सा तु वीर्यशुल्कया सह दास्याः सेनया च मया राज्ञः पराजित्य मार्गे राज्ञः स मां जितवान्—तस्यैव दासी भवानीति मनसा प्रार्थयामि। श्रीभद्रा उवाच—मम पितरः मातुलं समाहूय, कृष्णाय, तस्मै कृष्णाय, यस्य चेतस् तस्मिन्नेव स्थितम्, माम् सेना-सखिभिः सह दत्तवान्। तस्य पादसंस्पर्शः जन्मनि जन्मनि मे भवतु, यतः कर्मचक्रे भ्रमणः जीवः तेन आत्मनः परमं श्रेयः प्राप्नोति। श्रीलक्ष्मणा उवाच—नारदात् पुनः पुनः राज्ञः जन्मकर्मकथाः शृण्वती, मम मनः मुरारौ, पद्मकरतलधारे, दृढं लग्नम्, लोकपालानपि उत्सृज्य। तत् ज्ञात्वा मम पितरः स्नेहवांश्च बृहत्सेनः विवाहाय उपायं चिन्तयामास। यथा पाण्डवकामनया राजपुत्र्याः स्वयंवरे मत्स्यः स्थाप्यते, एवं ममापि स्वयंवरे मत्स्यः बहिर्निहितः, जलान्तर्गतो दृश्यते स्म। एतत् श्रुत्वा सर्वतः राजानः, सर्वशस्त्रास्त्रविदः, सहाचार्यैः सहस्रशः मम पितुः पुर्यां समागच्छन्। पितरः सर्वान् बलवयोभिः यथायोग्यम् अर्चयामास। ये मां वाञ्छन्ति, ते धनुषः बाणं कृत्वा सभायाम् उद्यताः। केचन धनुः गृहीत्वा तन् न योजयितुं शक्ताः; केचन तु जटिलं कृत्वा, तस्य प्रहारेण पतिताः। अन्ये वीराः—मगधाधिपः, अम्बष्ठः, चेदिपः, भीमः, दुर्योधनः, कर्णश्च—धनुः सज्जीकृत्यापि, तत्त्वं न बुबुधिरे। अर्जुनः तु, जलान्तर्गतं मत्स्यप्रतिबिम्बं दृष्ट्वा, तस्य स्थितिं विज्ञाय, सावधानः बाणं विससर्ज; स बाणः लक्ष्यं न छित्त्वा केवलं स्पृष्टवान्। राजानः गर्वभङ्गेन निवृत्ते, श्रीभगवान् धनुः आदाय, सहजं तद् सज्जीकृतवान्। लक्ष्यम् आलक्ष्य, केवलं एकवारं जलान्तर्गतम् अवलोक्य, बाणेन मत्स्यं छित्त्वा पातितवान्, अभिजित्संस्थे सूर्ये। ततः अहम्, नूतनपीतवस्त्रधारिणी, मणिमयस्वर्णमालां हस्ते धारयन्ती, मृदुस्मितमुखी, पुष्पमालाविलसितकेश्या, किंकिणीनिनादेन सभाम् प्रविशामि स्म। मम मुखं उत्थाप्य, मकरकुण्डलशोभितगण्डं, मृदुस्मितावलोकनैः सर्वान् राज्ञः शनैः निरीक्ष्य, हृदये मुरारिं समाराध्य, तस्य स्कन्धे मालाम् आरोपितवती। तस्मिन्नक्षणे, दुन्दुभ्यः, आनकाः, शङ्खाः, भेर्यः, वाद्यश्च निनदितवन्तः; नर्तक्यः नृत्यन्ति, गायकाः गायन्ति। मया भगवतः, मायापतेः, स्वयमेव वरणे कृतवति, तदा पुरुषश्रेष्ठाः, द्रौपदीवरणस्मरणेन, कोपात् परस्परं स्पर्धन्तः, तं न सहन्ते स्म। स मां चतुरश्वयुक्ते सुवर्णभूषितरथे आरोप्य, शार्ङ्गं धनुः गृहीत्वा, कवचं परिधान्य, चतुर्भुजो युद्धाय स्थितवान्। दारुकः सुवर्णमण्डितं रथं प्रावर्तयत्; राजानः पश्यन्ति स्म, यथा मृगराजः पशून् हरति। केचन राजानः मार्गे रथं निरोद्धुं धनुष्मन्तः