तत्र ब्रह्मणः पुत्राः द्वितस्, त्रितः, एकतः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवः, अन्ये च महर्षयः समागताः। तान दृष्ट्वा, पूर्वं उपविष्टाः राजानः पाण्डवाः च, कृष्णः बलरामः च, शीघ्रं उत्तस्थुः, जगत्पूज्येषु तेषु प्रणम्य। सर्वे तान् ऋषीन् यथायोग्यं पूजयामासुः; रामः अच्युतः च, स्वागतवाक्यैः, आसनैः, पाद्येन, अर्घ्यैः, माल्यैः, धूपैः, चन्दनैः च सत्कारं कृतवन्तौ। धर्मस्वरूपः भगवान् तेषु समासीनेषु, सभायाम् महान् जनसमूहः तस्य गम्भीरं वचनं मौनं श्रुण्वन् आसीत्। भगवान् उवाच— अहो, अस्माकं जन्मनां परमं फलम् प्राप्तम्, यत् योगेश्वराणां दर्शनम्, देवैः अपि दुष्प्रापम्। किं तेषां अल्पतपसां, ये देवपूजायाम्— ये लोकचक्षवः— योगेश्वराणां दर्शनम्, स्पर्शनम्, प्रश्नान्, पादप्रणामं च लभन्ते। न तीर्थानि, न मृत्तिकाश्मनिर्मिताः देवाः, यथा पुण्यजनाः, केवलं दर्शनात्, क्षणमात्रेण शुद्धिं ददति। न अग्निः, न सूर्यः, न चन्द्रतारकाः, न पृथिवी, न आपः, न व्योम, न वायु, न वाक्, न मनः— पृथक् पूजिताः— पापं हन्ति; ज्ञाः, क्षणमात्रं सत्सङ्गेन, पापं नाशयन्ति। यो देहत्रयात्मना आत्मानं पश्यति, पत्नीबान्धवान् स्वजनं मन्यते, भूमिं पूज्यतया पूजयति, तीर्थानि केवलं जलं पश्यति, सत्पुरुषान् न सेवते— सः गोनरः समः। शुकः उवाच— कृष्णस्य गूढबुद्धेः वचनं श्रुत्वा, ऋषयः मौनं आसन्, तेषां मनांसि तस्य गम्भीरार्थैः मोहितानि। दीर्घं चिन्तयित्वा, ऋषयः भगवान् विश्वेश्वरं स्मितं कृत्वा, तस्य ऐश्वर्यं जनसमूहस्य संग्रहे अभिप्रेतं इति उक्तवन्तः। ऋषयः ऊचुः— तव मायया, परमसत्यविद्, वयं अपि सृष्टिस्वामिनः मोहिताः; तव ऐश्वर्यं स्वमायया गूढं, तव कर्माणि अद्भुतानि। निःस्पृहः सन्, भुवनं सृजसि, पालयसि, संहरसि, न बध्यसे; यथा पृथिवी, अनेक रूपनाम्नि, न विकारं गच्छति। तव कर्माणि अद्भुतानि, गूढानि। समये स्वजनरक्षणाय, दुष्टनिग्रहाय, तव लीलया, वेदानां सनातनं मार्गं धारयसि, परमपुरुषः, वर्णाश्रमात्मा। तव हृदयम्, तपः, अध्ययनं, दमेन शुद्धम्; तत्र व्यक्तम्, अव्यक्तम्, तद्व्यतिरिक्तं च अनुभूयते। तस्मात्, ब्रह्मन्, ब्राह्मणसमाजं पूजयसि, यः शास्त्राणां तव च मूलम्; अतः ब्रह्मनिष्ठेषु श्रेष्ठः भवसि। अद्य अस्माकं जन्म, विद्या, तपः, दृष्टिः च फलं प्राप्तम्; तव दर्शनात्, परमगत्याः, परमं श्रेयः प्राप्तम्। नमः कृष्णाय, यस्य बुद्धिः अच्युताः, योगमायया गूढमाहात्म्यः, परमात्मा च। येषां राज्ञां, वृष्णीनां च, तं न जानन्ति, ये तस्मिन् एव रमन्ते— सः कालस्वरूपः, आत्मा, मायापट्टगूढः। यथा