शार्ङ्गधनुषः शरवृष्टिभिः क्षिप्यमाणाः, शत्रवः केचन युद्धभूमौ भुजाङ्घ्रिकण्ठच्छेदेन पतिताः, अपराः तु संग्रामं परित्यज्य पलायिता अभवन्। ततः यदुनाथः श्रीकृष्णः दिव्यध्वजैः सूर्यछायाभिः शोभितैः चित्रितद्वारैश्च विभूषितां, स्वर्गे भूमौ च कीर्तिमन्तीं पुरीम् आत्मनः नौकायामिव स्वतीर्थं प्रविष्टवान्। तत्र पितरः स्वमित्रबान्धवसंबन्धिभ्यः वस्त्राभरणशय्यासनादिभिः बहुमानपूर्वकं सत्कारं कृतवन्तः। दास्याः, सर्वविधधनानि, सैनिकाः, रथाश्चाश्वाः च, सर्वं भक्तिपूर्वकं मूल्यवान् आयुधानि च दत्तानि। वयं च गृहदास्यः, तस्य स्वात्मरमस्य सेवायाम्, सत्यतपसः वैराग्यस्य च प्रभावात्, एवमभवाम। तदा पत्न्यः ऊचुः—यदा श्रीकृष्णः संग्रामे भौमासुरं तस्य च अनुचरान् हत्वा, अस्मान् तेन जितान् राजकन्यकाः बन्धनात् विमुक्तवान्, तदा तस्य पादकमलस्मरणेन, सर्वकामदं तं पतिं कृत्वा, अस्माकं संसारबन्धनं छित्त्वा स्वीकृतवान्। न वयं राज्यं, ऐश्वर्यं, अधिपत्यं वा, नापि ब्रह्मणः परमपदं, न च हरिलोकं इच्छामः। केवलं तस्य श्रीमद्भुजदण्डस्य, यस्य पादधूलिः पत्न्याः स्तनगन्धयुक्ता, शिरसि धारयितुं वाञ्छामः। व्रजयोषितः, पुलिन्द्यः, तृणवनस्पतयः, गावः, गोपबालकाः च—सर्वे अपि तस्य महात्मनः गवां चरन्तस्य पादस्पर्शस्य आकाङ्क्षिणः। एवं स्त्रीणां स्वपुरुषेषु, पुरुषाणां च पुरुषेषु संवादे जातमात्रे, मुनयः श्रीकृष्णबलरामयोः दर्शनलालसया तत्र आगतवन्तः। व्यासः, नारदः, च्यवनः, देवलः, असितः, विश्वामित्रः, शतानन्दः, भारद्वाजः, गौतमः च आगच्छन्। रामः शिष्यैः सह, वसिष्ठः, गालवः, भृगुः, पुलस्त्यः, कश्यपः, अत्रिः, मार्कण्डेयः, बृहस्पतिः च उपस्थिताः। द्वितः, त्रितः, एकतः, ब्रह्मपुत्राः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवः, अन्ये च मुनयः आगतवन्तः। तान् दृष्ट्वा, पूर्वं उपविष्टाः राजानः, पाण्डवाः, श्रीकृष्णबलरामौ च, त्वरया उत्थाय, जगतः पूज्येभ्यः मुनिभ्यः प्रणम्य, विधिवत् पूजनं कृतवन्तः। रामः अच्युतः च, सत्कारवाक्यैः, आसनैः, पाद्यैः, अर्घ्यैः, माल्यैः, धूपैः, चन्दनैः च, तान् पूजितवन्तौ। तदनन्तरं धर्ममूर्तिः भगवान्, तेषु सुखोपविष्टेषु, सभायां मौनिनि, मृदुभिः वचोभिः संबोधितवान्—“अहो, अस्माकं जन्म सफलम्, यः योगैश्वर्यदर्शनं दुर्लभं देवानामपि, तद् प्राप्तम्। किं पुनः तेषां दुर्बलतपसां, ये देवपूजायां, जगत्क्षेत्रदृशां, दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, पृष्ट्वा, पादाभिवन्दनं कृत्वा, पुण्यं लभन्ते? न तीर्थजलानि, न