विदितं मे, हे विप्रश्रेष्ठ, तव मनः गृहस्थजीवने वा वित्ते वा नासक्तम्। त्वं तु निःस्पृहः सततं कर्म करोति, तेषु वस्तुषु न तव विशेषः रमणीयता। केचित् जनाः काममोहितचित्ताः स्वस्य दैवीं प्रकृतिं त्यक्त्वा कर्म कुर्वन्ति, यथा अहं लोकसंरक्षणार्थं कदाचित् करोमि। हे ब्राह्मण, किं स्मरसि यदा आवां आचार्यगृहे सह वासं कृतवन्तौ? द्विजातीनां ज्ञानप्राप्त्या तमसः पारं गच्छन्ति। स एव अत्र धर्मनिष्ठानां द्विजातीनां जन्मना उत्पन्नानां आश्रमेषु श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः गुरुः च। हे ब्राह्मण, ये धर्मार्थपराः वर्णाश्रमधर्मानुगाः तत्त्वविदः, ते मम शिक्षया गुरुत्वेन सहजं संसारसागरं तरन्ति। अहं सर्वभूतात्मा पूजया, सुतैः, तपसा, नियमेन न तुष्टः, यथा गुरुसेवया तुष्टः। हे ब्राह्मण, किं स्मरसि यदा आवां आचार्यगृहे वासं कुर्वन्तौ, तदा आचार्यपत्न्यः प्रेरिताः कदाचित् दारु संग्रहणाय वनं गच्छावहि? यदा आवां महान् वनं प्रविष्टौ, तदा उग्रः वातः उद्भूतः, गर्जितेन च। सूर्यास्ते समस्तदिशः तमसा आच्छादिताः, तीरभूमिः जलप्रवाहेन अदृश्यता। तत्र आवां बारं बारं तीव्रवातैः जलधाराभिः अभिभूतौ, बाढं जलप्रवाहेन आकुलितौ, दिशः न ज्ञातुं शक्ष्यावहि, न च अन्योन्यं द्रष्टुं शक्ष्यावहि, हस्तं गृहीत्वा विह्वलौ वनं विचरावहि। प्रभाते आचार्यः सान्दीपनिः शिष्ययोः अन्वेषणं कृत्वा तौ दीनावस्थां दृष्टवान्। अहो, प्रिय शिष्यौ, मम कृते महद् दुःखं अनुभूतवन्तौ; स्वहितं विहाय मयि समर्पितवन्तौ। एवं शिष्यः गुरवे सर्वं प्रयत्नं आत्मानं च शुद्धभावेन समर्पयेत्। सन्तुष्टः अहं, हे द्विजश्रेष्ठ, सर्वे तव सत्यसंकल्पाः पूर्णाः सन्तु, वेदाः वेदाङ्गानि च अधीतानि सन्तु, इह च परत्र च। एवं, गुरुकृपया एव, आचार्यगृहे वासं कुर्वन् जनः अस्य अनुभवैः पूर्णत्वं शान्तिं च प्राप्नोति। भगवत् ब्राह्मणः उवाच—किम् अस्माकं अप्राप्तं, हे देवाधिदेव, जगद्गुरो, यदा तव गृहे वासं कृतवन्तौ, त्वं सत्यमेव भाषसे। यस्य शरीरं वेदस्वरूपम्, तस्य गुरुकुलवासः सर्वेषु सौभाग्येषु श्रेष्ठः। एवं अष्टाशीतितमः अध्यायः समाप्तः—'श्रीदामकथा' नाम, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य उत्तरार्धे, परमहंससंहितायाम्। श्री शुकः उवाच—एवं हरिः विप्रश्रेष्ठेन सह संवादं कुर्वन्, सर्वभूतचित्तज्ञः सन्, स्मितं कृत्वा तं ब्राह्मणं अभाषत्। कृष्णः ब्राह्मणभक्तः तं ब्राह्मणं स्नेहपूर्णं