राजन्, धर्मेण तेन निर्वृत्ताः सन्तः सन्तः तेन समाहिताः तस्मिन्नेव क्षेत्रे उत्तमानुष्ठानैः तस्य कृते यज्ञान् सम्यक् अकुर्वन्। यज्ञदीक्षायां प्रवृत्तायां, तव पुरतः, वृष्णयः पद्ममालाभरणाः, स्नाताः सम्यग्वस्त्रधारिणश्च, नृपाश्च शोभनैः भूषणैः शोभिताः आसन्। तस्य पत्न्यः प्रमुदिताः, हारवर्जिताः, सुकल्पितवस्त्रधारिण्यः, अभिषेकमण्डपं स्रग्दिग्धाङ्ग्यः, सुमनसः, उपजग्मुः। तत्र मृदङ्गदुन्दुभ्यादिवाद्यनिनादः, शङ्खभेरीभेरीस्वनैः सह, नर्तनकुशलैः नर्तकनर्तकीभिः, सूतमागधैः स्तुतिपाठकैः, गन्धर्वस्त्रीभिः मधुरगायनैः पतिसहितैः, समन्तात् आकाशमिव प्रतिशुभ्रं निनादितम्। ऋत्विजः विधिवत् स्नातं स्रग्दिग्धं तं नृपं, अष्टादश महिषीभिः सह, सोमराजमिव नक्षत्रैः, अभिषिञ्चन्। तेन ताभिः रेश्मभूषणैः, कङ्कणहारनूपुरकुण्डलादिभिः भूषितः, यज्ञोपवीतवसनधारी, दीक्षितः स्फुरन् बभौ। तस्य ऋत्विजः, पाटीरत्नाभरणधारिणः, सभासद्भिः सह, इन्द्रमिव यज्ञे, शोभां प्राप्नुवन्। ततः रामकृष्णौ स्वजनैः पुत्रदारैः च सह, आत्मतेजसा जीवनाधिपतीव, सम्यक् विराजेताम्। सः विधिवत् अग्निहोत्रादियज्ञैः, सामान्यैः विशेषैश्च, यज्ञविद्याकर्येश्वरं सम्यक् उपास्त। ततः काले सम्यक्, ऋत्विजः धर्मशास्त्रोक्तं दानं, गोभूमिकन्याधनैः भूषयन्, भूषितान् भूषयामास। पत्न्याः कृते कर्म समाप्य, अन्त्यस्नानं च कृत्वा, ते मुनयः ऋत्विजः च, यजमानपूर्वकाः, रामसरोवरं स्नातुम् अगच्छन्। स्नात्वा, स्वमलङ्कारवस्त्राणि सूताभ्यः स्त्रीभ्यश्च दत्त्वा, स्वयम् भूषितः, ऋत्विजः अन्यांश्च भोजनैः सत्कृतवान्। स्वबान्धवान् पत्न्यः पुत्रैः सह, विदर्भकोसलकुरुकाशिकेकयसृञ्जयजनान् च, सः महता मान्येन पूजयामास। सभ्यांश्च, ऋत्विजः, मुनिपुङ्गवान्, नृपान्, यक्षपितृचरकान् च, सत्कृत्य, भगवतः निकेतात् अनुग्रहेण, यज्ञं प्रति प्रस्थिताः। धृतराष्ट्रः, भ्राता, पाण्डवाः, भीष्मद्रोणपृथाः, यमसुतौ, नारदः, देवर्षिर्व्यासः, स्वजनबान्धवाश्च, यदुभिः सस्नेहं समालिङ्ग्य, सौहृद्यात् हृदयमृदिताः, स्वदेशं प्रति गच्छन्तः, वियोगदुःखं सहन्ते स्म। नन्दः, गोपैः सह, कृष्णरामोऽग्रसेनादिभिः महता मान्येन पूजितः, स्वजनस्नेहेन तत्रैव स्थितवान्। वासुदेवः, सुलभतया कामानां महोदधिं तीर्त्वा, मित्रैः परिवृतः, प्रमुदितचित्तः, नन्दं हस्तग्रहणेन समुपगम्य, स्नेहविवशं वचनमुवाच— “भ्रातः, एष जनानां स्नेहेन निर्मितः सम्बन्धः, यं प्रेमाहुः, वीरयोगिभिः अपि दुर्लभं मत्वा, त्यक्तुं न शक्यते। सतां मैत्री, या प्रतिकुर्वत्स्वपि अनुत्पन्नफलदा, सदा न परित्याज्या। पूर्वं भ्रातृभिः परस्परहितं न कृतम्; अधुना सम्पद्गर्वेण