श्रीभगवान् उवाच— हे ब्राह्मण, ये तत्त्वदर्शिनः वर्णाश्रमाचारिणां मध्ये मदीयमुपदेशं गुरुं कृत्वा, संसारसागरं सहजमेव तर्तुमर्हन्ति। अहं सर्वभूतात्मा न तु पूजया, न पुत्रैः, न तपसा, न संयमेन, यथा गुरुसेवया तुष्टोऽस्मि। स्मरसि वा, हे ब्राह्मण, यथा वयं गुरुकुले स्थित्वा, कदाचित् गुरुपत्नीनां प्रेरणया दारूणि समाहर्तुं वनं गतवन्तः स्म? तत्र वयं महद्वनं प्रविश्य, भीषणो वातवृष्टिसम्पातः सह तुन्द्रितेन मेघनादेन समुत्पन्नः। तस्मिन्नुपस्थिते सन्ध्यायां सर्वदिक्प्रकाशः तमसा छन्नः, निम्नभागे तटे नदी बाढमप्लाविता, यत्र मार्गोऽपि न ज्ञायते। तत्र वयं वातवृष्टिपीडिताः, जलौघेन संतप्ताः, दिशः न ज्ञातुं शक्नुमः, न चान्योन्यं द्रष्टुं, हस्तग्रहणेन परस्परं भ्रमन्तः क्लेशमवाप्नुमः। प्रभाते गुरुः सान्दीपनिः शिष्यान् अन्वेष्य, तान् दीनावस्थां प्राप्तान् दृष्ट्वा, करुणया प्रोवाच— अहो, वत्साः, मम निमित्तं यूयं महद् दुःखमभिलब्धवन्तः, स्वहितमपि विस्मृत्य मय्येव सर्वमात्मानं न्यस्तवन्तः। एवं हि शिष्येण गुरुं प्रति कर्तव्यं— सर्वश्रमैः, सर्वात्मना, शुद्धभावेन गुरवे आत्मनिवेदनम्। अहं तुष्टोऽस्मि, द्विजोत्तम, सर्वे वाञ्छितार्थाः सिध्यन्तां, वेदाश्च वेदाङ्गानि च, इहापि परत्र च। एवं गुरुप्रसादेनैव, गुरुकुले वसतः, बहुधा अनुभूयमानैः कर्मभिः, पुरुषः पूर्णत्वं शान्तिं च प्राप्नोति। एवमुक्ते भगवति, स ब्राह्मणः सस्नेहमुवाच— भगवन्, देवेश, जगद्गुरो, युष्मत्कुले वसतां नः किमवशिष्टं स्यात्? यः वेदमयो देहवान्, तस्य गुरुकुले वासः सर्वासामनुग्रहाणां श्रेष्ठतमः। एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे श्रीदामचरितं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच— एवं हि हरिः स ब्राह्मणश्रेष्ठेन सह संवादं कुर्वन्, सर्वभूतचित्तविज्ञः स्मितपूर्वं तमुवाच। कृष्णः ब्राह्मणप्रियः, तं ब्राह्मणं प्रेम्णा पश्यन्, सस्मितं स्नेहदृष्ट्या, या साधूनां परमं लक्ष्यं, तमेव दृष्ट्वा वदति स्म। श्रीभगवानुवाच— हे ब्राह्मण, किं दानं गृहात् मम आनयितवान्? भक्त्या यदपि लघु दत्तं, मम महत् भवति; न तु निर्वेदस्य महद्दानमपि तुष्टिदायकं। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धात्मनः दानं अहं स्वीकरोमि। एवं भगवता प्रोक्तेऽपि, स ब्राह्मणः श्रीपतिसमीपे लज्जया तन्निर्वपनं न कृतवान्, मौनं समास्थाय शिरसा अधोमुखः। स सर्वभूतात्मदर्शी भगवान् तस्यागमनस्य हेतुमाज्ञाय, मनसि चिन्तयामास— एष ब्राह्मणः पूर्वं न धनकामनया मां पूजितवान्। इदानीं तु पत्न्याः