दृष्ट्वा, प्रियस्मितं कृत्वा—यस्य दर्शनं सतां लक्ष्यं—सस्नेहं अभाषत्। भगवान् उवाच—हे ब्राह्मण, किं दत्तं गृहात् मम आगतम्? भक्तैः प्रेम्णा लघु दानमपि महद् भवति; निरभक्तस्य महद्दानमपि न तुष्टिम् आवहति। यो मां पत्रं पुष्पं फलं वा जलं भक्त्या यः यच्छति, तस्य शुद्धभक्तस्य दानं अहं स्वीकारयामि। एवं उक्तः, ब्राह्मणः श्रीपतिं पुरतः लज्जितः, तस्य मुष्टिं भक्ष्यशाकस्य न समर्पयामास, तूष्णीम् अवस्थितः लज्जितः। सर्वभूतात्मा तस्य आगमनस्य हेतुम् अवगम्य, चिन्तयामास—'एषः पूर्वं वित्तकामनया मां न पूजयामास।' इदानीं तु पत्न्याः इच्छया, मित्रभावेन, मम समीपं आगतः; तस्मै दुर्लभं ऐश्वर्यं दास्यामि। एवं विचिन्त्य, ब्राह्मणगृहे तं शाकम् वस्त्रबद्धं गृहत्वा, 'किम् एतत्?' इति आश्चर्यं कृत्वा। हे मित्र, यद् एतत् मम समर्पितं, एषः परमं तुष्टिं आवहति; एतानि शाकधान्यानि मम च समस्तस्य विश्वस्य च तृप्तिं कुर्वन्ति। एवं एकमुष्टिं भक्षित्वा, द्वितीयं ग्रहीतुं चेष्टितः; तस्मिन् काले श्रीः भगवद्भक्ता तस्य हस्तं गृहीत्वा। 'हे विश्वात्मन्, एतदेव पर्याप्तम् सर्वसमृद्ध्यै, लोकस्मिन वा परत्र वा, यस्य तव प्रसादनं लक्ष्यं।' ब्राह्मणः तं रात्रिं अच्युतगृहे निवसन्, खादन्, पानं कृत्वा, सुखं अनुभवन्, स्वं स्वर्गे इव मन्यते। प्रभाते, सर्वजनस्नेहसंपन्नः, आत्मसुखेन पूरितः, हर्षपूर्णः गृहं प्रतिगच्छन्, मार्गे अनुगतः। कृष्णात् वित्तं न प्राप्तवान्, न च स्वयं याचितवान्; गृहं प्रत्यागच्छन्, लज्जितः, भगवद्दर्शनात् तृप्तः। अहो, अहं ब्राह्मणप्रियस्य भगवतः भक्तिं दृष्टवान्; यद्यपि अहं दीनः, श्रीः तं आलिङ्गितवती। कोऽहं दीनः पापः, को वा कृष्णः श्रीनिवासः? नाममात्रेण ब्राह्मणः, तस्य बाहुभ्याम् आलिङ्गितः। सोपविष्टः शय्यायां, प्रियसखिना भ्रातृवत् सन्तुष्टः, राणी श्रान्तं बालवातेन पल्लवेन सेवयन्ती। सर्वसेवायाः, पादसंवहनादि, भगवतः देवदेवस्य, ब्राह्मणदेवस्य, देववत् सम्मानितः। सर्वसुखस्य—स्वर्गे, मोक्षे, भूमौ ऐश्वर्यस्य, सिद्धेः—मूलं भगवत्पादसेवा। यदि अहं दीनः वित्तं प्राप्नुयाम्, मदोन्मत्तः सन्, भगवन्तं विस्मर्येत्; अतः करुणया सः महद् ऐश्वर्यं न दत्तवान्। एवं मनसि चिन्तयन्, स्वं दीनं गृहं अगच्छत्, यत्र सर्वतः दिव्यैः विमानैः सूर्याग्निचन्द्रसदृशैः दीप्यमानैः। तद् अद्भुतैः वनैः उद्यानैः शोभितम्, पक्षिसंघगीतैः पूर्णम्, सरसिषु पद्मैः, शतदलैः, नीलोत्पलैः अलंकृतम्।