कस्यानु पुण्यकृत्यं कृतवानयं अवधूतः, यः दारिद्र्येन हीनः, जगति तिरस्कृतः, अधमः च दृश्यते? स एव अवधूतः, श्रीनिवासेन—त्रैलोक्याचार्येण—महता मान्यतया, अग्रजवत् आलिङ्गितः, यत्र श्रीः स्वयं शय्यायाम् उपविष्टा आसीत्। तौ उभौ, राजन्, परस्परं हस्तग्रहणं कृत्वा, आचार्यगृहे स्वीयान् रम्यकथाः स्मरन्तौ, सुखेन संवादं अकुरुताम्। भगवान् तं ब्राह्मणं प्राह—“हे ब्राह्मण, त्वं आचार्यकुले शिक्षां समाप्य, विधिवत् दक्षिणां दत्त्वा, धर्मज्ञ, उचितां भार्यां अगृह्णाः वा न वा?” सः पुनः अवदत्—“मम ज्ञातं, हे बुद्धिमन्, यत् तव मनः न गृहेषु, न वित्ते, निबद्धम्; त्वं निराशः, अल्पसुखेष्वपि अनासक्तः। केचन जनाः, स्वस्वरूपं विस्मृत्य, काममोहितचित्ताः, कर्माणि कुर्वन्ति—यथा अहम् अपि, लोकसंरक्षणाय, तद्वदाचरमि।” “किं त्वं, हे ब्राह्मण, आचार्यगृहे सहवासं स्मरसि? यः द्विजः, ज्ञेयमज्ञाय, तमः तीर्त्वा गच्छति। स एव हि, धर्मनिष्ठानां, द्विजातीनां, आश्रमेषु च श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः, आचार्यः च। ये तु, वर्णाश्रमधर्मान् अनुवर्तन्ते, तेषां तत्त्वविदां, मम उपदेशेन, संसारसागरं सहजं तरन्ति। अहं सर्वभूतात्मा, न तु पूजया, अपत्येन, तपसा, संयमेन वा, तावद् तुष्यामि, यथा आचार्यसेवया।” “किं त्वं, हे ब्राह्मण, स्मरसि आचार्यगृहे वासकाले अस्माकं आचरणम्? यदा आचार्यपत्न्याः प्रेरितौ, कदाचित् अग्निहरणाय वनं गतौ। तत्र, महद्वने प्रविश्य, तिव्रः वातः, घोरः मेघगर्जनः, ववृषे। सूर्ये अस्तं गते, सर्वदिक् तमसा आच्छन्ना, निम्नगः तटः अपि, जलपूरितत्वात्, न ज्ञातः। तत्र, वायुवेगेन, वर्षधाराभिः, बारं बारं पीडितौ, जलौघेन अभिभूतौ, दिशः न ज्ञायन्ते, न चान्योन्यं पश्याव, वनान्तरे, हस्तग्रहणं कृत्वा, क्लान्तौ विचराव।” प्रातःकाले, आचार्यः सान्दीपनिः, शिष्ययोः अन्वेषणाय आगतः, तौ दुःखितौ शिष्यौ दृष्टवान्। सः उवाच—“हा वत्सौ, मम कृते महद्दुःखं अनुभूतं युवाभ्याम्। स्वहितं विस्मृत्य, मयि आत्मानं समर्पितवन्तौ। एवं हि शिष्यैः, गुरवे, सर्वात्मना, यथाशक्ति, शुद्धभावेन, सेवा कर्तव्या। अहं तुष्टः अस्मि, हे द्विजश्रेष्ठ, सर्वे अभिलषिताः सिद्धयः, वेदविद्या च, भवतु युष्माकम्, इहामुत्र च। एतेन प्रकारेण, आचार्यकुलवासिना, गुरुप्रसादेन, बहूनां अनुभवेन, पूर्णता, शान्तिः च लभ्यते।” तदा ब्राह्मणः उवाच—“किं नः असिद्धम्, देवेश, जगद्गुरो, यदा तव गृहे वासः प्राप्तः, त्वं सत्यवाक्यः सदा? यस्य शरीरं वेदमयं, तस्य