सर्वसुखानां स्वर्गमुक्तीनां च, ऐहिकधनसंपदां च, सर्वसिद्धीनां च मूलं पुरुषाणां तस्य श्रीपादार्चनमेव—एवं निश्चित्य भक्तजनः सदा तदुपासनेनैव परमं श्रेयः प्रप्नोति। स ब्राह्मणः चिन्तयन्नात्मनः दरिद्रतां, मनसि मनीषया विचारयामास—यदि मम धनलाभः स्यात्, मदमत्तः सञ्जातः मां विस्मरिष्यति; अतः करुणया भगवानेव ममाधिकं धनं न दत्तवान् इति। एवं मनसि सञ्चिन्त्य, स स्वं नीत्यगृहं प्रति जगाम। तस्य गृहं सर्वतः दिव्यविमानैः सूर्याग्निचन्द्रसदृशैः प्रकाशमानैः परिवृतम् आसीत्। तत्र आश्चर्यवनोपवनैः विभूषितं, विहङ्गकुलगीतिसंकीर्णं, पुष्पितपद्मशतपत्रकुमुदोत्पलसम्पूर्णसरोवरयुक्तं च तद् गृहं दृष्ट्वा, स ब्राह्मणः विस्मयं प्रपेदे—'किमेतत्? कस्यायं गृहः? कथं ममेदं प्राप्तम्?' इति चिन्तयन् तिष्ठन्, तत्र दिव्यरूपधारिणः नरनार्यः, गानवाद्यनिनादेन सुस्वागतम् अकुर्वन्। तदा तस्य भार्या, पतिसमागमशब्दं श्रुत्वा, हर्षातिसंरम्भसमन्विता, श्रीलक्ष्मीव स्वनिकेतनात् शीघ्रं निर्गता। सा पतिं प्रेमविह्वलदृष्ट्या विलोक्य, नेत्राणि निमील्य, श्रद्धया च हृदयेन च तं समालिङ्ग्य तस्थौ। स ब्राह्मणः विस्मितः स्वभार्यां दास्यः मध्ये दिव्यस्त्रीव भूषितां, मुक्ताहाररहितानां मध्ये तां शोभमानां दृष्ट्वा, आनन्दितः तया सह स्वगृहं प्रविवेश। तत् गृहं शतशो मणिस्तम्भैः विभूषितं, इन्द्रप्रासादसदृशं, शय्यास्वसितं, स्वर्णपरिच्छदयुक्तं, शय्यासनविलसितं, चामरीव्यजनसंयुतं, सुवर्णासनानि मृदुपीठानि, मुक्तादामवितानानि, दीप्तवस्त्रच्छन्नानि च तत्र दृष्ट्वा। स्फटिकभित्तिषु, महापन्नगरत्नपृष्ठेषु, रत्नदीपानां प्रभया, रत्नभूषणधारिण्यः स्त्रियश्च शोभमानाः आसन्। एवं वितानविलसितं सर्वसमृद्धिं दृष्ट्वा, शान्तचित्तः स ब्राह्मणः, स्वयमेव आगता एषा श्रीः, मम दरिद्रस्य, किमन्यदस्य कारणम् इति मनसि प्राविचिन्तयत्। नूनं यदुपतिः सखा मम, विनापि याचनया, यथेष्टं ददाति; यथा मेघः स्वयमेव सर्वत्र वर्षति, एवं स दत्तवान्। यदल्पं दत्तवान्, स्नेहपूर्वकं मित्रवत्तया दत्तवान्; महान् दाता सन् अपि, मया स्नेहसमर्पितं तण्डुलमात्रमपि स्वीकृतवान्। मम जन्मन्यन्यस्मिनपि, सखा, सान्निध्यं, सेवां च तस्मै भगवते सदा भवतु; तस्य महात्मनः संगेन मम चित्तं दृढं समर्पितम्। भक्तेषु भगवान् अद्भुतां श्रीं राज्यं च ददाति, परन्तु अविवेकिनां न ददाति; आत्मन्येव श्रीमदां पतनं गर्वं च पश्यन्। एवं निश्चित्य, स जनार्दनभक्तः, सुखैः परिवृतः अपि, अनासक्त्या तान् भोगान् उपभुञ्जानः स्थितवान्। यतो हि यज्ञेश्वरः हरिः, देवदेवः, ब्राह्मणाः तस्य मूलम्; ततोऽन्यन्नास्ति किञ्चन। स ब्राह्मणः, भगवत्सखा, अविजितं भगवन्तं स्वदासैः जितमिव दृष्ट्वा, तं चिन्तयन्, शीघ्रं भगवतो धाम पुण्यपथं प्राप। एवं भगवत्प्रियस्य ब्राह्मणस्य चरितं शृणुयात्, स भक्तिं लभते, कर्मबन्धनैः विमुच्यते। