शुकः उवाच—एवं वचः श्रुत्वा महात्मा वसुदेवः शिरसा नमित्वा तान् ऋषीन् पुरोहितांश्च सन्तोष्य तान् एव वरयामास। तेन धर्मेण निर्वृत्ताः ते मुनयः तस्मै तस्मिन्नेव क्षेत्रे श्रेयांसि कर्माणि सम्यग् विधिना यजन्ति स्म। तत्र दीक्षायामारभ्यमाणायां, वृष्णयः पद्ममाल्यधारिणः स्नाताः सुवेषधराः बभूवुः, राजानः च शोभायमानाः भूषणैः विभूषिताः आसन्। तस्य पत्न्यः प्रमुदिताः हाररहिताः सुशिरोवस्त्रधारिण्यः स्नेहस्निग्धाङ्ग्यः अभिषेकमण्डपं गन्धानुलेपनसम्पन्नाः द्रव्यवतीः उपजग्मुः। तत्र दुन्दुभयः मृदङ्गाः आनकाः शङ्खाः तुर्याणि च अन्यानि वाद्यानि निनदन्ति स्म, नर्तकाः नर्तयन्ति, सूतमागधाः स्तुवन्ति, गन्धर्व्यः मधुरस्वराः स्वैः पतिभिः सह गीतानि गायन्ति स्म। ऋत्विजः यथाविधि स्नातं सुस्निग्धाङ्गं वसुदेवं षोडश महिषीभिः सह अभिषिञ्चन्, यथा सोमराजानं तारागणाः अभिषिञ्चन्ति। ताभिः रेश्मधाराभिः कङ्कणहारनूपुरकुण्डलादिभिः भूषितः स यजमानः यज्ञोपवीतवसनसम्पन्नः दीक्षितः प्रज्वलित इव बभौ। तस्य ऋत्विजः रेश्मवस्त्रधारिणः रत्नालङ्कृताः सभासद्भिः सह इन्द्रस्य यज्ञे इव शोभन्ते स्म। तदा रामकृष्णौ स्वजनसमेतौ पुत्रैः पत्निभिः च सह तेजसा युक्तौ जीवेश्वरौ इव विराजितौ। तेन यजमानः यथाविधि अग्निहोत्रादिलक्षितैः सामान्यविशेषयज्ञैः यज्ञविद्याकरमानां प्रभुं सम्यगर्चयत्। ततः कालानुसारं स यजमानः ऋत्विग्भ्यः विधिवत् दक्षिणाः दत्त्वा गोभूमिकन्याधनैः भूषितान् भूषयामास। पत्नीनां च कर्म समाप्य समार्जनस्नानं च कृत्वा, ते महर्षयः पुरोहितैः सह यजमानपूर्वकाः रामसरोवरे स्नाताः। स्नानानन्तरं स यजमानः स्वाभरणवस्त्राणि सूतमागध्यादिभ्यः स्त्रीभ्यश्च दत्त्वा, स्वयम् अलङ्कृतः ऋत्विगादीन् भोज्यैः सम्मानितवान्। स्वबान्धवान् पत्न्यः पुत्रांश्च सह विदर्भकोसलकुरुकाशिकेकयसृञ्जयजनान् च स सुमनसा सत्कारं कृतवान्। सभासदः, ऋत्विजः, मुनयः, राजानः, भूतपितृचरकान् च स आदरात् पूजयामास। ततः भगवत्पुरीं परित्यज्य, ते सर्वे आशीर्वादं दत्त्वा यज्ञस्थलं गच्छन्ति स्म। धृतराष्ट्रः तस्य भ्राता, पृथायाः पुत्राः, भीष्मद्रोणपृथायमलौ, नारदः, दिव्यव्यासः, अन्ये च मित्रबान्धवाः—ते सर्वे यदून् आलिङ्ग्य, स्नेहेन द्रवद्भावाः, स्वस्वदेशं गच्छन्ति स्म, वियोगदुःखं सहन्तः। नन्दः गोपालैः सह कृष्णरामुग्रसेनादिभिः सस्नेहमभ्यर्चितः, स्वबान्धवप्रियः स तत्रैव निवसति स्म। वसुदेवः सुलभतया स्वकामानां महोदधिं तर्त्वा, सखिभिः परिवृतः, प्रमुदितचित्तः, नन्दस्य हस्तं स्पृशन्, इदं वचनं उवाच— "भ्रातः, एष स्नेहबन्धः जनानां