भगवत्सख्युः संस्पर्शेन प्रमुदितः द्विजश्रेष्ठः स महर्षिः, पद्मनयनं भगवानं परिष्वज्य, परमानन्देन आर्द्रचित्तः, नेत्राभ्यां अश्रूणि मुमोच। ततः, स्वमित्रं शय्यायां सम्यक् उपवेश्य, स्वयं भगवान् यथाविधि पूजार्हं कृतवान्, जलं आनयन्, स्वहस्ताभ्यां तस्य पादौ प्रक्षालयामास। हे राजन्, स लोकशुद्धिकरः श्रीभगवान् तद्भक्तस्य पादप्रक्षालनजलम् आदरेण शिरसि कृत्वा, दिव्यैः चन्दनागुरुकुङ्कुमगन्धैः तं अतिसंमान्य अभिषिञ्चत्। स सुगन्धधूपदीपावलिभिः मित्रं हर्षेण सम्पूज्य, ताम्बूलं समर्प्य, गौः दत्त्वा, प्रियं स्वागतवचनं अपि प्रोवाच। श्रीः स्वयमेव तं द्विजं, जीर्णमलिनवस्त्रधारिणं, कृशं, स्फुटस्नायुविकटाङ्गं, चामरव्यजनैः सेवयामास। तं कृतसन्मानम् अवधूतं श्रीकृष्णेन पुण्यश्लोकेन, अन्तःपुरनार्यः विस्मिताः, स्नेहसमाकुलाश्च सञ्जग्मुः। किं पुण्यकृत्यं कृतवान् अयं निर्धनः, तिरस्कृतश्च, हीनवस्तुनिर्विशेषः अवधूतः, इति ताः स्त्रियः चिन्तयामासुः। स तु श्रीनिवासेन त्रैलोक्याचार्येण भ्रातरमिव परिष्वक्तः, यत्र श्रीः शय्यायाम् एव स्थित्वा तिष्ठति। तौ उभौ, राजन्, परस्परं हस्तग्रहणं कृत्वा, आचार्यगृहे सहवासस्य रमणीयानि चरितानि स्मरन्तौ कथयामासतुः। भगवान् उवाच—हे ब्राह्मण, त्वं आचार्यगृहे स्वाध्यायं समाप्य, यथाविधि दक्षिणां दत्त्वा, धर्मज्ञ, उत्तमां भार्यां गृहीतवान् वा न वा? विदितं मे, महाभाग, तव मनः गार्हस्थ्ये धनादिषु चासक्तं नास्ति; त्वं वैराग्ययुक्तः, न च तत्र विशेषरुचिः। केचन तु काममोहितचित्ताः, स्वधर्मं उत्सृज्य, कर्माणि कुर्वन्ति, यथा अहम् अपि लोकसंरक्षणार्थम्। स्मरषि वा, ब्रह्मन्, आचार्यगृहे सहवासकालं? द्विजातीनां हि विदितवेद्यः तमः तरति। स एवात्र धर्मनिष्ठानां जनकः, द्विजातीनां जातः, आश्रमेषु च श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः गुरुः। ये तु वर्णाश्रमधर्मानुशीलिनः, तत्त्वविदः, मदीयोपदेशेन सहजं संसारसागरं तरन्ति। नाहं, ब्राह्मण, यथावत् पूजया, अपत्येन, तपसा, यमेन वा तुष्टः अस्मि, यथा गुरुषु सेवा। स्मरषि वा, ब्रह्मन्, आचार्यगृहे वासकाले अस्माकं आचरणं, यदा आचार्यपत्नीभिः प्रेरितौ, काष्ठानयनाय वनं गतौ? तत्र, महावने प्रविश्य, द्विज, तीव्रः वायुः, घनगर्जितसहितः, महावृष्ट्या सह समुत्थितः। सूर्यास्ते समागतः, सर्वतः तमः व्याप्य, निम्नतीरं जलपूरितं न ज्ञातुं शक्यं, सर्वं अव्यक्तमिव। तत्र, वायुवर्षप्रहारैः बारं बारं पीडितौ, जलौघेन आकुलितौ, दिशः न ज्ञातुं, न चान्योन्यं द्रष्टुं शक्नुवन्तौ, तस्मिन् वने, उभौ हस्तग्रहणं