प्रियायाः प्रार्थनया, सख्यभावेन, मम समीपमागतः; तस्मै दुर्लभं धनं दास्यामि। एवं निश्चित्य, स तस्य ब्राह्मणस्य गृहात् पिष्टोदनं पुटे बद्धं गृहित्वा, "किमेतत्?" इति विस्मयेन आलोकयामास। "अहो, मम प्रियः, एतद्भक्त्या मम प्रदत्तं पिष्टोदनं परमानन्ददायकं; एते लघुबीजानि मां च समस्तं जगच्च तर्पयन्ति।" इत्युक्त्वा, एकमुष्टिं भुक्त्वा, द्वितीयमुष्टिं भक्षयितुमिच्छन्, तस्मिन्नन्तरे श्रीः भगवतः प्रियासक्ता तस्य करं गृह्णाति। "विश्वात्मन्, एतावता सर्वसमृद्धिः पर्याप्ता, यस्य तव तुष्ट्यर्थं प्रयोजनम्, तस्यैहिकपारत्रिकसंपदा सिद्धा।" इत्युक्त्वा, ब्राह्मणः तां रात्रिं अच्युतालये, भोज्यपानेन, सुखानुभवेन, स्वर्गसुखमिव अनुभवन्। प्रभाते, सर्वैः सन्मानितः, स्वसुखेन च, हृष्टः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, पथि सहचरितः। कृष्णात् धनं नाप्राप, न च तदर्थं प्रार्थितवान्; तस्य महद्दर्शनात् लज्जया, परं तृप्तिमन्वभवत्। "अहो, ब्राह्मणवत्सलस्य भगवतः भक्तिं दृष्टवानस्मि; अहं दीनः सन्, श्रीः तस्य वक्षसि ललिता। कोऽहं दरिद्रः पापात्मा, को वा श्रीनिवासः कृष्णः? ब्राह्मणनामधेयोऽपि, तेन बाहुभ्यां परिष्वक्तः।" "शय्यायां स्थितः, सख्येनेव प्रियसखिना सनाथीकृतः, राज्ञ्या श्रान्तं शिशुवल्लीलया पवनं कृतम्।" "परमया सेवया, पादसंवाहनादिना, स देवदेवः, ब्राह्मणदेवः, मामिव देवमपूजयत्।" "स्वर्गमोक्षयोः, भौमधनस्य, सर्वसिद्धीनां च मूलं, तस्य पादार्चनमेव। यदि मम दरिद्रस्य धनं स्यात्, अहं मदोन्मत्तः स्यात्, तं विस्मरिष्यामि; तस्माद्दयया न मे महद्दानं दत्तम्।" एवं मनसि चिन्तयन्, निजगृहं समीपमुपागच्छत्, यत्र दिव्यैः विमानैः, सूर्याग्निशशिसदृशैः, सर्वतोऽवृतम्। विचित्रैः काननैः, उद्यानैः, पक्षिसंघगीतैः, सरसि उत्पलकुमुदनलिनीपद्मैः शोभितम्। तत्र पुरुषास्त्रियश्च, सुशोभनाङ्ग्यः, मृगशावनयनः, विचरन्तः, "किमेतत्? कस्यायं देशः? कथं जातमिदम्?" इति विस्मयमगात्। एवं चिन्तयतः, तं दिव्यतेजसः पुरुषास्त्रियश्च, गीतवाद्यनिनादेन, सुस्वागतमकरोत्। तदानीं तस्य पत्नी, पतिसंगमलालसा, प्रमोदोत्कण्ठया, गृहात् शीघ्रं निर्गत्य, लक्ष्मीव सदनात् निर्गता इव। सा पतिं दृष्ट्वा, प्रेमविकसितलोचना, स्नेहसंयुक्तया दृष्ट्या, चक्षुषी निमील्य, मनसा प्राणेन च परिष्वज्य, सविनयं समालिङ्गत। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे, श्रीदामस्य चरितं, श्रीकृष्णस्य ब्राह्मणप्रियत्वं, गुरुभक्तेः माहात्म्यं, भक्त्युपहारस्य महिमानं च, एकस्मिन्नेव प्रवाहेण वर्णितम्।