समाक्रान्ताः, पुरतः स्थितानप्यात्मीयान् न पश्यामः। स्वजनहितकामस्य नृपतेः राज्यतेजः कदापि नास्तु, यतः तेन स्वजनबान्धवान् न पश्यति, दृष्टिविभ्रमम् आप्नोति।” एवं स्नेहेन स्रस्तहृदयः आनकदुन्दुभिः, स्मरन् मैत्रीं, अश्रुपूर्णलोचनः प्ररुरोद। नन्दः, यदुभिः प्रियसखयोः गोविन्दरामयोः स्नेहात् सत्कृतः, तत्रैव त्रिमासान्, “अद्य, श्वः” इति चिन्तयन्, अवसत्। ततः, इच्छाभिः पूर्णः, नन्दः स्वबान्धवैः व्रजजनैः च सह, उत्तमाभरणरेश्मवस्त्रैः, नानारत्नदानैश्च, सत्कृतः अभवत्। वासुदेवोऽग्रसेनकृष्णोद्धवरामादिभ्यः बहूनि दानानि प्राप्य, नन्दः यदुभिः सह प्रस्थितः। नन्दगोपगोप्यः, गोविन्दपादारविन्दे मनः निवेश्य, तस्मात् चित्तं न निवर्तयन्तः, मथुरां प्रति प्रस्थिताः। स्वजनानां प्रस्थिते, कृष्णदेवताः वृष्णयः, वर्षाकालस्य समीपगतिं ज्ञात्वा, पुनः द्वारकां प्रतिनिवृत्ताः। ते जनाः, तीर्थयात्रायां जातं यदुदेवमहोत्सवं, सखिसंमेलनादिकं च, स्वजनाय निवेदयामासुः। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, परमत्यागिनां शास्त्रे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, तीर्थयात्रावर्णनं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकाष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः, परीक्षित् राजा उवाच— “ब्राह्मण, रामकृष्णयोः भगिन्याः कथां वेदितुमिच्छामः— कथं अर्जुनस्तां परिणीतवान्, सा च कथं मम मातामही जाता?” इति। शुक उवाच— अर्जुनः तीर्थयात्रायां प्रव्रजन्, पृथायाः सुतः, पृथिवीं विचरन्, प्रभासतीर्थमगच्छत्, तत्र च मातुलकन्यायाः श्रुतिं श्रुतवान्। केचित् ब्रुवन्ति— “रामा तां दुर्योधनाय दास्यति”; अन्ये तत्र न अनुजग्मुः। तां कामयमानः अर्जुनः त्रिडण्डिसंन्यासी रूपेण द्वारकां जगाम। तत्र स्वार्थसिद्धये, मासान् बहून्, नगरजनैः रामेण च, आत्मानं न ज्ञात्वा, आदरात् सत्कृतः, वसन् आसीत्। एकदा, रामः तम् आतिथ्याय गृहमानीय, श्रद्धया भोजयामास; अर्जुनः च यद् यद् भिक्षया प्राप्तं तद् अश्नात्। तत्र सः, महतीं कन्यां, वीरपुरुषमोहिनीं, दृष्ट्वा, स्नेहस्मितलोचनविकसितहृदयः, तस्यां मनः न्यवेशयत्। सा अपि, तम् दृष्ट्वा, स्वहृदयम् तस्मिन् न्यवेशयत्; स्त्रीणां स्वभावेन, सस्मिता, लज्जावलोकनैः, तस्मिन् चित्तं दृष्टिं च न्यधात्। अर्जुनः, तस्यां सदा चिन्तयन्, ताम् इच्छन्, न शान्तिम् अलभत; मनः कामवेगेन विमूढम्। महोत्सवे किञ्चित्, सा कन्या रथेन दुर्गाद् निर्गच्छन्ती, अर्जुनः पितृमातुलकृष्णानामनुज्ञया, तां रथेन अपाहरत्। रथस्थः धनुष्पाणिः, तं निवारयन्तः वीरान् अपाकुरुत, स्वजनान् मृगानिव सिंहः व्यद्रावयत्।