श्रीलक्ष्मणा इत्युवाच—नारदेन पुनः पुनः नृपस्य जन्मकर्मणां कथाः श्रूयमाणाः मम चेतः दृढं मुकुन्दे पद्महस्ते न्यवेशयत्, विश्वपालकानपि परित्यज्य। तस्य मे मनो विज्ञाय, स्नेहवशात् पिता बृहत्सेनः विवाहाय उपायं चिन्तयामास। तत्र स्वयम्वरे राजकन्यायाः, पाण्डवकामनया मत्स्यो न्यस्तः, यस्य रूपं बहिर्गूढं सलिलान्तर्गतम् आसीत्। एवं श्रुत्वा, सर्वतो राजानः सर्वास्त्रविदः सहाचार्यैः सहस्रशः तस्य पितुः नगरे समाययुः। तैः सर्वैः बलवयोभ्यः यथायोग्यं पित्रा सत्कृताः, ये मां वाञ्छन्ति, ते धनुषः सह बाणैः सभायाम् आददुः। केचित् धनुः गृहीत्वा तान्नोद्धर्तुं शेकुः, केचित् जठरदेशं प्रत्याकृष्य पेतुः तेन ताडिताः। अन्ये वीराः, यथा मगधराजः, आम्बष्ठः, चेदिपतिः, भीमः, दुर्योधनः, कर्णश्च, धनुः संधाय तत्तत्त्वं नाजानन्। अर्जुनः तु सलिलान्तर्गतम् मत्स्यरूपं दृष्ट्वा, तस्य स्थितिं विज्ञाय, सम्यक् बाणं सञ्चिकर्ष, स च लक्ष्यं न छित्त्वा केवलं स्पृष्टवान्। ततः राजानः गर्वभङ्गेन निवृत्ताः। भगवान् तदा धनुषं गृहीत्वा सुलघुना संधाय, तद्बाणं लक्ष्ये समाहितः सन्दधे। एकवारं जलान्तर्गतम् मत्स्यं दृष्ट्वा, स सूर्येऽभिजित्संस्थे, बाणेन तम् छित्वा पातितवान्। तदा अहं नूतनपटवसनधारिणी, मणिमयस्वर्णमालां हस्ते गृहीत्वा, स्रग्धरा, मन्दस्मितानना, मृदुशिञ्जितनूपुरा, सभायां प्रविशामि। मुखमुत्तोल्य, मणिकुण्डलदीप्तगण्डा, मृदुस्मितावलोकनैः राज्ञः विलोक्य, मुरारौ भक्तिपूर्वं हृदये, तस्य स्कन्धे मालां न्यधासम्। तदा दुन्दुभ्यः, आनकाः, शङ्खभेर्याद्याः वाद्याः निनदन्ति, नर्तक्यः नृत्यन्ति, गीतकाराः गायन्ति च। यदा मया मायापतिः भगवाञ्चिन्तितः, तदा राजशार्दूलाः द्रौपदीवरणं न सहन्तः, परस्परं स्पर्धमानाः। स मां चतुर्हययुक्ते रथे, सार्ङ्गधनुषा, कवचेन च विभूषितः, चतुर्भुजः स्थित्वा, रणे तस्थौ। दारुकः सुवर्णभूषणेन रथेन वहन्, अन्ये राजानः पश्यन्ति, यथा मृगराजः प्राणिनां मध्ये हरन्ति। केचित् राजानः मार्गे तं वारयितुं धनुष्मन्तः सन्नद्धाः हरिं ग्रामसिंहवत् अनुययुः। तेषां सार्ङ्गशरवर्षेण, भुजाङ्घ्रिग्रीवाः छिन्नाः, केचित् रणभूमौ पतिताः, केचित् युद्धं परित्यज्य पलायिताः। ततः यदुपतिः सूर्यछायापटाकाविभूषितद्वारशोभितां, स्वगृहमिव नावं, दिव्यपृथिव्योर्यशसा कीर्तितां पुरीं प्रविष्टः। पिता मे मित्रबान्धवान् सुवासोभूषणशय्यासनादिभिः सत्कृत्य, दास्यदासीनां, धनधान्यस्य, सेनायाः, रथाश्वादीनां, शस्त्राणां च दानेन, भक्त्या सत्कृतवान्। वयं च तस्य गृहे