कदाचित् श्रीकृष्णस्य पत्न्यः स्वस्वानुभवान् सख्यः समाचक्षिरे। श्रीकालिन्द्युवाच— अहं तु भगवत्पादसंस्पर्शकामनया तपः कुर्वन्ती स्थितास्मि। स मे मित्ररूपेण सन्निधिमागत्य स्वहस्तेन मम करं गृहीत्वा स्वगृहस्य मार्जनी कृतवतीति। श्रीमित्रविन्दा अपि स्मरन्त्युवाच— मम स्वयम्वरे स भगवान् आगत्य सर्वान् नृपतीन् विजित्य मां गजः स्वदम्पतीं गणेभ्यः पृथक् कृत्वेव अपाहरत्। भ्रातॄन् अपाकुरुत्, स्वपुरीं श्रीनिवासं मामानीय पादसेवायाः भाग्यं ददातु। श्रीसत्या अप्यवदत्— पितरः मम नृपानां वीर्यपरीक्षार्थं सप्त तीक्ष्णशृङ्गिणः वृषभान् स्थापयामास। स तु वीरमदापहः तान् बालकः वत्सानिव संयम्य बद्धवान्। एवं मां वीर्यशुल्कां दास्यैः सैन्येन च सह जित्वा पथि यः प्राप, तस्मिन्सेवकत्वं मे स्यात्। श्रीभद्रा अपि प्राह— मम जनकः मातुलं आहूय मां कृष्णाय, तस्मै मनो न्यवेश्य, सैन्येन सखिभिः सह अददात्। तस्य पादसंस्पर्शो मे जन्मजन्मनि स्यात्, यतः कर्मचक्रे भ्रमतः आत्मनः श्रेयः लभ्यते। श्रीलक्ष्मणा तु कथयामास— नारदात् पुनः पुनः श्रीमद्भगवतो जन्मकर्माणि श्रुत्वा मम चेतः मुकुन्दे, पद्महस्ते, स्थितमासीत्, त्रैलोक्यपालानपि उत्सृज्य। तद्विज्ञाय पितृवात्सल्ययुक्तः बृहत्सेनः विवाहोपायं विचिन्त्य चकार। राजकन्यायाः स्वयम्वरे पाण्डवकामनया यथा मत्स्यः न्यस्तः, तथात्रापि मत्स्यः बहिर्गूढः, जलमध्ये दृश्यते स्म। एतत् श्रुत्वा सर्वतः नृपसहस्राणि शस्त्रास्त्रविशारदाः आचार्यैः सह पितुः पुर्यां समाययुः। पितरः तान् बलेन वयसा च यथायोग्यं सत्कृत्य, ये मां वाञ्छन्ति ते धनुष्कग्रहणाय सज्जाः अभवन्। केचित् धनुः गृहीत्वा तं न सन्दधुः, केचित् ज्यानि उरसी आकृष्य तेन पतित्वा भग्नाः। अन्ये, यथा मगधराजः, अम्बष्ठः, चेदिपतिः, भीमः, दुर्योधनः, कर्णश्च, धनुष्कं सज्यम् अकुर्वन्, परन्तु तत्त्वं नाज्ञासन्। अर्जुनः जलस्थे प्रतिबिम्बं दृष्ट्वा, स्थितिं विज्ञाय, सावधानः शरं सन्दधौ, स च केवलं लक्ष्यं स्पृष्ट्वा न चिच्छेद। ततः सर्वे नृपतीनां मानभङ्गे सति, भगवान् धनुष्कं स्वल्पेनैव प्रयासेन सन्दधौ। अभिजित्संस्थे सूर्ये, स मत्स्यं केवलं एकवारं जलमध्ये दृष्ट्वा, शरेण छित्त्वा पातितवान्। तदा अहं नूतनं पाटीदाम्बरं परिधानं, मणिमयस्वर्णहारं हस्ते धारयन्ती, मन्दस्मितमुखी, पुष्पमालाविलसितकेशा, मृदुलं नूपुरध्वनिं कुर्वन्ती, सभां प्रविष्टा। तत्र मम वदनं उत्तोल्य, मणिकुण्डलशोभितगण्डं, सस्मितविलोचनैः सर्वान् नृपतीन् विलोक्य, हृदये मुरार्यर्पिते, तं हारं तस्य स्कन्धे न्यवेश्य। तस्मिन्नवसरे मृदङ्गदुन्दुभिशङ्खानकविनादाः, नर्तकानां