कृत्वा, क्लिष्टौ विचचार। प्रभाते, आचार्यः सान्दीपनिः शिष्ययोः अन्वेषणाय आगतः, तौ दुःखितावस्थां दृष्ट्वा, "हा वत्सौ, मम कृते महत्तपः कृतम्; स्वहितं परित्यज्य, मय्येव परं समर्पितौ।" इति सन्तप्तः। "शिष्यैः स्वगुरवे सर्वं स्वात्मानं च शुद्धभावेन समर्पणीयम्—एष धर्मः।" इति सः प्रोवाच। "तुष्टोऽस्मि, द्विजश्रेष्ठ; सर्वे ते कामाः सन्तु, वेदाङ्गविद्यां च प्राप्तवान् भव, इह च परत्र च।" एवं, केवलं गुरुकृपया, आचार्यगृहे वसतः पुरुषस्य, अनेकेषु अनुभवेषु, परिपूर्णता शान्तिश्च लभ्यते। ततः स ब्राह्मणः उवाच—"देवदेव, जगद्गुरो, यदा तव गृहे वसामः, सत्यप्रतिज्ञ, किम् अवशिष्टं साधनीयम्? वेदस्वरूपस्य तव सन्निधौ, गुरुकुलवासः सर्वेषां वरदानानां श्रेष्ठः।" एवं, अष्टाशीतितमः सर्गः, "श्रीदामचरितं" नाम, दशमस्कन्धस्य उत्तरार्धे, श्रीमद्भागवतमहापुराणे, सर्वोत्तमत्यागिनां शास्त्रे, समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं, हरिः तेन ब्राह्मणश्रेष्ठेन सह संवादं कुर्वन्, सर्वभूतचित्तविज्ञः, स्मितपूर्वं तं ब्राह्मणं प्रेक्ष्य वाक्यमभाषत। कृष्णः ब्राह्मणप्रियः स्नेहसम्युक्तया दृष्ट्या तं ब्राह्मणं पश्यन्, मधुरस्मितेन, यः साधूनां परमं लक्ष्यं, तमेव प्रेक्षां तस्य दत्तवान्। भगवान् उवाच—"ब्राह्मण, किं मे गृहे किमपि दत्तं त्वया? भक्त्या यत् किञ्चिदपि समर्प्यते, तदपि मह्यं महद्भवति; किं पुनः, अभक्तेन दत्तं महद्दानं अपि न तुष्टये। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धहृदयस्य तदर्हं गृह्णामि।" एवं उक्तः अपि, स ब्राह्मणः श्रीपतिं प्रति लज्जितः, तद्भोज्यं लाजः न समर्पयामास, मौनं चकार, लज्जया। सर्वात्मदर्शी भगवान् तस्य गमनहेतुम् अवगम्य, "अयं पूर्वं मम सम्पूजनं न कृतवान्, धनकामनया न, इदानीं तु पत्न्या प्रेरितः, सख्येन च, मम समीपं प्राप्तः; अहं तस्मै दुर्लभं धनं दास्यामि।" इति चिन्तयामास। एवं चिन्तयन्, स लाजान्युत्तरीये बद्धं लाजपुटं गृह्णन्, "किं नु एतत्?" इति विचिन्त्य, तं लाजपुटं जग्राह। "अहो, सखे, एषा तव भक्त्या समर्पिता लाजाः मम परमं सन्तोषं जनयन्ति; एते लाजा मां च विश्वं च तर्पयन्ति।" इति स प्रोवाच। एवं, एकमुष्टिं भुक्त्वा, द्वितीयमुष्टिं भोक्तुं प्रवृत्ते, तदा लक्ष्मीः भगवत्प्रियं भगवतो हस्तं गृह्णात्। "विश्वात्मन्, एतेनैव तर्पणेन, यस्य तव तुष्टिः साध्यः, तस्य सर्वसमृद्धिः अस्य लोकस्य परत्र च पर्याप्ता।" स ब्राह्मणः, अच्युतगृहे तां रात्रिं भुक्त्वा, पीत्वा, परमं सुखमवाप्य, स्वर्गेऽपि इव आत्मानं मेने।