दास्यः, तत्त्वनिष्ठया, पूर्णवैराग्येन, आत्मारामस्य सेवायै समुत्पन्नाः। अन्याः पत्न्यः ऊचुः—भगवान् कृष्णः, युद्धे भौमासुरं तदनुयायिनश्च हत्वा, अस्मान् राजकन्यकाः विमुक्त्वा, तस्य पदाम्बुजस्मरणेन, सर्वकामदं, पतित्वा, संसारपाशान्मुक्तिं दत्तवान्। न वयं राज्यं, ऐश्वर्यं, स्वाराज्यं, ब्रह्मपदं वा, हरिधामाप्यायनं वा वाञ्छामः। वयं केवलं तस्य श्रीकण्ठलिप्तपदधूलिं, गदाधरस्य, शिरसि वहितुम् इच्छामः। व्रजयोषितः, पुलिन्द्यः, तृणवनस्पतयश्च, गावः, गोपा बालाश्च, गोचारणकाले महात्मनः पादसंस्पर्शमपि लभितुम् इच्छन्ति। शुक उवाच—यदा कुन्ती, सुभद्रा, द्रौपदी, माधवी, राजपत्नीः, स्वगोप्यश्च, श्रीकृष्णस्य आत्मनः गाढस्नेहश्रवणात्, विस्मिताः बाष्पपूर्णलोचनाः अभवन्। स्त्रियः स्त्रीभिः, नराः नरैः सह संवादमकुर्वन्, तदा मुनयः कृष्णबलरामदर्शनलोभात् तत्र समाययुः। तत्र व्यासः, नारदः, च्यवनः, देवलः, असितः, विश्वामित्रः, शतानन्दः, भरद्वाजः, गौतमश्च आगमन्। रामः शिष्यैः सह, वसिष्ठः, गालवः, भृगुः, पुलस्त्यः, कश्यपः, अत्रिः, मार्कण्डेयः, बृहस्पतिश्च आगमन्। द्वितः, त्रितः, एकतः, ब्रह्मपुत्राः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवश्चान्ये च आगमन्। तान् दृष्ट्वा, पूर्वं उपविष्टाः राजानः पाण्डवाश्च, कृष्णबलरामौ च, शीघ्रं समुत्थाय, लोकपूज्यान् तान् प्रणम्य, विधिवत् पूजयामासुः। रामा-अच्युतौ च तान् स्वागतवाक्यैः, आसनैः, पाद्यैः, अर्घ्यैः, माल्यैः, धूपैः, उक्षितैः सत्कृत्य, तान् पूजयामासतुः। सर्वे तान् उपविष्टान् ज्ञात्वा, धर्मस्वरूपः भगवान् मधुसूदनः, मन्दस्मितं वाक्यं वदन्, सभायाः मुनिमुख्यैः सहितः, मौनिनां मध्ये, सर्वे शृण्वन्तः उपविशत्। स भगवानुवाच—अहो, अस्माकं जन्मनः परमोऽयम् लाभः, यं देवाः अपि दुर्लभं मन्यन्ते—योगेश्वरदर्शनम्। किं तु ये मनुष्याः अल्पतपसः, ये देवपूजायाम्, विश्वनेत्रभूतानां, योगिनां पाददर्शनस्पर्शनप्रश्ननमस्तकानाम् अवसरं लभन्ते, ते किमु न महान् लाभः। न तीर्थानि, न मृन्मयानि देवप्रतिमाः, एवं क्षणमात्रदर्शनात् साधवः पावयन्ति। नाग्निः, न सूर्यचन्द्रतारका, न पृथिव्यापोऽन्तरिक्षवायवः, न वाङ्मनसी, पृथगर्चिताः अपि, पापं न नाशयन्ति; किं तु विदुषां क्षणसेवया। यः त्रिधातुमयात्मानं देहमात्मानं मन्यते, दारपुत्रादीन् स्वजनान् मन्यते, तीर्थं जले एव पश्यति, साधुं न सेवते—स गवयादिभ्यः न हीनतरः। शुक उवाच—एवं श्रीकृष्णस्य गूढबुद्धेः वचनानि श्रुत्वा, मुनयः मौनिनः, तस्य वाक्यगौरवात् विमूढचित्ताः, तत्रैव उपविश्य तुष्णीं बभूवुः।