शृणु, महाबाहो, एकस्य ब्राह्मणस्य चरितं यथोक्तं श्रीमद्भागवते महापुराणे। यस्य देहः वैदिकशब्दमयः, तस्य गुरुसेवा सर्वेषां सौभग्यानां मध्ये परमं मान्यते। एवं श्रीदामस्य कथा समाप्ता, द्वितीयभागे दशमे स्कन्धे, यत्र परमवैराग्यशीलानां शास्त्रं श्रीमद्भागवतम् इति प्रसिद्धम्। एवं भगवतः हरिणा सह ब्राह्मणश्रेष्ठेन संवादे संपन्ने, सर्वभूतचित्तविज्ञः हरिः स्मितपूर्वकं तम् अभाषत। श्रीकृष्णः ब्राह्मणप्रियः, तं ब्राह्मणं प्रेम्णा सस्मितं स्नेहपूर्वकं निरीक्ष्य, तादृशं दर्शनं हि साधूनां परमं लक्ष्यं मन्यते। भगवान् उवाच— "ब्राह्मण, किं दानं त्वया गृहात् मयि समुपनीतम्? भक्त्या यत्किञ्चिदपि दत्तं मम महद् एव भवति; भक्तिरहितस्य तु महद्दानमपि न रोचते। पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति, तं भक्तिपूर्वकं शुद्धचित्तेन दत्तं अहं प्रतिगृह्णामि।" एवं उक्तः स ब्राह्मणः श्रीपतिं प्रति लज्जया तां मुष्टिं लाजानां न न्यवेदयत्, मौनं च लज्जां च जग्राह। स सर्वेषां भूतानां आत्मदर्शी तस्य आगमनहेतुम् अवगम्य, 'अयं पूर्वं माम् अर्थकामेन नार्चितवान्,' इति चिन्तयामास। "इदानीं तु, भार्यायाः प्रार्थनया सख्येन च, मम समीपं प्राप्तः; अहं तस्मै दुर्लभं धनं दास्यामि," इति मनसि स्थिरीकृत्य, स ब्राह्मणस्य गृहात् लाजानां पुटं गृह्णन्, 'किमेतत्?' इति विस्मयमुपागमत्। "सखे, एतत् मया समुपनीतं दानं परमं तृप्तिकरं; एते लाजाः मम चाखिलस्य च जगतः तृप्तिम् आवहन्ति," इति स भगवाञ् उक्त्वा, एकमुष्टिं भुक्त्वा द्वितीयमपि ग्रहीतुं प्रावर्तत; तदा लक्ष्मीः, परमेश्वरपरायणाः, तस्य हस्तं गृहीत्वा अवरोधयत्। "विश्वात्मन्, एतदेव पर्याप्तं सर्वसमृद्धये, लोकेऽस्मिन्नपरे च, यस्य तव संतोषः परमं लक्ष्यं," इति सा प्रत्यवदत्। ब्राह्मणः तत्रैव अच्युतगृहे रात्रिं व्यतीत्य, भोजनपानसुखानुभूत्या स्वर्गसुखमिव मन्वानः तस्थौ। प्रभाते समुपस्थिते, सर्वलोकप्रियः सः ब्राह्मणः सुखेन स्वगृहं प्रतिजगाम, पन्थानं चानुगतः। सः कृष्णाद् धनं न प्राप, न च स्वयम् अपि याचितवान्; किं तु महदद्भुतदर्शनसम्पन्नः, लज्जान्वितः स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। "हा, पश्यामि भगवतो ब्राह्मणवत्सलस्य भक्तिं; यद्यपि दीनोऽस्मि, तस्य वक्षसि लक्ष्मीः स्नेहेन लीनाभूत्। कः अहं दीनः पापात्मा, कः च कृष्णः श्रीनिवासः? नाममात्रेण ब्राह्मणः सन् अपि तस्य बाहुभ्यां परिष्वक्तः। शय्यायां