एवं गुरु-प्रसादेनैव गुरुकुले वसतः पुरुषस्य नानाभिः अनुभवैः पूर्णता च शान्तिः सम्पद्यते। तदा स भाग्यवान् ब्राह्मणः भगवन्तं देवानां नाथं, जगद्गुरुं, सत्यसङ्कल्पं प्रति सस्नेहम् उवाच—"भगवन्, यद्वस्मः तव गृहे वसतः, तव सत्यवाक्यत्वं च, अस्माकं किम् अपि अप्राप्तं शेषम् अस्ति? वेदमय-तनोर् हि तव समीपे सेवकत्वं सर्वेषां सौभग्यानां श्रेष्ठतमं भवति।" एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे श्रीमद्भागवते महापुराणे 'श्रीदामोपाख्यानं' नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिः तं श्रेष्ठं ब्राह्मणं सह संवादं कुर्वन्, सर्वभूतचित्तवेदिता, स्मयमानः सस्नेहम् उक्तवान्। श्रीकृष्णः ब्राह्मणप्रियः, तं ब्राह्मणं स्नेहदृष्ट्या पश्यन्, प्रेमा-स्मितेन, या दृष्टिः साधूनां परमं लक्ष्यं, सम्बोधयामास। भगवान् उवाच—"ब्राह्मण, किं दानं गृहतः मम आनयितम्? भक्त्या यत् किञ्चिदपि दत्तं मया महद् अभिमन्ये; न तु निस्नेहात् दत्तं महदपि मम प्रियं भवति। यो भक्त्या मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा प्रयच्छति, तस्य शुद्धचित्तस्य अहं तदर्पणं गृह्णामि।" एवं भगवता उक्तः, स ब्राह्मणः श्रीःपतौ लज्जया तं मुष्टिं भक्ष्यशुष्कधान्यस्य न न्यवेदयत्, मौनं च लज्जां च धारयन्। स सर्वभूतात्मदर्शी भगवान् तस्यागमनहेतुम् अवगम्य चिन्तयामास—"अयं न धनकामनया मां पूर्वं पूजितवान्।" "इदानीं तु पत्न्याः प्रार्थनया सख्याच्च मम समीपं प्राप्तः; अहं तस्य दुर्लभं धनं दास्यामि।" इति सञ्चिन्त्य, स तस्माद् ब्राह्मणगृहात् वस्त्रे बध्नानं शुष्कधान्यम् आदाय, "किमेतत्?" इति विस्मयमकरोत्। "सखे, मया आनीतमिदं दानं परमं तृप्तिकरं; एते लाजाः, प्रिये, मां च समग्रं जगच्च तर्पयन्ति।" इत्युक्त्वा एकमुष्टिं भुक्त्वा, द्वितीयमपि भक्षयितुं जग्राह; तदा श्रीः भगवतः परमपत्नी तस्य हस्तं जग्राह। "विश्वात्मन्, एतदेव पर्याप्तं समग्रश्रियः सम्पत्तेः, अस्मिन्लोके परत्र वा, यस्य तव तुष्ट्यर्थं प्रयोजनम्।" एवं ब्राह्मणः ताम् रात्रिं अच्युतगृहे भुञ्जानः, पिबन्, हृष्टः, स्वर्गसुखमिव अनुभवन् अतीतवान्। प्रभाते, सर्वैः स्नेहेन पूजितः, स्वसुखेन च, प्रमुदितः स्वगृहं प्रेयाय, पन्थानं अनुगम्य। कृष्णात् स धनं न प्राप, न च तदर्थं स्वयम् अपि याचितवान्; स लज्जया, महद्दर्शनसमृद्धः, स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। "हा, अहं कृष्णस्य ब्राह्मणप्रियस्य भक्तिं दृष्टवान्; मम दारिद्र्येऽपि, श्रीः तं अङ्के