सर्वेषु जीवेषु मम भक्तिः अमृतत्वं ददाति; सौभाग्येन तव मयि स्नेहः उत्पन्नः, यः सर्वान् विघ्नान् नुदति। अहं एव सर्वेषां जीवस्य आदिः, अन्तः, तथा अन्तर्यः बहिर्यः च, यथा आकाशः, जलम्, भूमिः, वायुः, तेजः च स्थूलभूतेषु। एवं जीवाः जीवेषु आत्मना परमात्मना च स्थिताः; अव्ययदर्शिनः मयि च तस्मिन् च परमात्मनि तौ पश्यन्ति। एवं भगवता कृष्णेन अध्यात्मविद्यया उपदिष्टाः गोप्यः, स्मरणेन तस्य प्राणान् विलीनाः, स्वात्मानं अतीत्य स्थिताः। ताः उचुः— योगिनां गम्भीरबुद्धीनां हृदि चिन्तितपदः, संसारकूपमोक्षसाधनः, कमलपदः भगवान् अस्माकं गृहेषु अपि मनसि सदा उदितः भवतु। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे, दशमे स्कन्धे, द्वितीयभागे, 'वृष्णिगोपसमागमः' नाम द्व्याशीतितमः अध्यायः समाप्तः। शुकः पुनः उवाच— गोप्यः एवमुपदिश्य, स्वगुरुः शरण्यः कृष्णः, युधिष्ठिरं च अन्यान् स्थिरसख्यान् अपि सन्दिदेश। तस्य प्रश्नान् श्रुत्वा, लोकनाथस्य चरणदर्शनात् पापमुक्ताः, हर्षपूर्णहृदयाः प्रत्युवाचुः। ते उचुः— भगवन्, तव पदामृतात्, यः कदाचित् मुखात् अपि प्रवहति, तस्य श्रवणपात्रैः पिबन्तः, देहविस्मृतिं संसारबन्धनं च छिनन्ति; तस्य उपरि किमपि अनिष्टं न जायते। त्रिधा आत्मभावं त्यक्त्वा, कर्मशुद्धाः, अविच्छिन्नानन्दज्ञानं प्राप्ताः, शास्त्रकालयोगेन तव मायामयमूर्तिं, परमहंसपथं, नमस्कृतवन्तः। एवं अन्धककौरवपत्नीः, समागताः, जनसामान्येषु कीर्तिमुकुटमणिं गोविन्दं स्तुत्वा, त्रिलोकविख्यातं तस्य चरितं परस्परं गायन्त्यः, शुकः उक्तवान्— तद् अहं वर्णयिष्यामि। द्रौपदी उक्तवती— हे वैदर्भ्यः, हे भद्रा, हे जाम्बवती, हे कौशला, हे सत्यभामा, हे कालिन्दी, हे शैब्या, हे रोहिणी, हे लक्ष्मणा, हे कृष्णपत्नीः, कथयत— भगवान् स्वयम् किम् प्रकारेण, लोकानुकरणेन, दिव्यशक्त्या, भवतीः विवाहितवान्? रुक्मिण्य् उवाच— धनुष्मन्तः वीराः मम चेदिराजाय दातुं यत्नवन्तः, तस्य पादधूलिः सैनिकानां शिरसि, स भगवान् सिंहः इव मृगसमूहात् मां अपहृत्य, श्रीनिवासः, तस्य पदं मया पूजनीयम्। सत्यभामा उवाच— स भगवान्, मम सहपत्नीः शापं नुदितुम्, भूमिपतिं जित्वा, मणिं आनयन्, पितरं च अन्यान् भयभीतान् कृतवान्, अन्यस्मै दत्तायाम् अपि, मां स्वयम् गृहीत्वा। जाम्बवती उवाच— स सीतापतिः, देहकर्ता, मम नियतस्वामी, पितरं संग्रामे एकविंशतिदिनानि युध्यन्, तस्य परीक्षणं ज्ञात्वा, पितरं मां मणिना सह तस्य पादं गृहीत्वा, सेविका अभवम्। कालिन्द्य् उवाच— तपस्यां तस्य पादस्पर्शकामना कृत्वा, स मित्ररूपेण आगत्य, मम हस्तं गृहीत्वा, गृहशोधिका अभवम्। मित्रविन्दा उवाच— स्वयम्वरे आगत्य, राज्ञः विजित्य, गजः इव स्वसामिनि, मां