समासीनः, सखिवद् प्रियसखिना पूजितः, राज्ञ्या च शिशुपिच्छपाणिना श्रान्तो मृदु विचालितः। परमसेवया, पादसंवाहनादिना, स देवदेवेन, ब्राह्मणदेवेन, इव देवः पूजितः। स्वर्गमोक्षयोः, भूमौ च धनलाभस्य, सर्वसिद्धीनां च मूलं भगवत्पादार्चनमेव। यदि दीनोऽहम् अपि धनं प्राप्नुयाम्, सम्भवेत् मदो मम, तस्मात् करुणया न मे महद्दानं दत्तम्," इति सः चिन्तयन् स्वगृहं जगाम। तत्र किं पश्यति—सर्वतः दिव्यविमानैः सूर्याग्निशशिसदृशैः परिवृतं गृहं, अद्भुतवनोपवनेन, पक्षिसंघगीतैः, सरसिषु कमलोत्पलनलिनैः शोभितम्। तत्र नरनारीभिः सुशोभनाभरणैः, मृगाक्षिभिः, शोभितं गृहं दृष्ट्वा, 'किं एतत्? कस्य एषः प्रदेशः? कुतः एषा समृद्धिः?' इति विस्मितः। एवं चिन्तयतः, दिव्यवर्णैः नरनारीभिः, गीतवाद्यनिनादेन, सः ब्राह्मणः सुस्वागतम् अभ्यनन्द्यत। तस्य पतिं प्राप्तमिति श्रुत्वा, तस्य धर्मपत्नी, हर्षविस्मयसमाकुला, शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, लक्ष्मीवत् प्रकाशमाना, पतिं समुपेत्य, प्रेम्णा पूर्णनेत्रा, तं चक्षुषा पिहाय, मनसा च हृदया च सस्नेहमालिङ्गयत्। सः पतिं दृष्ट्वा, सखीजनमध्ये, दिव्याङ्गनावत् शोभमानां भार्यां दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। तया सह सन्तुष्टः, तं स्वगृहं प्रविवेश, यत्र शतशः मणिस्तम्भैः भूषितं देवेन्द्रगृहसदृशं प्रासादं सन्दृश्यते। तत्र क्षीरफेनसदृशाः शय्याः, सुवर्णरज्जुकाः, चमरव्यजनानि, सुवर्णासनानि, मृदुपीठानि, मुक्तादामछत्राणि, प्रभामयच्छादनानि च आसन्। शुद्धस्फटिकभित्तिषु, महारत्नमणिपृष्ठेषु, मणिदीपाः प्रज्वलन्तः, मणिभूषिताः स्त्रियः चासन्। सः ब्राह्मणः तत्र सर्वसंपदः आविर्भूताः दृष्ट्वा, स्वसमृद्धिं विचारयामास—"एषा मे समृद्धेः कारणम्, यस्याहं दीनः सर्वदा, अन्यन्न किञ्चन कारणं यद् यदुपतिः।" "सत्यं हि, याचकान् अपि राजा स्वयमेव दत्तानि बहूनि प्रयच्छति; मेघवत् सः यदुप्रवरः, सखा मे, सर्वं पश्यन् ददाति। यद्यपि सः महादाता, सखेति मयि स्नेहदत्तं लाजमुष्टिं स्वयम् अङ्गीकृतवान्।" "मम जन्मनि जन्मनि तस्य सख्यं, सौहृदं, सेवा च भवतु; तस्य महात्मनः, गुणालयस्य, संसर्गे मम अनुरागः दृढीभवति।" "भक्तानां प्रति भगवान् अद्भुतां समृद्धिं राज्यं च ददाति; परन्तु अविवेकिनां न प्रयच्छति, स्वयमेव धनिनां पतनं गर्वं च पश्यन्।" एवं मनसा निश्चित्य, स जनार्दनभक्तः, विषयैः परिवृतः अपि, अनासक्त्या तान् भुक्त्वा, भगवत्स्मरणेन एव तृप्तिम् अवाप।