श्रीशुक उवाच— एकदा द्वारकायां निवसतः श्रीरामकृष्णयोः महद् आदित्यग्रहणं समभवत्, यथा कल्पान्ते भविष्यति। राजन्, तं ज्ञात्वा सर्वतः जनाः समन्तपञ्चकक्षेत्रं शुभलाभकामिनः अगच्छन्। तत्र रामः, शस्त्रिणां श्रेष्ठः, भूमिं क्षत्रियशून्यां कृतवान्, येन नृपतिरक्तनद्याः महान्तः सरांसि निर्मितानि। स भगवान् रामः, कर्मणाऽस्पृष्टः सन्, तत्र यज्ञं चकार, जनसमवायं कृत्वा, पापनाशनाय यथान्ये अपि कुर्वन्ति। तस्मिन्महातीर्थे भारताः, वृष्णयः, अक्रूरः, वसुदेवः, आहुकः चान्ये च समागताः। गदः, प्रद्युम्नः, साम्बः, सुचन्द्रः, शुकः, सारणः च भारतवंश्या: स्वपापक्षयाय तत्र जग्मुः। अनिरुद्धः रक्षणार्थं स्थितवान्, कृतवर्मा च प्रमुखः, दिव्यध्वजैः शीघ्राश्वयुक्तैः रथैः शोभमानौ। गजैः मेघनिनादैः, पुरुषैः, विद्याधरैः, देवगणैः च सह, सुवर्णमालाभिः भूषिताः, मार्गे विराजन्ते। ते दिव्यगन्धान्, वस्त्राणि, कवचानि धारयन्तः, स्वपत्नीभिः सह, आकाशगामिन इव बभासिरे। तत्र स्नात्वा, पुण्यशीलाः उपवासं कृत्वा, एकचित्ताः अभवन्। ततः ते ब्राह्मणेभ्यः गावः, वस्त्राणि, माल्यं, सुवर्णाभरणानि च दत्तवन्तः। पुनः रामसरोवरासु विधिवत् वृष्णयः स्नाताः। स्वान्नं द्विजश्रेष्ठेभ्यः दत्त्वा, "कृष्णभक्तिर्नः अस्तु" इति प्रार्थ्य, अनुमतिं लब्ध्वा, तदनन्तरं स्वयम् अश्नन्। भोजनानन्तरं, ते यथासुखं शीतलच्छायायाम् उपविष्टाः, तत्र समागतान् राज्ञः, स्वमित्रबान्धवान् च दृष्टवन्तः। मत्स्याः, शीनाः, कौशल्याः, विदर्भाः, कुरवः, सृञ्जयाः, काम्बोजाः, कैकेयाः, मद्राः, कुन्तयः, अनर्ताः, केरलाः च तत्र दृष्टाः। तथा, राजन्, शतशः स्वमित्रशत्रवः, नन्दादयः गोपालाः, दीर्घकालमुत्कण्ठिताः गोप्यश्च तत्र आगताः। अन्योन्यदर्शनहर्षेण, हृदयानि मुखानि च कमलवत् विकसन्ति स्म। परस्परं गाढालिङ्गनं कृत्वा, अश्रुपातेन, रोमाञ्चेन, कण्ठगद्गदेन च, परमं सुखं प्रापुर्। स्त्रियः अपि, स्नेहेन परस्परं निरीक्ष्य, शुद्धस्मितैः, आलिङ्ग्य, स्तनयोः कुम्कुमलिप्तयोः परस्परं स्पृशन्त्यः, नेत्रेभ्यः प्रेमाश्रु परिपूर्णाः। ततः ज्येष्ठान् प्रणम्य, कनिष्ठैः अभिवाद्य, स्वागतप्रश्नैः, कुशलविनिमयैः च, कृष्णकथासु च अन्योन्यं रममाणाः। पृथा, भ्रातॄन् भगिन्यः तेषां पुत्रांश्च, स्वपितरौ, भ्रातृपत्नीः, मुकुन्दं च दृष्ट्वा, संवादेन शोकं त्यक्तवती। कुन्ती उवाच— "आर्याः, अहं स्वलाभहीना मन्ये, यतो दुःखकाले, हे पुरुषश्रेष्ठाः, यूयं मम स्मृतिं न कृतवन्तः।" "मित्राणि, बान्धवाः, पुत्राः, भ्रातरः, पितरः अपि, स्वजनान् भाग्यविपर्यये न स्मरन्ति।" श्रीवसुदेव उवाच— "अम्बे, एतेषां प्रति मन्युम् मा कृथाः, भाग्यनियोज्याः हि वयं सर्वे; जगत् भगवत् नियन्त्रितं, स