भगवतः सुतस्य जन्मना द्विजः त्रिभिः ऋणैः देवर्षिपितृभ्यः सह जातः, यज्ञाध्ययनपुत्रैः तानि प्रतिपद्यते; यदि तानि अनिर्वृत्तानि स्युः, पतितो भवति। अद्य त्वं, महाबुद्धे, ऋषिपितृभ्यां ऋणात् विमुक्तः; देवऋणं च यज्ञैः सम्यक् निर्वृत्तम्। एवं ऋणात् विमुक्तोऽसि, अनाथोऽपि भव। हे वासुदेव, त्वं हि परमया भक्त्या हरिं जगन्नाथं सम्यग् अर्चितवान्, स च तव पुत्रः अभवत्। एवं श्रुत्वा वासुदेवः महात्मा शिरसा नमस्कृत्य, तान् ऋषीन् ब्राह्मणांश्च तुष्ट्वा, तान् एव वृतवान्। ते तु धर्मेण तेन वृताः, तस्मिन्नेव क्षेत्रे श्रेष्ठैः कर्मभिः यज्ञान् अकुर्वन्। दीक्षायां प्रवृत्तायां, वृष्णयः पद्ममाल्यधारिणः, स्नाताः सुश्लिष्टवस्त्रधारिणश्च, नृपते, नृपाश्च शोभायुक्ताः आसन्। तस्य पत्न्यः प्रमुदिताः, हाररहिताः, सुश्लिष्टवस्त्रधारिण्यः, अभ्यङ्गिताः सुमनसः, दीक्षागृहं प्राविशन्, द्रव्याणि वहन्त्यः। तदा दुन्दुभिमृदङ्गपणवशङ्खानकशब्दैः, नर्तकाः नर्तयन्ति, सूतमागधाः स्तुवन्ति, गान्धर्व्यः मधुरस्वराः पतिभिः सह गीतानि गायन्ति। ऋत्विजः विधिना स्नातं लेपनं कृत्वा, अष्टादशभिः भार्याभिः सह, तम् अभिषिञ्चन्, सोमराजानम् इव नक्षत्रैः। ताभिः स सूक्ष्मवस्त्रकङ्कणहारनूपुरकुण्डलैः भूषितः, दीक्षितः यज्ञोपवीती शोभते स्म। तस्य ऋत्विजः, नृपते, पीतकौशेयवसनाभरणभूषिताः, सभासद्भिः सह, इन्द्रवद् यज्ञे विराजन्ते। तदा रामकृष्णौ स्वजनैः सह, पुत्रदारैः सहितौ, जीवनाधिपौ स्वतेजसा विराजेताम्। स यज्ञैः, अग्निहोत्रादिभिः, सामान्यविशेषभेदैः, यज्ञज्ञानकर्मणां नाथं सम्यग् अर्चितवान्। ततः कालेन, ऋत्विजेभ्यः विधिवत् दानानि दत्तानि—गावः, भूमिः, कन्याः, महद् धनं च, भूषितेभ्यः भूषणैः भूषयन्। पत्नीनां कर्म कृत्वा, अवभृथस्नानं च, महर्षयः ऋत्विजः, यजमानपुरोगमाः, रामसरोवरम् अगच्छन् स्नातुम्। स्नात्वा, स्वभूषणवस्त्राणि सूताभ्यः स्त्रीभ्यश्च दत्तानि; ततः स्वं भूषयित्वा, ऋत्विजः सभ्यांश्च भोज्येन पूजितवान्। स्वजनान्, तेषां दारपुत्रैः सहितान्, विदर्भकोशलकुरुकाशिकैकयसृञ्जयजनांश्च, सम्यक् सत्कृतवान्। सभासदः, ऋत्विजः, ऋषयः, नृपाः, भूतपितृव्रातविप्रव्राजकांश्च पूजयित्वा, भगवन्निवासात् अभ्यनुज्ञाय, ते स्वस्तिवाचनपूर्वकं यज्ञाय प्रतस्थिरे। धृतराष्ट्रः, भ्राता, पृथासुताः, भीष्मः, द्रोणः, पृथैव, यमसुतौ, नारदः, दिव्यः व्यासः, बान्धवमित्राश्च—ते सर्वे, यदून् परिष्वज्य, प्रेम्णा दयालुहृदयाः, स्वदेशं प्रति प्रस्थिताः, वियोगदुःखं सहन्तः। नन्दः, गोपालैः