मृन्मयशिलामयाः देवाः, क्षणमात्रदर्शनेन सन्तः एव शुद्धिं ददति। न अग्निः, न सूर्यः, न चन्द्रतारकाः, न पृथ्वी जलं व्योम वायुः वाक् मनः वा, पृथक् पूजिताः, पापं नाशयन्ति; केवलं योगिनां सेवया क्षणमात्रेण पापं नश्यति। यः त्रिधातुमयं देहमात्मानं मन्यते, दारपुत्रादीन् स्वजनान्, क्षितिं पुण्यतीर्थमिति, तीर्थानि जलमात्रेण, न तु साधून् सेवते—स गोमृगसमः।” एवं श्रीकृष्णस्य गूढबुद्धिवचनानि श्रुत्वा, मुनयः मौनिनः, तस्य गम्भीरमतिं विस्मिताः। दीर्घविमर्शात्, जगन्नाथं स्मितपूर्वकं प्राहुः—तव ऐश्वर्यं संग्रहे समायातानां निमित्तमिति। मुनयः ऊचुः—“तव मायया, परमसत्यदर्शिन्, अस्माकं सृष्टिपतयः अपि मोहिताः; तव स्वशक्त्या निगूढं ऐश्वर्यं—कथं तव लीलाः चमत्कृत्यन्ति! त्वं कामरहितः सन्, सृष्टिं स्थितिं संहरणं च करोति, निबद्धो न भवसि, पृथिव्येव नानारूपनाम्नि, यथा। यदा तु स्वजनरक्षणाय, दुष्टनिग्रहे च, कालानुसारं, सत्त्वगुणमाविश्य, स्वलीलया वेदमार्गं पालनाय, वर्णाश्रमात्मन्, अवतरसि। तपःस्वाध्यायसंयमैः शुद्धचित्तं तव हृदयं, तत्र व्यक्ताव्यक्तातीतं सर्वं ज्ञायते। तस्मात् ब्रह्मणः साक्षात्स्रोतसि, तव च, ब्राह्मणसमाजं पूजयसि, तेन ब्रह्मण्यः श्रेष्ठः। अद्य अस्माकं जन्म, विद्या, तपः, दृष्टिः च सफलाः, यत् त्वां परमगत्यं दृष्ट्वा, परमं श्रेयः प्राप्तम्। नमः तस्मै श्रीकृष्णाय, यः अच्युतबुद्धिः, स्वमायया गुह्यः, परमात्मा च। यं राजा, वृष्णयः च, केवलं तस्मिन्नेव रममाणाः, न जानन्ति—स कालः आत्मा च, मायापरिप्लुतः। यथा सुप्तः पुरुषः, तत्त्वगुणान् अनुभूय अपि, स्वात्मानं नामवस्तुविभिन्नं न वेत्ति, तथैव मायया मोहितं मनः, नामवस्त्विन्द्रियासक्त्या, स्मृतिभ्रंशात् त्वां न वेत्ति। अद्य तव पादौ दृष्टाः, ये पापराशिनाशकाः, पुण्यतीर्थनिवासः, योगसिद्धैः हृदि स्थापिताः; भक्तिप्रवाहविवृत्तान्तरायाः भक्ताः तव मार्गमाप्नुवन्ति—कृपां कुरु। एवं तु, दाशार्हं, धृतराष्ट्रं, युधिष्ठिरं च, अभ्यनुज्ञाय, मुनयः स्वाश्रमगमनाय मनः कृतवन्तः। तान् दृष्ट्वा, पुण्यश्लोकः वसुदेवः, समीपमागत्य, प्रणम्य, पूजयित्वा, विनीतवाक्यं प्राह—“भगवन्तः, सर्वे देवाः इव, अहं प्रणमामि। कर्मणा कर्मबन्धनं कथं क्षीयते, तद् वदध्वं।” तदा श्रीनारदः प्राह—“ब्राह्मणाः, न विस्मयः, यत् वसुदेवः, स्वहिते परमश्रेयसि जिज्ञासया, अस्मान् पृच्छति, यः कृष्णं आत्मपुत्रमिव मन्यते। मर्त्यलोके, सन्निकर्षात्, अवज्ञा जायते, यथा गङ्गां परित्यज्य, अन्यं जलं शुद्ध्यर्थं इच्छति।