मम पितरः सर्वान् अतिथीन् तेषां बलवयःक्रमेण पूजयामास। ये च मां वरयितुम् इच्छन्तः आसन्, ते सभा मध्ये धनुषः सज्यकरणाय बाणान् गृहीत्वा स्थिताः। किञ्चित् धनुः गृह्य तस्य सज्यकरणाय प्रयत्नवन्तः, किन्तु न शशाकुः; अन्ये च धनुषः ज्यान् उरः पर्यन्तं आकृष्य, तेनैव पतिताः, ताडिताश्च। तत्र केचन भीमः, दुर्योधनः, कर्णः, मगधराजः, अंबष्ठराजः, चेदिराजश्च, धनुः सज्यं कृत्वा अपि, यथार्थं लक्ष्यं न अवगच्छन्। तदा अर्जुनः सलिलान्तर्गते मीनप्रतिमां दृष्ट्वा, तस्य स्थितिं विज्ञाय, सावधानं बाणं सन्धानम् अकरोत् — स बाणः लक्ष्यं न छित्वा, स्पृष्ट्वैव तत्र न्यविशत्। ततः सर्वे नृपाः स्वगौरवभङ्गेन निवृत्ताः, श्रीकृष्णः धनुः स्वयम् आदाय, सहजं सज्यं कृत्वा स्थितः। स लक्ष्यम् अधिष्ठाय, एकवारं जलनिम्नगं मीनं निरीक्ष्य, बाणेन तं छित्वा पातितवान्, तदा सूर्यः अभिजित् नक्षत्रे स्थितः। अहं तदा सुवर्णमणिमालां कराभ्यां धारयन्ती, नूतनपाटवस्त्रधारिणी, मन्दस्मितानना, केशेषु पुष्पमालया विभूषिता, शनैः शनैः सभां प्रविष्टवती, मञ्जुमेखलानिनादेन। उन्नतवदना, दीर्घकुण्डलशोभिता, कपोलदीप्त्या युक्ता, मन्दस्मितावलोकनैः नृपान् निरीक्षन्ती, मुरारिप्रणयसमाहितहृदया, मम मालां तस्य स्कन्धे न्यधासम्। तस्मिन्न् समये, मृदङ्गदुन्दुभिशङ्खभेर्यादीनां निनादः प्रववौ; नर्तक्यः नृत्यम् अकरोत्, गायकाः गीतानि गायन्तः। भगवति मया एवम् उपनीते, पुरुषश्रेष्ठाः, द्रौपदीवरप्राप्त्याः असहिष्णवः, कामदाहितचित्ताः, परस्परं स्पर्धाम् अकरोत्। श्रीकृष्णः मां चतुर्हययुक्तरथे स्थापयित्वा, शार्ङ्गधनुः गृह्य, कवचं परिधाय, चतुर्भुजः संग्रामे स्थितवान्। दारुकः सुवर्णभूषणरथं संचालयामास, राजानः दृष्ट्वा, यथा मृगपतिः स्वं मृगं अन्येषां पशूनां मध्ये हरति। केचित् राजानः मार्गे तं निरुद्धुम् आयुधानि गृहीत्वा, सज्यधन्वानः, हरिम् ग्रामसिंहाः इव अनुययुः। शार्ङ्गधनुषः शरवृष्ट्या तेषां बाहुपादग्रीवाः छिन्नाः, केचन युद्धे पतिताः, अन्ये पलायिताः। ततः यादवपतिः नगरं प्रविष्टवान्, यत्र सूर्यछायापताकाभिः, चित्रद्वारैश्च शोभितं, दिव्यभूत्योः कीर्तितम्, स्वसमीपं नौकायाः इव प्राप्तम्। मम पितरः तस्य सखीन्, बान्धवान्, स्वजनांश्च, वस्त्राभरणशय्यानासनादिभिः पूजयामास। दास्यैः, सर्वविधानां वित्तैः, सैनिकैः, रथैः, अश्वैश्च, सः पूज्यायुधानि भक्त्या दत्तवान्। वयं गृहदास्यः, सत्यानुष्ठानवैराग्यबलात्, आत्मारामस्य तस्य सेवायाम् अवस्थिताः। पत्नीः ऊचुः— सः, युद्धे भौमासुरं तस्य च अनुचरान् हत्वा, अस्मान् भग्नराजकन्यकाः विमोच्य, स्वचरणारविन्दस्मरणेन, सर्वकामदं, अस्मान् विवाहेण स्वीकृत्य, संसारपाशान् मोचयामास। न वयं राज्यं, ऐश्वर्यम्, स्वाराज्यं, अपि वा ब्रह्मपदं, न च हरिपदं कामयामहे। केवलं तस्य श्रीपदधूलिं, या श्रीस्तनगन्धयुक्ता, गदाधरस्य, शिरसि