सह, कृष्णरामुग्रसेनादिभिः महता मान्यतया पूजितः, स्वजनस्नेहात् तत्रैव स्थितः। वासुदेवः, सुलभं स्वकामानाम् अपारसागरं तीर्त्वा, मित्रैः परिवृतः, हृष्टचित्तः, नन्दस्य हस्तं स्पृशन्, तम् उवाच। श्रीवासुदेवः—"भ्रातः, यः स्नेहसम्बन्धः लोकस्य, स्नेह इति कथ्यते, स वीरयोगिभिः अपि दुःस्प्रहणीयः। एषः स्नेहः, सत्पुरुषैः अनुपकारिष्वपि स्थापितः, मित्रफलसमर्पितः, न कदापि त्याज्यः। पूर्वं, भ्रातृभिः, परस्परहितं न कृतम्; अधुना, ऐश्वर्यगर्वेण, समागतान् अपि न पश्यामः।" "मानेषु, राज्यश्रीः तस्यैव न स्यात्, यस्य कल्याणे स्पृहावान्; तया स्वजनबान्धवान् न पश्यति, दृष्टिहीनः भवति।" इति शुकः—एवं, स्नेहेन द्रवद्गद्गदहृदयः आनकदुन्दुभिः, स्नेहस्मरणात् अश्रुपूर्णलोचनः रुरोद। नन्दः, यदुभिः प्रियं गोविन्दरामयोः स्नेहात् पूजितः, तत्र त्रिमासान् स्थितः, "अद्य, श्वः" इति चिन्तयन्। ततः, कामैः पूरितः, नन्दः स्वजनैः व्रजवासिभिः सह, उत्तमाभरणपुष्पवस्त्रद्रव्यैः पूजितः। वासुदेव-उग्रसेन-कृष्ण-उद्धवरामादिभिः महादानानि प्राप्य, नन्दः यदुभिः सह प्रतस्थे। नन्दगोपगोप्यः च, गोविन्दपादाम्बुजेषु मनः न्यस्य, तान् न संहर्तुम् अशक्नुवन्त्यः, मथुरां प्रतस्थिरे। यदुप्रयाणे, कृष्णदेवताः वृष्णयः, वर्षाकालं समीक्ष्य, पुनः द्वारकां प्रतिनिवृत्ताः। ते स्वजनान्, यदुदेवमहामहोत्सवम्, तीर्थयात्रायां जातम्, मित्रसमागमादिकं च, निवेदयामासुः। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयार्धे श्रीमद्भागवते महापुराणे, 'तीर्थयात्रावर्णनं' नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकाष्टचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। परिक्षित् उवाच—"ब्रह्मन्, वयं राघवकृष्णयोः भगिन्याः विषये ज्ञातुम् इच्छामः—कथं अर्जुनः तां विवाहयामास, सा च मम पितामही कथं अभवत्?" शुक उवाच—"तीर्थयात्रायां चरन् अर्जुनः, पृथायाः सुतः, प्रभासं जगाम। तत्र स मातुलकन्यायाः वार्ताम् अशृणोत्।" "केचित् उक्तवन्तः—'रामा तां दुर्योधनाय दास्यति'; अन्ये तु न तद् अङ्गीकृतवन्तः। अर्जुनः तां कामयन्, त्रिडण्डिनः व्रतं कृत्वा, द्वारकां जगाम। तत्र स्वार्थसिद्धये, मासान् कतिचित्, नगरजनैः पुनः पुनः पूजितः, रामेण अपि न परिचितः, स्थितवान्।" "एकदा, गृहं नीतः, अतिथिः इति निमन्त्रितः, रामेण श्रद्धया भोजितः, अर्जुनः भिक्षायां प्राप्तं अन्नं अश्नोत्। तत्र स एकां वीरपुरुषप्रियाम् कन्यां दृष्टवान्; तस्य हृदयं स्नेहेन, विकसितलोचनाभ्यां, तस्यां निवेशितम्।