भगवतः श्रीकृष्णस्य स्मरणीयं बाल्यकालचरितम् एवं प्रवहति। एकदा भगवान् कृष्णः सुदाम्ना सह प्रियसख्याः तद्गुरुगृहे वसन्तः, तस्य ब्राह्मणाय स्मारयन् इदम् उवाच—“भवान् किल यद् अस्माकं आचारः गुरुकुले निवसतां, यदा गुरुपत्न्याः प्रेरितौ वयं काष्ठानयनाय वनं गतवन्तौ, तत् सर्वं स्मरति किम्?” तदा द्विजोत्तमः सुदामा साकं कृष्णेन महद्वनं प्रविष्टः, तत्र तीव्रः संवातः सघननिनादः च अभवत्। सूर्यास्ते सम्प्राप्ते, तमसा सर्वतः व्याप्ते च, निम्नतीरं नदीकूलं जलपूरितं न ज्ञायत इति स्थितिः अभवत्। तत्र वयं घोरैः वातैः जलधाराभिश्च बारं बारं ताडिताः, बन्धुना संयता हस्तयोः, दिशो न वेदित्वा, न परस्परं पश्यन्तः, क्लेशेन विचलन्तः। प्रभाते, गुरुः सान्दीपनिः शिष्यान् अन्वेषयन्, तान् दुर्गतिं प्राप्तान् दृष्ट्वा, करुणया प्रहृष्टः उवाच—“वत्साः, मम निमित्तं यूयं महद् दुःखम् अन्वभवत। स्वार्थं परित्यज्य मयि समर्पितचित्ताः। एवं शिष्यैः आचार्याय सर्वात्मना श्रद्धया यत्नः कर्तव्यः। अहं तुष्टः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वे अभिलषितार्थाः भवतः सिध्यन्तु, वेदाः वेदाङ्गानि चात्र परत्र च अवाप्तव्यानि।” एवं गुरुप्रसादात्, यः कश्चन आचार्यगृहे वसति, सः तादृशैः अनुभवैः परिपूर्णतां शमं च प्राप्नोति। तदा सुदामा ब्राह्मणः विनयं प्रकटयन् उवाच—“भगवन्, जगद्गुरो, यद् अस्माकं तव गृहे वासः, तव सत्यवाक्यत्वं च, तर्हि किं नाम नास्माकं साधितम्? वेदमयशरीरस्य तव सान्निध्ये आचार्यसेवा सर्वसंपदां श्रेष्ठा।” एवं श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे श्रीदामचरितं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिः सुदाम्ना सह संवादं कुर्वन्, सर्वात्मनां मनः वेत्ति, सस्मितं तम् उपालभ्य प्रीत्या वचनमब्रवीत्। कृष्णः ब्राह्मणप्रियः, तं स्नेहपूर्णदृष्ट्या निरीक्ष्य, मधुरस्मितेन—या पश्यतां पुण्यश्लोकानां परमं लक्ष्यं—प्रेम्णा उवाच। भगवान् उवाच—“ब्राह्मण, किं दत्तं गृहात् मया प्रतिग्रहीतुम् अनयत्? भक्तैः प्रेम्णा यदपि लघु दत्तं तदपि महद्भवति; भक्तिरहितस्य महानपि दानं न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धहृदयोपहृतं तदहं प्रतिगृह्णामि।” एवं उक्ते, ब्राह्मणः श्रीपतिसमीपे लज्जया तन्निक्षिप्तलाजहस्तं न समर्पयामास, तुष्णीं स्थित्वा लज्जितः। स तु सर्वात्मदर्शी श्रीकृष्णः तस्य आगमनस्य हेतुम् अवगम्य, मनसि चिन्तयामास—“अयं न धनकामनया मां पूर्वं पूजितवान्, किं तु पत्न्याः प्रार्थनया सख्यभावेन च प्राप्तः। तस्मै दुर्लभं धनं दास्यामि।” एवं मनसि निधाय, स भगवान् ब्राह्मणगृहात् वस्त्रबद्धं