तदा स ब्राह्मणः, मनसि एवं चिन्तयन्—"किं गृह एव किञ्चिद् द्रव्यं सन्ति वा, सुमुखि? किमपि दातव्यं भवेत्"—इति निश्चित्य गन्तुम् उद्यतवान्। तस्य भार्या तु विप्रगृहेभ्यः चतुर्भिः मुष्टिभिः चूर्णधान्यं याचित्वा, वस्त्रे बन्धयित्वा, तस्मै पतये दानरूपेण समर्पयत्। स च ब्राह्मणश्रेष्ठः तद् गृहीत्वा द्वारकां प्रति प्रस्थितः, "कथं किल केशवस्य साक्षात् दर्शनं लभेय" इति चिन्तयन्। स पुनः महात्मा ब्राह्मणः त्रिभिः प्राकारैः त्रिभिः च प्राकारेषु अन्तः प्रविश्य, तत्र अन्धकवृष्णीनां गृहेषु प्रविष्टः, ये भगवत्पथानुगाः आसन्। स हर्याः षोडशसहस्रेषु पत्निषु कस्यचित् गृहं प्रविश्य, दिव्यानन्दमिव प्राप्य, हर्षेण पूर्णः अभवत्। दूरात् तम् आगतम् अपश्यन् अच्युतः प्रियायाः शय्यायाम् उपविष्टः, त्वरया उत्थाय समीपं गतः, प्रीत्या तं द्वाभ्याम् बाहुभ्याम् आलिङ्ग्य समाश्लिष्य च। प्रियसङ्गस्पर्शसुखेन प्रमुदितः स द्विजश्रेष्ठः, पद्मनयनः भगवान्, हर्षवेगेन अश्रूणि नेत्राभ्यां मुमोच। अथ तं मित्रं शय्योपविष्टं कृत्वा, स्वयं भगवतः पाद्यं जलं च स्वहस्तेन समर्प्य, तस्य पादौ प्रक्षालयामास। तद् जलं जगत्पावनः प्रभुः शिरसि धारयामास, तं च दिव्यचन्दनागुरुकुङ्कुमैः सुगन्धिभिः अभ्यञ्जयत्। सुगन्धधूपदीपावलिभिः सखायं पूजयामास, तं च ताम्बूलं दत्वा, गवां दानं कृत्वा, स्वागतवाक्यं चोवाच। श्रीः स्वयम् एव तं द्विजं जीर्णवस्त्रपरिधायिनं कृशाङ्गं स्फुरितसिराम् उपचरत्, चामरयुगलेन सेवयन्ती। कृष्णस्य निर्मलकीर्तेः कराभ्यां पूजितमवधूतं दृष्ट्वा, अन्तःपुरनार्यः विस्मिताः परमस्नेहेन पूरिताः। "किं पुण्यमेतस्यावधूतस्य, दीनस्य, जगति तिरस्कृतस्य, कृतं येन श्रीनिवासेन स्वयम् एव भ्रातृवत् आलिङ्गितः, लक्ष्म्याः सन्निधौ?"—इति ताः स्त्रियः चिन्तयामासुः। ततः तौ मित्रे, परस्परं हस्तग्रहणं कृत्वा, गुरुगृहवासानन्दकथाः रम्याः स्मरन्तौ, सुखेन संवादं चक्रतुः। भगवान् उवाच—"द्विज, त्वं गुरुगृहे शिक्षा समाप्त्य दक्षिणां दत्वा, धर्मपत्नीं समुपयेमिथाः वा न वा, इति मम जिज्ञासा अस्ति। अहं हि वेद्मि, त्वं न गृहेषु न वित्तेषु च मनः स्थापयसि, अनासक्तः असि, अल्पसन्तुष्टः च। केचन तु, मोहिता अपि, स्वधर्मं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्वन्ति, यथा अहम् अपि लोकसंरक्षणार्थं कुर्वे।" "द्विज, किं त्वं गुरुगृहे वासकाले मम सहवासं स्मरसि? द्विजः हि वेद्यम् अवगत्य तमः तरति। स एवात्र कर्मनिष्ठानां मूलं, द्विजोत्पन्नः, आश्रमेषु श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः गुरुः। ये तु अर्थतत्त्वकुशलाः, वर्णाश्रमचरिणः, ममोपदेशेन सुलभं संसारसागरं तरन्ति।" "अहं सर्वभूतात्मा, न तु पूजया, पुत्रैः, तपसा, संयमेन वा तुष्टः, यथाऽहम् आचार्यसेवया। द्विज, किं त्वं स्मरसि, यदा वयं गुरुपत्न्याः प्रेरणया काष्ठानयनाय वने गच्छामः?" "तत्र वयं महावनं प्रविश्य, प्रचण्डवातवृष्ट्युत्थिते, सर्वदिशः तमसा आवृताः, नदीतीरं निम्नं जलपूरितं न ज्ञातुं शक्यते स्म। तत्र वयं तीव्रेण वातवृष्ट्या पीड्यमानाः, जलौघेन आकुलाः, दिशः न ज्ञातुं, न चान्योन्यं द्रष्टुं शक्नुमः, हस्तग्रहणेन विचलामास।" "प्रभाते गुरुः सान्दीपनिः शिष्ययोः अन्वेषणाय आगत्य, तौ दुःखितौ दृष्ट्वा, स्नेहेन उवाच—'वत्सौ, मम निमित्तं यूयं महद् क्लेशं प्राप्नुतः। एषः शिष्यधर्मः—आचार्याय सर्वात्मना समर्पणम्। तुष्टोऽस्मि द्विजश्रेष्ठ; सर्वे कामाः सिध्यन्तु, वेदाङ्गविद्यां च साधयतं।'" "एवं गुरुप्रसादेनैव, गुरुगृहवासी, अनेकैः अनुभवैः पूर्णत्वं शमं च प्राप्नोति।" इति भगवान्। ततो द्विजः उवाच—"भगवन्, यदा तव गृहे वासः प्राप्तः, तदा किम् अवशिष्टम्? वेदमयदेहस्य तव सान्निध्यं, सर्वसौभाग्येषु श्रेष्ठम्।" एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य द्वितीयार्धे श्रीदामोपाख्यानं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिणा स ब्राह्मणः सह संवादं कुर्वता, सर्वेषां हृदयं वेदितुं शीलः भगवान् स्मितपूर्वकं तं ब्राह्मणं प्रीत्या अपि अवलोक्य उवाच। स हि भक्तवत्सलः कृष्णः स्नेहस्मितेन तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा, यः साधूनां परमं लक्ष्यं, इदम् उवाच— "ब्राह्मण, किं दानं गृहात् मम आनयितं? भक्त्या यत् किञ्चिद् अपि दत्तं मह्यं महत्त्वं प्राप्नोति; भक्तिरहितस्य तु महद्दानमपि न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य शुद्धहृदयस्य तद् अहम् उपयुञ्जे।" एवं भगवता प्रोक्तः स ब्राह्मणः, श्रीपतिसमीपे लज्जया, तं चूर्णधान्यपुष्टिकं न समर्पयामास, मौनं च जग्राह। स तु सर्वभूतात्मदर्शी भगवान्, तस्यागमनहेतुं ज्ञात्वा, मनसि चिन्तयामास—"एषः पूर्वं न कामयमानः मां पूजयामास" इति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं संन्यासिनां शास्त्रे, श्रीदामोपाख्यानं सम्पूर्णम्।