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'पृथ्व्युपरुद्धकोपाख्यान' नामैकाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एकदा द्वारकायां रमाकृष्णौ निवसन्तौ, महद् आदित्यग्रहणं, कल्पान्ते यथा, अभवत्। तं ज्ञात्वा, सर्वतः जनाः, सौभग्यलाभकामनया, समन्तपञ्चकक्षेत्रं प्रति जग्मुः। रामः, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः, भूमिं क्षत्रियविहीनां कृतवान्, येन राजरुधिरवर्षे महाह्रदाः सृष्टाः। तत्र भगवान् रामः, कर्मरहितोऽपि, यज्ञं कृतवान्, जनसमवायं चकार, पापनिवृत्त्यर्थम् अन्यैः यथाकृतम्। तस्मिन् महापुण्यकाले, भारतजनाः, वृष्णयः, अक्रूरः, वसुदेवः, आहुकः, अन्ये च तत्र आगताः। ते भारताः, गदः, प्रद्युम्नः, साम्बः, सुचन्द्रः, शुकः, सारणः च, स्वपापक्षयाय, तं क्षेत्रं प्राप्नुवन्। अनिरुद्धः रक्षार्थं स्थितः, कृतवर्मा च नायकः; दिव्यध्वजैः, शीघ्राश्वैः युक्तरथैः शोभमानाः आसन्। गजराजाः मेघनिनादवद् गर्जन्तः, पुरुषाः विद्याधरदेवगणैः सहिताः, सुवर्णमालाभरणैः भूषिताः, मार्गे शोभमानाः आसन्। दिव्यगन्धान्, वस्त्राणि, कवचानि च धारयन्तः, भार्याभिः सहिताः, आकाशचारीव बभासिरे; तत्र स्नात्वा, पुण्यात्मानः, उपवासं कृत्वा, एकचित्ताः सन्तः स्थिताः। ते ब्राह्मणेभ्यः गावः, वस्त्राणि, माल्यं, सुवर्णाभरणानि च दत्तवन्तः; ततः रामतीर्थेषु, विधिवत् वृष्णयः पुनः स्नाताः। ते स्वान्नं द्विजातिभ्यः दत्त्वा, 'कृष्णभक्तिर्नः स्यात्' इति प्रार्थ्य, तेषां अनुमत्यनन्तरं, वृष्णयः स्वयं भोजनम् अकुर्वन्। भोजनानन्तरं, ते स्वेच्छया, शीतलच्छायायाम् उपविष्टाः, तत्रागतान् राजानः, बान्धवान्, सखीन्, च गोपान्, नन्दादीन्, दीर्घकालं काङ्क्षितान् अपश्यन्। मत्स्याः, शीनाः, कौशल्याः, विदर्भाः, कुरवः, श्रृञ्जयाः, काम्बोजाः, कैकेयाः, मद्राः, कुन्तयः, अनर्ताः, केरलाः, अन्ये च शतानि, स्वजनवैरिजनाः च तत्र दृष्टाः। परस्परदर्शनहर्षेण, हृदयमुखपद्मानि प्रसन्नानि; अङ्कसंश्रयणेन, अश्रुपातेन, रोमाञ्चेन, कण्ठगद्गदेन, परमं सुखं प्राप्तवन्तः। स्त्रियः अपि, परस्परं स्नेहदृष्ट्या विलोक्य, स्मितसुधया, अङ्कग्रहणेन, कुम्कुमरागाङ्कितस्तनैः, बाहुभिः आलिङ्ग्य, प्रेमाश्रुपूर्णलोचनाः अभवन्।