तत्र भगवān् रामः, कर्मनिष्क्रियः सन् अपि, लोकान् संहृत्य, स्वामीव, पापकषायार्थम् यज्ञम् अकरोत्। तस्मिन् महातिर्थे भारतजनाः, वृष्णयः, अक्रूरः, वसुदेवः, आहुकः, अन्ये च, समागच्छन्। गदः, प्रद्युम्नः, साम्बः, सुचन्द्रः, शुकः, सारणः, अन्ये च भारतवंशजाः, स्वपापक्षयाय तत्र क्षेत्रे जग्मुः। अनिरुद्धः रक्षणार्थं स्थितः, कृतवर्मा च नायकः, दिव्यध्वजैः शीघ्रश्वैः युक्तरथैः शोभमानौ तत्र आसतुः। गजाः मेघनिनादवत् गर्जन्तः, पुरुषाः विद्याधरैः सुरैः सह, सुवर्णमालाभिः भूषिताः, मार्गे दीप्तिमन्तः आसीत्। ते दिव्यमाल्यवस्त्रकवचधारिणः, स्वपत्नीभिः सह, आकाशगामिनः इव दीप्तिमन्तः, स्नानं कृत्वा, भाग्यवन्तः, उपवासम् अकुर्वन्, आत्मनियमिताः। तदनन्तरं, गोः वस्त्राणि, माल्यं, सुवर्णाभरणानि च ब्राह्मणेभ्यः दत्तवन्तः; ततः रामस्य सरःसुषु, विधिवत् वृष्णयः पुनः स्नानं कृतवन्तः। तदनन्तरं, स्वं भोजनं द्विजश्रेष्ठेभ्यः दत्त्वा, “कृष्णे भक्तिर्भवतु” इति उक्त्वा, अनुमतिं लब्ध्वा, वृष्णयः कृष्णभक्ताः स्वयम् अपि भोजनं कृतवन्तः। भोजनानन्तरम्, सुखेन छायासु मृदु वृक्षेषु उपविश्य, आगतान् राजान् मित्रान् बान्धवान् च अपश्यन्। तत्र मत्स्याः, शीनाः, कौशल्याः, विदर्भाः, कुरवः, सृञ्जयाः, काम्बोजाः, कैकेयाः, मद्राः, कुन्तयः, अनर्ताः, केरलाः च दृष्टाः। राजन्, शतशः अन्ये अपि, स्वमित्रशत्रवः, नन्दः अन्ये च गोपालमित्राः, गोप्यः च, दीर्घकालं अभिलष्यन्त्यः, तत्र आसन्। संपर्कानन्देन, हृदयमुखानि पद्मवत् प्रस्फुरितानि; स्नेहसंबद्धेन, अश्रुपातेन, रोमाञ्चेन, गद्गदस्वरेण, सुखम् प्राप्तवन्तः। स्त्रियः, स्नेहपूर्णदृष्ट्या, स्मितं कृत्वा, परस्परं आलिङ्ग्य, स्तनैः, कुम्कुमलिप्तैः, बाहुभिः, प्रेमाश्रुभिः नेत्राणि पूरयन्त्यः, स्नेहं व्यक्तवन्तः। ततः, वृद्धान् प्रणम्य, कनिष्ठैः अभिवाद्य, स्वागतं कुर्वन्तः, कुशलप्रश्नान् कृत्वा, परस्परं कृष्णसम्बन्धं चर्चयन्तः आसन्। पृथा, भ्रातृभिः, भगिनिभिः, पुत्रैः, पितृभ्याम्, भ्रातृपत्नीभिः, मुकुन्देन च मिलित्वा, संवादेन शोकं त्यक्तवती। कुन्ती उवाच—“आर्याः, अहम् अनासादितभाग्यवती मन्ये, यतः, विपत्तौ, उत्तमपुरुषाः, मम दुःखं न स्मरन्ति।” मित्राणि, बान्धवाः, पुत्राः, भ्रातरः, पितरः अपि, विपत्तौ, स्वजनं विस्मरन्ति। श्रीवसुदेवः उवाच—“मातः, एतेषु मनुषेषु कुप्रवृत्तिं मा कुरु; सर्वे भाग्यनियोजिताः, भगवत् अधीनाः; जगत् भगवता नियन्त्रितम्।” कंसक्लेशेन सर्वे वयं दिशः विसृज्य, भगिनि, भाग्येन पुनः स्वस्थानं प्राप्तवन्तः। श्रीशुकः उवाच—वसुदेवेन, उग्रसेनः, यदुभिः, सम्मानिताः