हरिं ग्रामसिंहाः इव अनुययुः। शार्ङ्गनिपातैः केषांचिद् बाहुपादग्रीवाः छिन्नाः, ते युद्धे पतिताः; अन्ये तु युद्धं परित्यज्य पलायितवन्तः। ततः यादवपतिः, सूर्यछत्रपताकाभिः, चित्रद्वारैः शोभितां पुरीं प्रविष्टवान्, यथा नौः स्वतीर्थम्। पितरः स्नेहपूर्वकं बान्धवान्, सखीन्, स्वजनान्, वस्त्राभरणशय्यासनादिभिः सम्मानितवान्। दासीभिः, द्रव्यैः, सैन्यैः, रथैः, अश्वैः, शस्त्रैः च, सम्पूर्णश्रद्धया दत्तवान्। वयं तु गृहेषु दास्यः, सत्यतपसा, पूर्णवैराग्येन च, तं आत्मारामं सेवामः। राज्ञ्यः ऊचुः—स युद्धे भौमं सखिभिः सह हत्वा, अस्मान्, जितराजकन्याः, विमोच्य, तदीयपदाम्बुजस्मरणेन, सर्वकामदं, अस्मान् पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्, संसारबंधनात् मोक्षं दत्तवान्। न वयं ऐश्वर्यं, अधिपत्यं, स्वाराज्यं, ब्रह्मपदं वा, नापि हरिधामानन्तं वाञ्छामः। केवलं तस्य श्रीमदङ्घ्रिधूलिं, या श्रीस्तनकुङ्कुमगन्धयुक्ता, गदाधरस्य, शिरसि धारयितुमिच्छामः। व्रजस्त्रियः, पुलिन्द्यः, तृणवनस्पतयः, गावः, गोपबालकाः च—सर्वे तस्य महात्मनः गोचारणकाले पादसंस्पर्शमिच्छन्ति। शुक उवाच—कुन्ती, सुभद्रा, द्रौपदी, माधवी, राजपत्न्यः, स्वगोप्यश्च, कृष्णस्य परमात्मनः तेषु गाढस्नेहश्रवणेन विस्मिताः, अश्रुपूर्णलोचनाः अभवन्। स्त्रियः स्त्रीषु, पुरुषाः च पुरुषेषु संवादं कुर्वन्तः, तदा मुनयः कृष्णबलरामदर्शनकाङ्क्षया तत्र समागच्छन्। व्यासः, नारदः, च्यवनः, देवलः, असितः, विश्वामित्रः, शतानन्दः, भरद्वाजः, गौतमः च आगतवन्तः। रामः शिष्यैः सह, वसिष्ठः, गालवः, भृगुः, पुलस्त्यः, कश्यपः, अत्रिः, मार्कण्डेयः, बृहस्पतिः च तत्र आगताः। द्विताः, त्रिताः, एकताः, ब्रह्मपुत्राः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवः चापि समागच्छन्। तान् दृष्ट्वा, पूर्वं उपविष्टाः राजानः, पाण्डवाः, कृष्णः, बलरामश्च, शीघ्रं उत्थाय, जगद्वन्द्यान् मुनीन् प्रणेमुः। सर्वे तान् यथाविधि पूजितवन्तः; रामः, अच्युतश्च, स्वागतवचनैः, आसनैः, पाद्यैः, अर्घ्यैः, माल्यगन्धधूपैः, तान् सम्मानितवन्तौ। धर्ममूर्ति भगवान्, तेषु सुखोपविष्टेषु, मन्दमन्दं भाषमाणः, सभायां मौनिनां मध्ये, वाक्यमिदम् उक्तवान्— "अहो, अस्माकं जन्म सफलम्, यत् योगेश्वरदर्शनं, देवैरपि दुर्लभं, प्राप्तम्। किं पुनरल्पतपसां पुरुषाणां, ये देवपूजायाम्, ये लोकचक्षुषां, एतेषां पादसंस्पर्शदर्शनप्रश्ननमस्कारलाभं लभन्ते? न तीर्थजलानि, न मृन्मयप्रतिमा वा, एवं शुद्धिं ददाति; महात्मनां तु दर्शनमात्रेणापि क्षणेन शुद्धिः सम्पद्यते।