यः प्रेमाख्यः, तं त्यक्तुं वीरयोगिभिः अपि दुःखसाध्यं मन्ये। एष स्नेहः साधुभिः अकृतोपकारिणि अपि स्थापितः, स्नेहफलसमर्पितः, न कदाचिदपि त्याज्यः। पूर्वं भ्रातृभिः परस्परहिताय न कृतं, अधुना च सम्पत्तिमद्गर्वेण दृष्टिहीनाः स्वजनान् न पश्यामः। हे मानद, यः स्वहितकामिना राज्यतेजः कदापि न प्राप्यः, तेन हि स्वजनबान्धवान् न पश्यति, दृष्टिबन्धः भवति।" शुकः उवाच—एवं स्नेहेन विक्लिन्नहृदयः आनकदुन्दुभिः, पूर्वसख्यं अनुस्मरन्, अश्रुपूर्णलोचनः रुरोद। नन्दः, यदुभिः प्रियसख्याय गोविन्दरामयोः स्नेहात् सन्मानितः, तत्रैव त्रिमासान् "अद्य, श्वः" इति स्थितवान्। ततः नन्दः स्वजनगोपैः सह, सर्वाभरणरेश्ममूल्यरत्नैः सन्मानितः, कामान्वितः बभूव। वसुदेव-उग्रसेन-कृष्ण-उद्धव-बलरामादिभ्यः बहुदानानि प्राप्य, नन्दः यदुभिः सह स्वमार्गं जगाम। नन्दः गोपा गोप्यश्च गोविन्दपादपद्मेषु मनः निवेश्य, तान्नोद्धर्तुं अशकत, ततो मथुरां प्रतस्थिरे। स्वजनगतेषु, कृष्णदेवताः वृष्णयः वर्षाकालं समीक्ष्य punar् द्वारकां प्रतिनिवृत्ताः। ते यदुदेवमहोत्सवं, तीर्थयात्राकाले मित्रसंगमादिकं च, जनानां निवेदयामासुः। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे द्वितीयस्कन्धे दशमे च, 'तीर्थयात्रावर्णनं' नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकाष्टशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। ततः परीक्षित् उवाच—"भगवन्, रामकृष्णयोः भगिन्याः विषये ज्ञातुमिच्छामः—कथं अर्जुनः तामुपयेमे, सा च मम पितामही कथं बभूव?" शुकः उवाच—तीर्थयात्रायाम् अर्जुनः पृथिवीं विचरन् प्रभासं प्राप, तत्र मातुलसुतायाः वार्ताम् अशृणोत्। केचित् रामः तां दुर्योधनाय दास्यति इति, अन्ये तु न; अर्जुनः ताम् इच्छन्, त्रिडण्डी सन्यासरूपधारी द्वारकां प्रविष्टः। स्वार्थसिद्धये तत्र मासान् बहून् वसन्, नगरजनैः रामेण च पुनःपुनः पूजितः, रामो न तं अभिजज्ञे। एकदा रामः स्वगृहं निनाय, अतिथिं कृत्वा श्रद्धया भोजनं दत्तवान्, अर्जुनः च याचितं भोजनं भुक्तवान्। तत्र स वीरमनोहरां कन्यां दृष्ट्वा, स्नेहेन विकसद्विलोचनः ताम् अभिलषन्, तस्यां चित्तं न्यधात्। सा अपि तम् दृष्ट्वा, स्वभावतः स्त्रीणां यथा, तम् एव वव्रे; स्मितमन्दमुखी, लज्जालुकसमीक्षया, चित्तं दृष्टिं च तस्मिन् न्यधात्। अर्जुनः तां निरन्तरं चिन्तयन्, ताम् अभिलषन्, न शान्तिं लब्धवान्; तस्य मनः मोहवशाद्विपर्यस्तम्। महोत्सवे किञ्चिद् अभ्यागतायां सा कन्या रथेन दुर्गाद् निर्गम्य, अर्जुनः मातापितृकृष्णानुज्ञया ताम् अपाहरत्।