श्रीमद्भागवतपुराणम्

ततः कर्पूरफलं गृहीत्वा सप्रणामं कर्तव्यम्; तस्मिन्काले हृष्टचित्तेन स्तुतिः पठनीया। एषः श्रीमद्भागवतः शास्त्रः साक्षादेव कृष्णः प्रकटितः; हे भगवन्, संसारसागरात् मोक्षार्थं त्वां स्वीकृतवानस्मि। त्वया मे सर्वमभिलषितं सम्पूर्णं कृतम्; विघ्नरहितं तदाचरितव्यं, अहं तव दासः केशव। इत्येवं मृदुना वाचा उक्त्वा, वक्तारं वस्त्राभरणैः भूषयित्वा सम्यगर्चयेत्, ततो यथाविधि स्तुतिं कुर्यात्। हे वराहरूप, हे प्रबुद्ध, हे सर्वशास्त्रविशारद, एषा कथा प्रकाश्य मेऽज्ञानं विनाशय। अनन्तरं स्वकल्याणाय हर्षेण व्रतम् आरब्धव्यम्, तच्च सप्तरात्रं शक्त्या पालनियम्। कथा-निरवरोधाय पञ्च ब्राह्मणान् नियोजयेत्, ते च द्वादशाक्षरं हरिमन्त्रम् जपेयुः। ब्राह्मणान्, वैष्णवान्, कीर्तनकारांश्च प्रणम्य पूजयित्वा, तान् सम्यगुपदिश्य स्वमासने समासीत। धन-गृह-सुतादिषु चिन्ता त्यक्त्वा, शुद्धचित्तः कथायां मनः समारोप्य, परमं फलमवाप्नुयात्। प्रभाते सूर्ये उदिते, दिनस्य त्र्यर्धयामपर्यन्तं, स्थिरया वाचा प्राज्ञः सम्यक् कथां पठेत्। मध्याह्ने द्विघटिकापर्यन्तं कथाविरामः कर्तव्यः; ततः कथानन्तरं वैष्णवैः कीर्तनं कार्यम्। शरीरनियमनार्थं लघुशीतलं भोजनं कर्तव्यम्; कथाश्रवणार्थी केवलं हविष्यान्नं एकवारं भुञ्जीत। यदि शक्तिः स्यात्, सप्तरात्रं उपोष्य शृणुयात्; अथवा घृतं वा दुग्धं पीत्वा सुखेन शृणुयात्। फलाशनं वा, एकवारं भोजनं वा, यत्सुलभं तत्तदाचरेत् श्रवणार्थम्। कथाश्रवणे भोजनं श्रेयसि मन्ये; उपवासेन यदि कथाविच्छेदः स्यात्, न तदनुशंसितम्। शृणु नारद, सप्ताहव्रतानां नियमाः; ये विष्ण्वनुपविताः, ते कथाश्रवणे नाधिकारिणः। ब्रह्मचर्यं, भूमिशयनं, पत्रभोजनं, कथापर्यवसानानन्तरं भोजनं—एतानि प्रतिदिनं व्रती आचरितव्यः। व्रती तु विभिक्तं, मधु, तैलं, गुरु आहारं, मलिनं, जर्जरं च त्यजेत्। कामः, क्रोधः, मद्यं, मदः, मत्सरः, लोभः, दम्भः, मोहः, द्वेषः—एतान् व्रती सदा दूरं कुर्यात्। व्रती वेदविद्विषां, वैष्णवानां, ब्राह्मणानां, गुरूणां, गावः, व्रतीनाम्, स्त्रीणां, राज्ञां, महात्मनाम्—अपवादं न कुर्यात्। स्त्रीणां रजस्वलानां, पत्तनानां, म्लेच्छानां, पतितानां, वेदबाह्यानां, द्विजद्विषां, वेदविरोधिनां च सह संवादं न कुर्यात्। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, सरलता, नम्रता, मनसः उदारता—एतानि व्रती आचरितव्यः। दरिद्राः, क्षयिता, रोगिणः, दुःखिता, पापकर्मिणः, अपत्यहीनाः, मोक्षकामिनश्च—एते कथां शृण्वीत। या स्त्री गर्भं न धत्ते, या अपत्यं विना, या वन्ध्या, या मृतवत्सा, या गर्भपातिता—सा सावधानता कथां शृणुयात्। एवं विधिना शृण्वतः, अनन्तं पुण्यं सिध्यति; एषा दिव्या उत्तमा कथा कोटियज्ञफला भवति। एवं व्रतम् समाप्य, तदन्तं सम्यक् समापयेत्, यथा फलार्थिनः जन्माष्टमीव्रतमाचरन्ति। ये तु दरिद्राः भक्ताः, तेषां समापने विशेषः नास्ति; शृण्वन्तः निष्कामवैष्णवाः शुद्धाः भवन्ति। यदा कथा-यज्ञः संपूर्णः, तदा ग्रन्थं वक्तारं च श्रोतृभिः भक्त्या सम्पूजयेत्। ततः तुलसीमालाः श्रोतृभ्यः दद्यात्, मृदङ्गतालवाद्यैः सहितं मधुरं कीर्तनं कुर्यात्। जयध्वनिं, नमस्कारवचनं, शङ्खनादं च आयोजयेत्; ब्राह्मणानां भिक्षूणां च वित्तं अन्नं च दद्यात्। यदि श्रोता विरक्तः, तदा अन्यदिने गीतवाद्यादिकं कुर्यात्; यदि गार्हस्थ्यः, तदा कर्मशुद्ध्यर्थं होमं कुर्यात्। प्रत्येकश्लोकाय यथाविधि पायसं, मधु, घृतं, तिलं च, विशेषतः दशमे स्कन्धे, समर्पयेत्। अथवा, गायत्र्या मन्त्रेण, एकचित्तः होमं कुर्यात्, यतः पुराणं परब्रह्मस्वरूपम्। यदि होमं न शक्यते, तदा तदुपकरणानि अन्येभ्यः दद्यात्, फलप्राप्त्यर्थं, विविधविघ्नदोषशमनार्थं च। दोषशमनाय सहस्रनामस्तोत्रं पठेत्; तेन सर्वं सिद्ध्यति, न हि ततः परं किञ्चित्। अनन्तरं द्वादश ब्राह्मणान् पायस-मधुभिः भोजयेत्, सुवर्णं च गवां दानं समापनार्थं दद्यात्। यदि शक्तिः स्यात्, त्रिपलपरिमाणं सुवर्णसिंहम् निर्माय, तत्र सुलेखितं ग्रन्थं स्थापयेत्। तं स्वाध्यायिनं यथाविधि, आवाहनाद्युपचारैः, वस्त्राभरण-गन्धान्नादिभिः पूजयेत्। यदि प्राज्ञः तं गुरवे ददाति, संसारबंधनात् विमुच्यते; एवं विधिना सम्यगाचारात् सर्वपापानि नश्यन्ति। एषः पुण्यः श्रीमद्भागवतः पुराणः फलदायकः; धर्मार्थकाममोक्षप्रदः, नात्र संशयः।