राजानः, अच्युतदर्शनात् परमसन्तोषं प्राप्तवन्तः। भीष्मः, द्रोणः, अम्बिकासुतः, गान्धारी पुत्रैः, पाण्डवाः पत्न्यः सहिताः, कुन्ती, सञ्जयः, विदुरः, कृपः च तत्र आसन्। कुन्तीभोजः, विराटः, भीष्मकः, नज्ञजित्, पुरुजित्, द्रुपदः, शल्यः, धृष्टकेतुः, काशिराजः च उपस्थिताः। दमघोषः, विशालाक्षः, मिथिलाराजः, मद्रकेकयराजाः, युधामन्युः, सुषर्मा, बाह्लिकपुत्राः च अन्ये तत्र आसन्। राजन्, ये सर्वे युधिष्ठिरनिष्ठाः, शोभमानं श्रीनिकेतनं शौरिं पत्न्यः सहितं दृष्ट्वा विस्मिताः। तदनन्तरं, रामकृष्णाभ्यां उचितसम्मानं लब्ध्वा, वृष्णयः, कृष्णानुयायिनः, हर्षेण स्तुतवन्तः। “भोजराज, त्वं भाग्यशाली, यः पुनःपुनः कृष्णं पश्यसि, यः योगिभिः दुरदर्शः।” यस्य कीर्ति वेदैः स्तूयते, यः शुद्धकीर्तिः पावनः, यस्य पादोदकवाक्योपदेशाः पावनाः, भूमिः अपि, कालविपत्त्या श्रीहीना, तस्य पादसंस्पर्शेन सर्वमङ्गलं लभते। कृष्णदर्शनस्पर्शानुगमनसंवादशयनासनभोजनबान्धव्यसंबन्धैः—even नरकमार्गगृहे स्थिताः—विष्णुः स्वर्गमोक्षदः, तव सहचरः अभवत्। श्रीशुकः उवाच—नन्दः, यदून् कृष्णप्रमुखान् आगतान् ज्ञात्वा, गोपालैः परिवृतः, उत्सुकः, योग्यदानानि गृहीत्वा, तत्र आगच्छत्। तं दृष्ट्वा, वृष्णयः, जीवनमिव, हर्षेण, दीर्घकालाभिलाषेण, गाढम् आलिङ्गितवन्तः। वसुदेवः, स्नेहेन आलिङ्ग्य, कंसक्लेशं स्मृत्वा, पुत्रनिवेदनं गोकुले च स्मरत्। कृष्णरामौ, पितरौ आलिङ्ग्य, प्रणामं कृत्वा, स्नेहाश्रुभिः गद्गदकण्ठौ, किंचिदपि वक्तुं न शेकताम्। स्वासने उपवेश्य, उभाभ्याम् आलिङ्ग्य, यशोदायाः पतिः, पुत्रैः दुःखं सर्वं विसर्जितवान्। रोहिणी देवकी च व्रजराजपत्नीम् आलिङ्ग्य, स्नेहस्मरणात् गद्गदकण्ठे, वाक्यम् उक्तवन्तः—“को वा, व्रजराजपत्नी, तव स्नेहं विस्मरितुं शक्नुयात्? इन्द्रसाम्राज्यं प्राप्त्वा त्यक्त्वा अपि, तस्य प्रतिकारः नास्ति।” “यावत् अहम् पश्यामि, तव मातरः, तव पालनं, पुष्टिं, रक्षणं कृत्वा, धर्मं पूर्तवन्तः; यथा लोचनं पिलकाः रक्षन्ति, तथा साधवः न भयं, स्वर्गः न तेषां परम्।” शुकः उवाच—गोप्यः, प्रियं कृष्णं दृष्ट्वा, तिमिरं यथा नेत्रपुटं शप्त्वा, नेत्रैः आलिङ्ग्य, हृदये कृष्णं स्थापयित्वा, सर्वाः, दुर्लभं भक्तिस्थानम् प्राप्तवन्तः। भगवन्, तासां समीपम् आगत्य, आलिङ्ग्य, कुशलम् पृच्छन्, स्मितं कृत्वा, वचनम् उवाच—“स्मरथ वा, पूर्वस्नेहं? स्वार्थसिद्ध्यर्थं, दीर्घकालं, शत्रुपक्षनाशाय, गत्वा, वयं विस्मृतवन्तः। किं वा, कदाचित् अस्माकं कृतघ्नत्वम् मन्यध्वम्? नूनम्, भगवान् सर्वं मिलयति, विछिनत्ति च।