एव कारणं कार्यं च करोति।" "वयं सर्वे कंसपीडिताः, सर्वदिक् विक्षिप्ताः, भाग्येन पुनः स्वस्थानं प्राप्ताः स्म, हे भगिनि।" शुक उवाच— वसुदेवेन, उग्रसेनः, यादवैः च पूजिताः, राजानः अच्युतदर्शनात् परमं हर्षं तुष्टिं च लेभिरे। भीष्मः, द्रोणः, अम्बिकासुतः, गान्धारी पुत्रैः सह, पाण्डवाः पत्निभिः सहिताः, कुन्ती, सञ्जयः, विदुरः, कृपः च तत्र आसन्। कुन्तीभोजः, विराटः, भीष्मकः, नाग्नजित्, पुरुजित्, द्रुपदः, शल्यः, धृष्टकेतुः, वाराणसीपतिः च तत्र। दमघोषः, विशालाक्षः, मिथिलेशः, मद्रराजः, कैकेयराजः, युधामन्युः, सुशर्मा, बालेयाः च अन्ये च तत्र आसन्। ये सर्वे राजन्, युधिष्ठिरभक्ताः, श्रीशौरिं श्रीनिवासं पत्नीसहितं दृष्ट्वा विस्मयं लेभिरे। ततः, रामकृष्णाभ्यां सम्यक् पूजिताः, हृष्टाः वृष्णीन् कृष्णपरायणान् स्तुतवन्तः। "भो भोजराज, धन्याः यूयं, यः कृष्णं पुनः पुनः पश्यथ, यं योगिनामपि दुर्लभं दर्शनम्। यस्य कीर्तिः वेदैः गीयते, या शुद्धा यशः पावनी, यस्य पादोदकं वचनानि शिक्षाश्च पावनानि; या भूमिः, कालेन श्रीविहीना अपि, तस्य पादस्पर्शात् सर्वमङ्गलैः सिञ्च्यते।" "दर्शनात्, स्पर्शात्, अनुयायनात्, संवादात्, शयनासनभोजनसंबन्धात्, सगोत्रसंबन्धात्, युष्माकं गृहेषु अपि, विष्णुः स्वयम् स्वर्गमोक्षदः सखा अभवत्।" शुक उवाच— नन्दः, यादवान् कृष्णमुख्यान् आगतान् श्रुत्वा, गोपालैः परिवृतः, तान् द्रष्टुम् उत्सुकः, यथोचितैः उपहारैः सह तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा वृष्णयः, जीवनमिव पुनः प्राप्तम् इति, परमं हर्षमापुः; चिरवियोगात् पुनरालिङ्गनं कृत्वा। वसुदेवः, स्नेहेन आलिङ्ग्य, कंसक्लेशं स्मृत्वा, गोकुले पुत्रन्यासं च चिन्तयन्, अश्रुपूर्णः अभवत्। कृष्णरामौ पितरौ आलिङ्ग्य, प्रणम्य, प्रेमाश्रुपूर्णकण्ठौ वाक्यं वक्तुं न शेकतुः। तान् स्वासने उपवेश्य, उभाभ्यां बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, पुण्या यशोदा पतिसहितं, स्वपुत्रशोकं विससृजत्। रोहिणी देवकी च व्रजपत्नीं आलिङ्ग्य, पूर्वमित्रतां स्मृत्वा, कण्ठगद्गदया वाचा ऊचतुः— "को वा तव नित्यस्नेहं विस्मरिष्यति, हे व्रजेश्वरी? इन्द्रपदेऽपि स्थित्वा त्यक्त्वा, लोके प्रतिदानं नास्ति।" "इतावता दृष्टं मया— तव माता पिता च त्वां हृष्टाः पुष्टाः पालिता रक्षिता च, यथा पक्ष्माणि नेत्रयोः रक्षां कुर्वन्ति; धर्मात्मनां स्वर्गः न परमः, तस्मात् तेषां भयमपि नास्ति।" शुक उवाच— गोप्यः चिरकालं प्रियतमं कृष्णं दृष्ट्वा, नेत्रपक्ष्माणि स्वदर्शनविघ्नाय शशपुः। नेत्राभ्यां आलिङ्ग्य, हृदये संनिवेश्य, तं दुर्लभं भक्तिं प्रापुर्यां, या नित्ययुक्तैरपि दुर्लभा।