धारयितुम् इच्छामः। व्रजयोषितः, पुलिन्द्यः, तृणवनस्पतयः, गावः, गोपालबालकाः च — सर्वे तस्य महात्मनः पादसंस्पर्शम् इच्छन्ति, यः गोचारणाय व्रजति। शुकः उवाच— कुंती, सुभद्रा, द्रौपदी, माधवी, राजपत्नीः, स्वगोप्यश्च, श्रीकृष्णस्य आत्मनः अस्मासु गाढं स्नेहं श्रुत्वा, विस्मिताः, अश्रुपूरितलोचनाः अभवन्। स्त्रियः स्त्रीभिः, नराः नरैः सह संवादं कुर्वन्तः, तदा मुनयः, कृष्णबलरामदर्शनलालसाः, तत्र आगमन्। व्यासः, नारदः, च्यवनः, देवलः, असितः, विश्वामित्रः, शतानन्दः, भरद्वाजः, गौतमश्च आगच्छन्। रामः शिष्यैः सह, वसिष्ठः, गालवः, भृगुः, पुलस्त्यः, कश्यपः, अत्रिः, मार्कण्डेयः, बृहस्पतिः च आगच्छन्। द्विताः, तृतिः, एकतः, ब्रह्मपुत्राः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवः, अन्ये च सन्तः आगमन्। तान् दृष्ट्वा, पूर्वं उपविष्टाः राजानः, पाण्डवाः, कृष्णबलरामौ च, शीघ्रं उत्थाय, जगद्गुरून् प्रणम्य, पूजार्हान् पूजयामासुः। सर्वे तान् मुनीन् यथार्हं पूजयामासुः, रामाच्युतौ च, स्वागतवचनैः, आसनैः, पाद्यैः, अर्घ्यैः, माल्यगन्धधूपैः, तान् सत्कृतवन्तौ। भगवान् धर्ममूर्तिः, तान् सुखासीनान्, सम्यक् भाषया, सभायाः मौनिनि मध्ये, सम्बोधितवान्। श्रीभगवान् उवाच— अहो, अस्माभिः जन्मनां परमं फलम्, यत् देवैः अपि दुर्लभम्, योगेश्वरदर्शनम्, प्राप्तम्। किं तु, ये अल्पतपसः, ये देवपूजायाम्, येषां देवाः जगन्नेत्राणि, तैः अपि, दृष्टिस्पर्शप्रश्ननमस्तकादि, योगेश्वरेषु, सुलभम्। न तीर्थजलानि, न मृन्मयशिलामयाः देवताः, यथैव शुद्धिं कुर्वन्ति; सन्तः तु, केवलदर्शनमात्रेण अपि, क्षणमात्रेण, पावयन्ति। न अग्निः, न सूर्यः, न चन्द्रतारकाः, न पृथिव्यापोऽन्तरिक्षवायुवाक्चित्तानि, पृथग् उपासितानि अपि, पापं न हन्ति; तु, विद्वद्भक्तिसेवानिमेषेण, पापं नश्यति। यः त्रिधातुमयं देहम् आत्मानम् मन्यते, स्वदारपुत्रादीन् स्वजनान्, भूमिं पूजां, तीर्थं केवलं जलम्, सन्तान् न सेवते, सः गोरश्ववत्। शुकः उवाच— एवं श्रीकृष्णस्य अगाधबुद्धेः वाक्यं श्रुत्वा, मुनयः मौनिनः, तस्य गूढार्थेन विमूढचित्ताः अभवन्। दीर्घं विचार्य, मुनयः, जगन्नाथस्य समीपे स्मयमानाः, तस्य ऐश्वर्यं सङ्ग्रहाय इति न्यवेदयन्। मुनयः ऊचुः— भगवन्, त्वदीयं मायया, सत्यविज्ञ, वयं अपि, विश्वसृजनाम् अधिपाः, विमूढाः स्मः; तव ऐश्वर्यं स्वमायया गूढम्, तव क्रियाः अद्भुताः। त्वं निरपेक्षः सन् अपि, सृष्टिस्थितिलयान् नानाविधं कुर्वन्, न बध्यसे; यथा पृथिवी, रूपनामभिः बहुधा दृश्यमाना, अपि, न विक्रियते। तव महात्मनः क्रियाः अद्भुताश्च गूढाश्च! यदा यदा तव जनरक्षायै, त्वं स्वयम् सत्त्वगुणं धत्ते, दुष्टनिग्रहाय च; स्वलीलया वेदमार्गं पालयसि, हे परमपुरुष, यः वर्णाश्रमात्मा। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे एकस्मिन् प्रवाहे, एषा कथा प्रवहति।