स ब्राह्मणश्रेष्ठः स्वगृहेभ्यः स्वीकृत्य द्वारकां प्रति प्रस्थितवान्, हृदि चिन्तयन्—कथं मे श्रीकृष्णस्य दर्शनं स्यात् इति। स उत्तमब्राह्मणः त्रिणि प्राकारद्वाराणि त्रयः च प्राग्रहारान् अतिक्रम्य, अच्युतमार्गानुगतान् अन्धकवृष्णीनाम् गृहाणि प्रविश्य, अन्तः एकस्मिन् हर्यः षोडशसहस्रपत्नीगृहे प्रविवेश; तत्र च दिव्यानन्दमिव प्राप्य परमसन्तोषेण पूर्णः अभवत्। दूरात् तं दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः प्रियाया शय्यायां उपविष्टः, सद्यः उत्थाय, तं ब्राह्मणमभ्येत्य, उभाभ्यां बाहुभ्यां सस्नेहमालिङ्गयत्। प्रियसखस्पर्शेन प्रमुदितः द्विजोत्तमः भगवतः पद्मनयनस्य हर्षवेगेन नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवितानि। तं सखायम् उपवेश्य स्वयमेव पाद्यं च जलं च आहृत्य, स्वहस्ताभ्यां पादप्रक्षालनं चकार। ततः स भगवान् जगतां पावकः तद् जलं शिरसि कृत्वा, दिव्यगन्धैः चन्दनागुरुकुङ्कुमैः अतिथिं अभ्यञ्जयत्। सुगन्धधूपदीपमालाभिः सखायम् आनन्देन पूजयामास, ताम्बूलं समर्प्य, गवां दानं कृत्वा, स्वागतवचनानि अब्रवीत्। श्रीः स्वयं जीर्णवस्त्रधारिणं कृशं स्फुटसिराजालिनं द्विजश्रेष्ठं चामरयष्ट्या सेवितवती। तं परमहंसं श्रीकृष्णेन पूज्यमानं दृष्ट्वा अन्तःपुरस्त्रियः विस्मिताः स्नेहेन च पूर्णाः अभवन्। किं पुण्यं कृतवत्येषः परिभूतः दरिद्रः चायं परमहंसः, येन श्रीनिवासेन त्रैलोक्याचार्येण भ्रातरमिव आलिङ्गितः, लक्ष्मीश्च शय्यायां स्थितेव अभवत्? तौ च सख्यौ, हस्ते गृहीत्वा, गुरुगृहे कृतानन्दकथाः परस्परं स्मरन्तौ, रममाणौ बभाषाते। भगवानुवाच—ब्राह्मण, त्वं गुरुकुले अध्ययनं समाप्त्य सम्यग् दक्षिणां दत्वा, धर्मज्ञ, पत्नीं उपयेमिथाऽहो न वा? मया ह्येतद् विज्ञातं, त्वदीयं मनः न गृहेषु न वित्तेषु रमत इति, त्वं हि अकामः असक्तः च। केचन जनाः मोहिता कामेन स्वधर्मं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्वन्ति, यथा अहं लोकसंरक्षणाय करोमि। ब्राह्मण, स्मरसि वा यदा वयं गुरुकुले सहावसाम? द्विजातीनां हि यथावेद्यं ज्ञात्वा तमः पारं गच्छन्ति। स एव हि अत्र धर्मनिष्ठानां मूलम्, द्विजातीनां जातः, आश्रमेषु च श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः आचार्यः च। ये च अर्थतत्त्वविदः, वर्णाश्रमानुगाः, मदीयेनोपदेशेन सुकरमेव संसारसागरं तरन्ति। अहं सर्वभूतात्मा न पूजया न सुतैः न तपसा न संयमेन तुष्टः, यथा गुरोः सेवा तुष्टये। ब्राह्मण, स्मरसि वा यदा वयं गुरुगृहे आचार्यपत्न्याः प्रेरितौ काष्ठान्याहर्तुं गच्छाम? तदा वयं महावने प्रविश्य, तीव्रवातैः घोरगर्जनैः सह प्रचण्डवृष्टिः अभवत्। सूर्यास्तमये सर्वदिक् तमसा आच्छन्ना, निम्नतीरं जलपूरितं न ज्ञायते स्म। तत्र वयं वातवर्षाभ्यां क्षिप्यमाणाः, जलौघेन पीड्यमानाः, दिशः न जानन्तः, अन्योन्यं न पश्यन्तः, हस्ते गृहीत्वा क्लेशेन विचचार। प्रभाते आचार्यः सान्दीपनिः शिष्यौ दुःखितौ दृष्ट्वा, “वत्सौ, मम हेतोः भवद्भ्यां महद् दुःखं सहनं कृतम्; आत्महितं त्यक्त्वा मयि भावनिष्ठौ स्थितौ,” इति स्नेहेन अवदत्। एवं हि शिष्येण गुरवे सर्वात्मना समर्पणं कर्तव्यम्। अहं तुष्टः अस्मि, द्विजश्रेष्ठ, सर्वे वाञ्छितार्थाः सिध्यन्तु, वेदविद्यां चावाप्नुहि। एवं गुरुप्रसादेन एव गुरुकुले वसतः पुरुषस्य बहुस्मृतिभिः पूर्णता शमश्च सिध्यति। ततः स भागवतब्राह्मणः उवाच—देवेश, विश्वाचार्य, सत्यमेव वयं तव गृहे वसन्तः सर्वं प्राप्तवन्तः। यस्य शरीरं वेदस्वरूपं, तस्य गुरुकुलवासः सर्वस्मात् श्रेयस्करः। एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, श्रीदामोपाख्यानं नामाष्टाशीतितमोध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरेः स ब्राह्मणेन सह संवादे प्रवृत्ते, सर्वहृद्गुह्यवेदिनां ज्ञाता भगवान् स्मित्वा तमब्रवीत्। कृष्णः ब्राह्मणप्रियः, स्नेहेन तं ब्राह्मणं सस्मितं पश्यन्, तादृशं दर्शनं सतां परमं फलम्। भगवानुवाच—ब्राह्मण, किं दानं गृहात् मम समुपानयः? भक्त्या यत् किञ्चिदपि दत्तं मह्यं महत्त्वं प्राप्नोति; किं पुनः भक्तिहीनात् महद्दानमपि न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धान्तःकरणस्य तदर्पणं स्वीकरोमि। एवं उक्तः अपि ब्राह्मणः श्रीपतिं प्रति लज्जया तं चूर्णोदनपुष्कलम् उपस्थापयितुं न शशाक, मौनं चकार। स सर्वात्मदर्शी तस्यागमनकारणं विज्ञाय, चिन्तयामास—“नायं धनकामेन पूर्वं मां समर्चयत्। इदानीं तु पत्न्याः प्रार्थनया सख्यभावेन मम समीपं प्राप्तः; दुर्लभं मनुष्येभ्यः ऐश्वर्यं दास्यामि।” एवं ध्यात्वा, स तस्य ब्राह्मणस्य गृहात् चूर्णोदनपुटं गृहित्वा, “किमेतत्?” इति विचिन्त्य, तदवलोकयामास। एवं श्रीमद्भागवतपुराणे दशमस्कन्धे द्वितीयभागे श्रीदामोपाख्यानं नामाष्टाशीतितमोध्यायः समाप्तः।