि—स्वगृहे प्रावेशयत्, उत्तमासनेषु स्थापयित्वा, तेषां वचांसि श्रुत्वा सन्तुष्टः अभवत्। भक्त्या परिपुष्टया, हर्षाश्रुपूर्णलोचनः, तेषां पादयोः प्रणम्य, तान् पाद्येन सिञ्च्य, तज्जलं जगत्पावनं शिरसि धारयामास। स्वकुटुम्बैः सह, तज्जलं शिरसि कृत्वा, गन्धमाल्यवस्त्रधूपदीपैः, बलिभिः, गवां वृषाणां दानैः, भगवतः पूजनं चकार। मधुरैः वाक्यैः तान् तुष्ट्वा, उपविष्टान् अपि, न तृप्तानिव, विष्णुपादयोः स्पर्शं कृत्वा, प्रमुदितः सन्ददर्श। बहुलाश्वः उवाच—भगवन्, त्वमेव आत्मा, सर्वभूतद्रष्टा, साक्षी; त्वदङ्घ्रिस्मरणाय स्म, अद्य साक्षात् सन्निधिं प्राप्तवान्। स्ववचोऽनुरूपं, त्वमेव आत्मानं दर्शयसि; त्वदनन्यभक्ताः, त्वत्तः अपि लक्ष्म्याः ब्रह्मणश्च अधिकप्रिया इति स्वयमुक्तवानसि। को वा त्यजेत तव चरणारविन्दं, यः आत्मदं, त्यक्तसर्वसङ्गैः, शान्तैः, यतीन्द्रैः, प्रियं? यदुकुले त्वमवतीर्णः, लोकानां सुखाय, त्रिलोकदुःखनाशनाय, यशः विस्तारयन्, चरस्यस्मिन् लोके। नमः भगवते कृष्णाय, अच्युताय, नारायणाय, मुनये, शमधर्मरताय। भगवन्, कृपया, एतेषां ब्राह्मणानां सहितः, कियद् दिनानि अस्माकं गृहे निवस; निमिकुलं पावयतु तव पादरेणुना। एवं राज्ञा आमन्त्रितः, लोकसृष्टिकर्ता भगवान्, मिथिलापुरुषस्त्रीणां मंगलं विधाय, तत्र किञ्चिदवसत्। श्रुतदेवः अपि परमसन्तुष्टः, आच्युतं स्वगृहं प्रावेशयत्, जनकवद् ऋषीन् प्रणम्य, नृत्यन् वसनं चालयन्, प्रमोदं व्यनयत्। तान् काष्ठकुशचर्मासनेषु स्थापयित्वा, भार्यया सह, प्रमुदितः पाद्येन पूजयामास। तेन जलकृत्य, सः स्वजनाः, स्वकुटुम्बजनाः च, स्नात्वा, सर्वेषां कामानां सिद्धिं प्राप्तवन्तः इव, हृष्टाः अभवन्। सः तान् फलमूलगन्धजलमृत्तिकादिभिः, गोसंबन्धिभिः, तुलस्यादिभिः, कुशपुष्पैः च, शुद्धोपचारेण पूजयामास, सत्क्रियाभिः तमोहराभिः च। चिन्तयामास—“कथमहं गृहकूपे पतितः, आत्मनः पादरेणुना सर्वतीर्थनिवासेन, एतेन कृष्णेन, स्वगृहे ब्राह्मणैश्च, साक्षात् सन्निधिं प्राप्तः?” आसीनान् सत्कृत्य, श्रुतदेवः, भार्यापुत्रबान्धवैः सह, तेषां पादस्पर्शं कृत्वा, प्रणम्य, उवाच—“अद्य, पुरुषोत्तमः, यः स्वशक्तिभिः जगत् सृजति, तदन्तः प्रविश्य तिष्ठति, सः नूतनं न दृश्यते, पूर्वमेव दृष्टः। यथा स्वप्नदृष्टं पुरुषः स्वमनेन सृज्य, प्रविश्य प्रकाशयति, तथैव त्वमपि। ये शृण्वन्ति, भाषन्ते, सेवन्ते, नमन्ति, सन्ददाति, तेषां शुद्धचित्तानां हृदि त्वं साक्षात् आत्मना प्रकाशसे। हृदि स्थितोऽपि, कर्मरजसा चञ्चलचित्तानां दूरः, गुणासक्तानां तु, स्वशक्त्या अगम्यः अपि, अप्राप्यः। नमः परात्मने, अन्तरात्मदर्शिने, आत्मातीताय, मृत्योरपि भेदकर्त्रे, कारणाकाररहितरूपधारिणे, स्वमायया आवृतदृष्टये। तस्मात् भगवन्, अस्माकं दासानां, यत्कर्तव्यम्, तदादिशतु; हि, जनानां परमं दुःखं तव इन्द्रियातीतत्वमेव।