समालिङ्ग्य स्थितवती।" "क्वाहं दीनः पापः, क्व च श्रीनिवासः कृष्णः? नाममात्रेण ब्राह्मणोऽपि तेन बाहुभ्याम् आङ्कितः।" "शय्यायां समासीनः, प्रियसखेन भ्रातृवत् स्नेहेन पालितः, रजनीद्राण्या शिशुवल्लुलितपङ्कजपल्लवेन व्यजनम् उपनियतः।" "परमसेवया, पादसंवाहनादिना, स देवदेवः ब्राह्मणदेवः मां देववत् पूजितवान्।" "सर्वेषां स्वर्गमोक्षयोः, भूमौ सम्पत्तेः, सर्वसिद्धीनां मूलं तस्य पादार्चनमेव।" "यदि मया दारिद्र्येण धनं लब्धम् अभविष्यत्, अहं मदोन्मत्तः सन् तं विस्मरिष्यामि; अतः करुणया स न मे विपुलं धनं दत्तवान्।" एवं चिन्तयन्, स स्वगृहं समीपम् आगतः, यत्र सर्वतः दिव्यविमानैः सूर्याग्निचन्द्रसदृशैः प्रकाशमानैः परिवृतमपश्यत्। तत्र अद्भुतवनैः, उपवनैः, पक्षिसङ्घगीतैः, सरसि उत्पल-कुमुद-इन्दीवरैः भूषितं गृहं दृष्टवान्। तत्र पुरुषाः स्त्रियश्च, मृगाक्ष्यः, भूषणैः शोभमानाः, तं दृष्ट्वा विस्मयं जगाम—"किमेतत्? कस्यायं देशः? कथमिदं जातम्?" एवं चिन्तयतः, दिव्यतुल्याः पुरुषाः स्त्रियश्च, गीतवाद्यनिनादेन, सुमङ्गलैः सस्वरं तं ब्राह्मणं सस्नेहम् अभिनन्दयामासुः। पतिं प्राप्तम् श्रुत्वा, सा पतिव्रता भार्या, हर्षाश्रु-गद्गदया, शीघ्रं गृहात् निर्गता, यथा श्रीः निजालयात्। सा पतिव्रता भार्या, पतिं दृष्ट्वा, प्रेमविकसितनेत्रया, चक्षुषी निमील्य, मनसा च भावेन च सस्नेहम् आलिङ्ग्य तस्थौ। स ब्राह्मणः विस्मितः, पत्नीं दास्यजनमध्ये दिव्याङ्गनां यथा, भूषणैः शोभमानां, मणिनिर्मुक्तामिव, दृष्टवान्। स तया सह हृष्टः, स्वगृहं प्रविष्टः, यत्र शतशः मणिस्तम्भैः शोभितं, इन्द्रभवनसदृशं प्रासादमपश्यत्। तत्र क्षीरफेनसदृशाः शय्याः, मृदुलाः सुवर्णभूषिताः, सुवर्णपार्श्वयुक्ताः, चामरव्यजनानि च आसन्। स्वर्णपीठानि, मृदुपुष्पोपधानानि, मुक्तामालावितानानि, दीप्तवस्त्राणि च तत्र आसन्। शुद्धस्फटिकभित्तिषु, महापन्नगमणिपृष्ठेषु, मणिदीपाः दीप्यमानाः, रत्नभूषिताः स्त्रियश्च आसन्। स ब्राह्मणः तत्र समस्तसमृद्धिं दृष्ट्वा, स्वनिधिं च निरुपाधिं चिन्तयन्, "कस्यायं सम्पद्भावः? किमन्यत्, यदि न यदुप्रवरस्य दानम्?" इति मनसि सञ्चिन्तयामास। "सत्यं, याचितोऽपि नृपतिः नान्यथा ददाति; स मे सखा दशार्हश्रेष्ठः, मेघवत् स्वयमेव ददाति।" "यत् किंचित् स ददाति, सखे, अल्पमपि, स्नेहेन दत्तम्; स महादानी, मम प्रेम्णा दत्तं लाजमुष्टिं स्वीकृतवान्।" "मम सख्यं, सौहृदं, सेवां च तस्मिन् जन्मनि जन्मनि भवतु; तस्य महात्मनः सद्गुणनिधेः संसर्गेण मम अनुरागः स्थिरोऽभवत्।