लाजचूर्णं गृहीत्वा, “किमेतत्?” इति विमृश्य, हृष्टः उवाच—“मित्र, एष मया उपहृतः लाजपिञ्जः परमं तुष्टिदायकः। एते लाजाः मां च समग्रं जगच्च तर्पयन्ति।” एवं स एकमुष्टिं भुक्त्वा, द्वितीयमुष्टिं भोक्तुम् उद्यतः, तदा लक्ष्मीः श्रीपतिसेविनी तस्य हस्तं गृह्णात्। सा उवाच—“विश्वात्मन्, एतावता एव सर्वसमृद्ध्यर्थे पर्याप्तम्, यस्य तव तुष्ट्यै समर्पणम् अस्ति, तस्य लोकेऽमुष्मिन्वा किमपि न शेषम्।” एवं ब्राह्मणः ताम् रजनीम् अच्युतगृहे सुखेन भोजनपानानन्दैः व्यतीत्य, स्वर्गसुखमिव अनुभवन्, प्रभाते सर्वैः समादृतः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। न स किञ्चन धनं श्रीकृष्णात् प्राप, न च तदर्थं याचितवान्; किं तु महादर्शनसम्पदया तृप्तः, लज्जया गृहं प्रत्यागच्छत्। स चिन्तयामास—“अहो, ब्राह्मणवत्सलस्य भगवतः भक्तिं दृष्ट्वा, यद्यप्यहं दरिद्रतमः, तथापि लक्ष्मीः तं कण्ठे समालिङ्ग्य स्थितवती। अहं दरिद्रः पापिष्ठश्च, कृष्णः श्रीनिवासः; नाममात्रेण ब्राह्मणः, तेन तु बाहुभ्यां परिष्वक्तः। सखाभावेन शय्यायां उपविष्टः, प्रियसखिना भ्रातृवत् सन्तोषितः, राज्ञ्या श्रियः करकमलवातेन सेवितः। परमसेवया पादसंवाहनादिना देवदेवेन ब्राह्मणदेवेन देववत् सत्कृतः। मनुष्याणां स्वर्गमोक्षसमृद्धिसिद्धीनां मूलं तस्य पादार्चनमेव। यदि दरिद्रः धनं प्राप्नुयात्, मदोन्मत्तः स्यात्, मां विस्मरन्; अतस्तस्य करुणया स मां महद्द्रव्यं न दत्तवान्।” एवं मनसि चिन्तयन्, स स्वगृहं प्राप, यत्र सर्वतः दिव्यैः विमानैः सूर्याग्निचन्द्रसदृशैः प्रकाशमानैः परिवृतं ददर्श। तत्र च अद्भुतैः काननैर् उपवनैः, पक्षिसंघगीतैः पूरितैः, सरस्सु उत्पलकुमुदनलिनैः सुशोभितम्। तत्र मनुष्याः स्त्रियश्च मृगनयनाः भूषणैः भूषिताः, स विस्मितः—“किमेतत्? कस्यायं गृहः? कथमिदं जातम्?” इति चिन्तयामास। एवं तस्य वितर्कयतः, तत्र नरनार्यः दिव्यसदृशाः, गीतवाद्यनिनादेन तं भगवन्तं स्वागतं कृतवन्तः। तस्य भार्या, पतिं प्राप्तमिति श्रुत्वा, हर्षविस्मयविह्वला, शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, लक्ष्मीवद् आत्मनिवासात् निर्गता। सा पतिं दृष्ट्वा, प्रेमरागपूरितलोचना, नेत्राणि निमील्य, मनसा चित्तेन च आलिङ्ग्य, भक्त्या तं समाश्लिष्यत्। स ब्राह्मणः विस्मितः, स्वां पत्नीं दास्यःमध्ये हाररहितानाम् मध्ये, दिव्याङ्गनासदृशीं, दीप्तिमन्तं विलोक्य, तया सह प्रसन्नः स्वं प्रासादं प्रविवेश। स प्रासादः शतसहस्ररत्नस्तम्भैः विभूषितः, इन्द्रभवनसदृशः आसीत्। एवं श्रीकृष्णस्य भगवत्स्नेहः, सुदाम्नः भक्तिः, गुरुवासानुभवः च, श्रीमद्भागवते सुविस्तरं प्रतिपादितः।