शयाने पुरुषे, भूतगुणान् अनुभूय, स्वं नामवस्तुभ्यः पृथक् आत्मानं न जानाति। तथा, मायामोहात्, नामवस्तुन्द्रव्यसङ्गात्, स्मृतिविक्षेपेण, मनः मोहं गत्वा, त्वां न जानाति। अद्य तव पादौ दृष्टवन्तः, ये पापसङ्घातं हरन्ति, तीर्थस्थानं, पूर्णयोगिनां हृदि स्थितम्; तव भक्ताः, भग्नावरणाः, भक्तिप्लुताः, तव मार्गं गच्छन्ति— तेषां कृपां दत्तुम् अर्हसि। शुकः उवाच— ऋषयः, दाशार्हं (कृष्णं), धृतराष्ट्रं, युधिष्ठिरं, राजर्षिं च अनुज्ञाय, स्वाश्रमं गन्तुं मनः कृतवन्तः। तान दृष्ट्वा, श्रीवासुदेवः समीपं गत्वा, प्रणम्य, सत्कारं कृत्वा, यथायोग्यं वाक्यं उवाच। श्रीवासुदेवः उवाच— ऋषयः, अहं सर्वदेवेषु प्रणामं करोमि; कृपया, कर्मणा कर्मबंधनं कथं नश्यति, इति ब्रूता। श्रीनारदः उवाच— ब्राह्मणाः, न आश्चर्यं, यत् वासुदेवः, आत्मनः परमश्रेयः ज्ञातुम् उत्सुकः, कृष्णं स्वपुत्रं मन्यते, अस्मान् पृच्छति। अत्र, मर्त्येषु, सन्निकर्षात् अवज्ञा जायते; यथा गङ्गां त्यक्त्वा, अन्यं जलं शुद्ध्यर्थं इच्छति। यः, कालसृष्टिसंहारादिभिः, स्वेन, अन्येन, गुणैः, क्वचित्, आत्मज्ञानं न क्षिपति। सः भगवान्, अखण्डः, दुःखकर्मगुणप्रवाहैः न बाध्यते, स्वशक्तिभिः प्रच्छन्नः; यथा सूर्यः, मेघधूमग्रहैः आच्छन्नः, भ्रमं जनयति। ततः, राजन्, ऋषयः अनकदुन्दुभिं संबोधितवन्तः, सर्वराजसमूहस्य, अच्युतवंशयोः च पुरतः उक्तवन्तः। कर्मनाशः कर्मणा, इति विद्वद्भिः स्थापितः; श्रद्धया, विष्णुं, सर्वयज्ञेश्वरं, यज्ञैः पूजयेत्। मनः शमः, कविभिः शास्त्रदृष्ट्या दर्शितः; योगमार्गः सुलभः, आत्मनः सुखदः। द्विजगृहस्थस्य शुभः पन्थाः, यं शुद्धोपायैः, श्रद्धया, स्वधनानुसारं पूजयेत्। विद्वान्, यज्ञदानैः धनार्थं, गार्हस्थ्येन पत्नीपुत्रार्थं, स्वार्थं स्वर्गार्थं च, समये त्यक्त्वा, ग्रामे सर्वार्थत्यागी, तपोवनं गच्छेत्। द्विजः, देवऋषिपितृणां त्र्यृणः जातः; यज्ञैः, अध्ययनैः, पुत्रैः च, ऋणं शुद्ध्यति; ऋणं अशोध्य, प्रयातः, पतति। त्वं, आज, ऋषिपितृणां द्विधा ऋणं मुक्तः; देवऋणं यज्ञैः शुद्ध्वा, ऋणमुक्तः, अनाथः भव। वासुदेव, निश्चितं, त्वं हरिं, लोकनाथं, परमभक्त्या पूजयितः, सः तव पुत्रः अभवत्। शुकः उवाच— एतद्वचनं श्रुत्वा, वासुदेवः, महात्मा, शिरः नमयित्वा, ऋषिपुरोहितान् प्रीत्या अर्चयित्वा, तान् यजमानान् चकार। राजन्, तैः धर्मयुक्तैः ऋषिभिः, तस्मै, तस्मिन्स्थले, उत्तमविधिना यज्ञाः कृताः। यज्ञारम्भे, वृष्णयः, पद्ममाल्यधारिणः, स्नात्वा, सुसज्जिताः अभवन्; राजानः अपि शोभायमानाः अभवन्।