अपहृत्य, भ्रातृन् नुद्य, स भाग्यपुरीं आनयत्; तस्य पादसेवा मम भाग्यं। सत्या उवाच— पितरः सप्त तीक्ष्णशृंगबल्लान् वीर्यपरीक्षायै स्थापयन्; स वीरमदनाशनः, तान् बालः इव वत्सान् बद्ध्वा, मां वीर्यदक्षिणया, दासीभिः सेनया च, राज्ञः मार्गे विजित्य, स्वदासीम् कृतवान्। भद्रा उवाच— पितरः मातुलं आमन्त्र्य, कृष्णाय, कृष्णमनोभवाय, मां सेना-सखिभिः सह दत्तवान्; तस्य पादस्पर्शः सर्वेषु जन्मेषु मम अस्तु, यतः कर्मवर्त्मा परमं हितं प्राप्नोति। लक्ष्मणा उवाच— नारदस्य मुखात् पुनःपुनः कृष्णजन्मकृत्यश्रवणेन, मम मनः मुकुन्दे, पद्महस्ते, दृढं स्थितम्, लोकपालान् अपि त्यक्त्वा। तद् ज्ञात्वा, पितरः बृहत्सेनः, विवाहाय उपायं कल्पितवान्। पाण्डवकामनायै यथा कन्यायाः स्वयम्वरे मत्स्यः स्थापितः, अत्रापि मत्स्यः जलान्तः दृष्टः, बहिः गुप्तः। एतत् श्रुत्वा, सर्वदिशः राज्ञः, अस्त्रविद्यायुक्ताः, सह आचार्यैः, सहस्रशः नगरं आगताः। पितरः तान् बलवयः अनुसारं सत्कारं कृतवान्; मम इच्छुकाः धनुषं बाणैः संगृहीत्वा सभायां शरेण मत्स्यं हन्तुं यत्नवन्तः। केचन धनुषं गृहीत्वा जाम्बयितुं न शेकुः; केचन धनुष्यं वक्षःपर्यन्तं आकृष्य, तेन ताडिताः, पतिताः। अन्ये, मगधराजः, अंबष्ठः, चेदिराजः, भीमः, दुर्योधनः, कर्णः च धनुष्यं जाम्बयित्वा, तत्त्वं न अवगच्छन्। जलान्तः मत्स्यप्रतिबिम्बं दृष्ट्वा, अर्जुनः शरेण स्पर्शं कृतवान्, छेदं न कृतवान्। राज्ञः गर्वभङ्गं कृत्वा, भगवान् धनुषं गृहीत्वा, सहजं जाम्बयित्वा। शरेण मत्स्यं एकवारं जलान्तः दृष्ट्वा, छित्वा, पतितवान्; अभिजित् नक्षत्रे सूर्ये स्थिते। ततः अहं, नूतनपटवस्त्रधारिणी, मणिमयस्वर्णमालां हस्ते धारयन्ती, लज्जास्मितेन, पुष्पवृन्देन केशेषु, मन्दनूपूरध्वनिना, रंगभूमिं प्रविष्टवती। मम मुखं उत्तोल्य, मकरकुण्डलाभ्याम् शोभितं, कपोलाभ्याम् दीप्तं, मन्दस्मितदृष्ट्या, राज्ञः अपि विलोक्य, हृदयेन मुरारिसंयुक्ता, तस्य स्कन्धे मालां स्थापितवती। तस्मिन्नेव क्षणे, मृदङ्गाः, शङ्खाः, तुर्याः, अन्ये वाद्याः निनादिताः; नर्तकाः नृत्यन्ति, गायकाः गायन्ति। भगवति मायापतौ मया चयनायाम्, नराधिपाः कामाग्निना दग्धाः, द्रौपदीचयनं असह्यं कृत्वा, परस्परं स्पर्धन्ति। स भगवान्, चतुर्हययुक्तरथं, शार्ङ्गधनुषं गृहीत्वा, कवचं धारयन्, चतुर्भुजः संग्रामे स्थितः। दारुकः सुवर्णालङ्कृतं रथं चालयन्, राज्ञः पश्यन्ति, यथा सिंहः अन्यपशून् अपहृत्य गच्छति। केचन राज्ञः मार्गे तं वारयितुं, शस्त्रधारीणः, धनुष्यम् आकृष्य, ग्रामसिंहाः हरिं इव अन्वगच्छन्। शार्ङ्गबाणवर्षेण तेषां बाहु, जंघा, ग्रीवा छिन्नाः, केचन युद्धे पतिताः, अन्ये युद्धं त्यक्त्वा पलायिताः।