स्वयं लक्ष्मीदेवी तं द्विजोत्तमं, जीर्णवस्त्रधारिणं, मलिनाम्बरं, कृशकायं, स्फुटसिराधारिणं, यक्षपुच्छवातेन सेवमाना आसन्। तं भगवता श्रीकृष्णेन निष्कल्मषकीर्तिना पूजितं दृष्ट्वा, अन्तःपुरस्त्रियः विस्मिता बभूवुः, तं चावधूतं महतीं स्नेहभावनां च प्रापुः। ताः विचारयामासुः—"किं पुण्यकर्म कृतवानयं दरिद्रः, निन्दितः, हीनः चावधूतः, यस्यैवं श्रीनिवासेन पूज्यते?" श्रीनिवासः त्रैलोक्याचार्यः, तं भ्रातरं यथावत् परिष्वज्य, लक्ष्मीः स्वशय्यायां स्थितेव, तं सस्नेहमुपवेश्य, तौ पुराकाले आचार्यगृहे समवेत्य सुखसंवादं कृत्वा, परस्परं हस्तग्रहणं च कृतवन्तौ। भगवानुवाच—"ब्राह्मण, त्वं किमाचार्यकुले विद्यां समाप्त्य, यथाविधि दक्षिणां दत्वा, धर्मज्ञ, पत्नीं समुपयातवान् वा न वा?" पुनः स भगवान् प्रोवाच—"विद्वन्, अहं जानामि, तव मनो गृहेषु वित्ते च नासक्तं, त्वं निःस्पृहः, कर्मसु च न रमसे। केचन जनाः, स्वधर्मं परित्यज्य, काममोहितचित्ताः, कर्माणि कुर्वन्ति, यथा अहं लोकसंरक्षणाय करोमि। ब्राह्मण, किं त्वं स्मरसि, यदावयं आचार्यगृहे समं वसामः? द्विजः हि ज्ञेयज्ञानेन तमो निस्तरति। स हि अत्र धर्मनिष्ठानां मूलं, द्विजातीनां जातः, आश्रमेषु च श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदाता आचार्यः च। ये वर्णाश्रमधराः, तेषां तत्त्वविदः, मदीयं शिक्षया संसारसागरं सहजं तर्तुम् अर्हन्ति। अहं सर्वभूतात्मा, न पूजया, न सुतैः, न तपसा, न संयमेन तुष्ये, यथा आचार्यसेवया। ब्राह्मण, किं त्वं स्मरसि, यदावयं आचार्यगृहे वसन्तः, आचार्यपत्नीभिः प्रेरितौ, काष्ठानयनाय कदाचित् वनं गतवन्तौ?" "तदा वयं महद्वनं प्रविश्य, द्विजश्रेष्ठ, तीव्रवातयुतं भीषणं मेघगर्जितं च वृष्टिसंयुक्तं चातिः प्रावृट्कालमुपलभाम। सूर्यास्तमये सर्वदिक् तमसा आवृता, निम्नतीरे नदीपूरिते अदृष्टे, दिशः न ज्ञातुं शक्याः। तत्र वयं वातवृष्टिभिः पुनः पुनः पीड्यमानाः, जलौघेन अभिभूताः, परस्परं न दृष्ट्वा, दिशो न विज्ञाय, हस्तग्रहणं कृत्वा, क्लेशेन विचलाम। प्रभाते आचार्यः सान्दीपनिः शिष्ययोः अन्वेषणाय आगतः, तौ दीनावस्थां दृष्ट्वा, स्नेहपूर्णं वचोऽब्रवीत्—'वत्सौ, मम कृते महद् दुःखमुपगतौ, स्वहितं परित्यज्य, मय्यात्मानं समर्पितवन्तौ।' 'एषः शिष्यस्य धर्मः—आचार्याय सर्वं यत्नं स्वात्मानं च समर्पयेत्। अहं तुष्टः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वे वाञ्छितार्थाः सिध्यन्तु, वेदविद्या चावाप्ता भवतु, इह च परत्र च।' एवं गुरुप्रसादेनैव, आचार्यगृहे वसतोः, अनेकानुभवैः पुरुषः पूर्णत्वं शान्तिं च प्राप्नोति।" ततश्च ब्राह्मण उवाच—"देवेश, जगद्गुरो, यः तव गृहवासः प्राप्तः, तस्मिन्किम् अवशिष्टं, त्वं सत्यवचनः सदा। वेदमयदेहस्य तव संनिधौ वासः, महोत्तमं भाग्यं मम।" एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'श्रीदामोपाख्यानं' नाम अष्टाशीतितमं अध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिः तेन ब्राह्मणश्रेष्ठेन सह संवादं कुर्वन्, सर्वात्मा, सर्वचित्तविज्ञः, सस्मितं तमुवाच। श्रीकृष्णः ब्राह्मणप्रियः तं स्नेहमयदृष्ट्या पश्यन्, सस्मितं वचनमब्रवीत्—"ब्राह्मण, किं दानं त्वया स्वगृहात् मम समुपन्यस्तम्? भक्त्या यत् किञ्चिदपि दत्तं मम महद् भवति, तु निःस्पृहस्य महानपि दानं न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, अहं तद् भक्तिपूर्वकं गृह्णामि।" एवं उक्तः ब्राह्मणः, श्रीपतिसमीपे लज्जायुक्तः, तद् लाजमुष्टिं न समर्पयामास, मौनं च प्राप। स सर्वात्मदर्शी तस्यागमनस्य हेतुम् अवगम्य, मनसि चिन्तयामास—"अयं मां पूर्वं न सम्पूज्य, धनकामनया नागतः, किंतु पत्न्याः प्रार्थनया, सख्येन च समागतः, तस्मै दुर्लभं धनं दास्यामि।" इति निश्चित्य, लाजमुष्टिं गृहात् आदाय, "किमेतत्?" इति विचिन्त्य, ताम् अवलोक्य, "सखे, एष मम परमानन्दः, एते लाजाः मां सम्यग् तर्पयन्ति, समस्तं जगत् अपि।" इति उक्त्वा, एकमुष्टिं भुक्त्वा, द्वितीयमुष्टिं गृह्णन्, तदा लक्ष्मीः श्रीपतिं हस्तेन निरोधयामास। "विश्वात्मन्, एष एव पर्याप्तः सर्वसमृद्धये, यस्य तव तुष्ट्यर्थं सर्वं सम्पद्यते।" इति लक्ष्मीवचनम्। ब्राह्मणः तत्र निशां यापयन्, अच्युतधाम्नि, भोजनं कृत्वा, प्रीत्या, स्वर्गसुखमिव अनुभवन्। प्रातःकाले सर्वैः मानितः, स्वगृहं हृष्टः प्रत्यागच्छत्। कृष्णात् स धनं न प्राप, न च स्वयं याचितवान्, किं तु महद्दर्शनात् सन्तुष्टः, लज्जितः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। "अहो, ब्राह्मणप्रियस्य भगवतः भक्तिं दृष्टवानस्मि, यः मम दारिद्र्येऽपि, लक्ष्मीः तं हृदि परिष्वज्य स्थितवती। अहं दरिद्रः पापिष्ठश्च, कृष्णः श्रीनिवासः, नाममात्रेण ब्राह्मणोऽहं, तेन तस्य बाहुभ्याम् आलिङ्गितः।" एवं भगवतः श्रीकृष्णस्य ब्राह्मणस्नेहदर्शनं, लक्ष्म्याः सेवापरायणता, आचार्यगृहवासानुभवः, भक्तेः महिमा च, सर्वं सम्यक् संप्रकाशितम्।