नर्तनानि, गीतिनिनादाश्च अभवन्। यदा मया भगवान् मायापतिः वृतः, तदा नृपतयः द्रौपदीवरणं असहन्त, स्पर्धया परस्परं व्यतिष्ठन्त। स तु मां चतुर्हययुक्ते रथे आरोप्य, शार्ङ्गधनुः गृहीत्वा, कवचं परिधानं कृत्वा, चतुर्भुजः संग्रामे स्थितः। दारुकः सुवर्णभूषणरथं प्रयोज्य, राजानः पश्यन्तः, मृगेन्द्रः यथा मृगान् अपहृत्य गच्छति, तथा मामानीयः। केचन राजानः मार्गे तं वारयितुं धनुष्कग्रहणायागच्छन्, ग्रामसिंहा इव हरिं धावन्तः। शार्ङ्गशरवृष्ट्या तेषां बाहुपादग्रीवाः छिन्नाः, केचित् रणभूमौ पतिताः, अन्ये पलायिताः। अनन्तरं यदुपतिः तां पुरीं प्रविष्टः, या सूर्यछत्रपताकाभिः, चित्रद्वारैः शोभिता, स्वर्गे भूमौ च कीर्तिता, नौर्नाविक इव स्वतीर्थं प्राप्तः। तत्र पितरः मित्रबान्धवान् वस्त्राभरणशय्यासनादिभिः सत्कृत्य, दास्यः, वित्तं, सैनिकान्, रथान्, अश्वांश्च, दिव्यायुधानि श्रद्धया दत्तवान्। वयं तु तस्य गृहदास्यः, सत्यतपसः, पूर्णवैराग्यस्य प्रभावेण, आत्मारामस्य, सेवायै नियुक्ताः। अन्याः पत्न्यः ऊचुः— भगवता भौमं सखांश्च रणाङ्गणे हत्वा, अस्मान् स्वीकृत्य, पादारविन्दस्मरणेन, संसारबन्धात् मोक्षं दत्तम्। न वयं ऐश्वर्यं, स्वाराज्यं, ब्रह्मपदं वा, नापि अनन्तं हरिधाम अपि इच्छामः। केवलं तस्य श्रीकण्ठलालितपादधूलिं शिरसि धारयितुं वाञ्छामः। व्रजयोषितः, पुलिन्द्यः, तृणवनस्पतयः, गावः, गोपालकाः च, सर्वे तस्य महात्मनः, गवां चरकस्य, पादसंस्पर्शे तृष्णां कुर्वन्ति। शुक उवाच— यदा कुंती, सुभद्रा, द्रौपदी, माधवी, राजपत्नीः, स्वगोप्यश्च श्रीकृष्णस्य परमात्मनः तासु गाढस्नेहकथां श्रुत्वा, विस्मिता बभूवुः, नेत्रेभ्यः अश्रूण्यपेतन्। स्त्रियः स्त्रीषु, पुरुषाः पुरुषेषु संवादं कुर्वन्तः, तदा मुनयः कृष्णबलरामदर्शनलालसाः तत्र समाययुः। तत्र व्यासः, नारदः, च्यवनः, देवलः, असितः, विश्वामित्रः, शतानन्दः, भरद्वाजः, गौतमश्च आगच्छन्। रामः शिष्यैः सह, वसिष्ठः, गालवः, भृगुः, पुलस्त्यः, कश्यपः, अत्रिः, मार्कण्डेयः, बृहस्पतिश्च समागताः। द्वितस, त्रित, एकत, ब्रह्मपुत्राः, अङ्गिराः, अगस्त्यः, याज्ञवल्क्यः, वामदेवः च अन्ये च उपस्थिताः। तान् दृष्ट्वा, पूर्वमुपविष्टाः राजानः पाण्डवाश्च, कृष्णबलरामौ च, त्वरया उत्तस्थुः, लोकपूज्यान् मुनीन् प्रणेमुः। सर्वे तान् यथार्हं पूजयित्वा, रामाच्युतौ च तान् वाक्यैः, आसनैः, पाद्यैः, अर्घ्यैः, माल्यगन्धानुलेपनैः सत्कृतवन्तौ। भगवान् धर्ममूर्तिः तान् सुखोपविष्टान् प्रति मधुरं वाक्यमब्रवीत्, सर्वे सभा सदस्याः मौनं कृत्वा तस्य वचांसि शुश्रूषुः।