गुरुकुलवासः, सर्वेषां सौभग्यानाम् उत्तमम्।” एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे श्रीदामचरितं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिः, ब्राह्मणश्रेष्ठेन सह संवादं कुर्वन्, सर्वभूतचेतसां वेत्ता, स्मितपूर्वकं तम् अब्रवीत्। कृष्णः, ब्राह्मणप्रियः, तं ब्राह्मणं स्नेहदृष्ट्या पश्यन्, प्रेमस्मितेन, यः साधूनां परमगम्यः, अपृच्छत्—“किं त्वं, ब्रह्मन्, स्वगृहात् मम किंचित् उपहारम् आनयः? भक्त्या समाहृतं लघ्वपि दत्तं मह्यं महद् भवति; परन्तु, अभक्तेन दत्तं महदपि न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धहृदयस्य तद् अहं प्रतिगृह्णामि।” एवं उक्तः, ब्राह्मणः, श्रीपतिसंनिधौ लज्जितः, हस्ते स्थापितं चूर्णधान्यं न समर्पयत्, मौनं चकार। स तु सर्वभूतात्मदर्शी, तस्य आगमनहेतुम् अवगम्य, चिन्तयामास—“अयं पूर्वं न मम पूजां धनकाङ्क्षया अकरोत्; इदानीं तु, पत्नीचोदनया, सख्यभावेन, मम समीपं प्राप्तः। तस्मात्, दुर्लभं धनं दास्यामि।” एवं निश्चित्य, ब्राह्मणगृहात्, वस्त्रे बद्धं चूर्णधान्यं गृहित्वा, ‘किमेतत्?’ इति विचिन्त्य, उवाच—“अहो मित्र, त्वया मम समर्पितं यदिदं, तद् परमानन्ददायकम्; एते चूर्णधान्यकणाः, प्रिय, मां च विश्वं च तर्पयन्ति।” एवं स एकं कणं भुक्त्वा, द्वितीयं गृह्णन् आसीत्, तदा श्रीः भगवत्प्रियाः, तस्य हस्तं जग्राह। सा उवाच—“विश्वात्मन्, एष एव पर्याप्तः, ऐश्वर्यस्य समुदयः, अस्मिन्लोके परत्र वा, यस्य तव तुष्ट्यर्थं कृतम्।” ब्राह्मणः तु, तत्रैव अच्युतगृहे, रात्रिं यापयन्, भुक्त्वा, पीत्वा, हृष्टः, स्वर्गे इव आत्मनं मेने। प्रभाते, सर्वजनसम्मानितः, स्वसुखेन च, हृष्टहृदयः, पथि सहचरितः, स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। कृष्णात् न तु धनं प्राप्तवान्, न च स्वयम् याचितवान्; किं तु, भगवद्दर्शनमहात्म्येन, लज्जितः अपि, तृप्तः गृहं गतः। स चिन्तयामास—“अहो, दृष्टा भगवत्प्रेम, ब्राह्मणप्रियस्य भगवतः; यद्यपि अहं दीनः, श्रीः तं वक्षसि आलिङ्ग्य स्थितवती। अहं दीनः, पापिष्ठः, कृष्णः तु श्रीनिवासः; नाममात्रेण ब्राह्मणः, तेन तु बाहुभ्याम् आलिङ्गितः। शय्यायाम् उपविष्टः, सख्यभावेन प्रियसख्यः, महाराज्ञ्या स्वहस्तेन, शिशुवत् वेणुदण्डेन, सेवितः। परमया सेवया, पादसंवाहनादिना, देवदेवेन, ब्राह्मणदेवेन, इव देवः, पूजितः।” एवं श्रीकृष्णस्य, ब्राह्मणस्य च, मधुरसंसर्गः, भगवत्स्नेहस्य, भक्त्या च महिम्नः, रमणीयतया अभवत्।