तदा, स ब्राह्मणः स्वस्य भार्यया पुनः पुनः सौम्यया विनीतया च प्रार्थितः, मनसि विचारयामास—"नूनम्, परमं लाभं तन्न—यत् भगवन्तम् उत्तमश्लोकं द्रष्टुम्।" एवं निश्चित्य, गन्तुम् उद्यतमानसः सः स्वभार्याम् अपृच्छत्—"साध्वि, किमपि गृहे द्रव्यं विद्यते? किंचित् दातव्यं अस्ति वा?" सा तु ब्राह्मणपत्नी ब्राह्मणान् गत्वा, चतुर्षु मुष्टिषु चूर्णधान्यं याच्य, तदेकत्र वस्त्रे बद्ध्वा, स्वपत्ये उपहाररूपेण दत्तवती। स ब्राह्मणश्रेष्ठः तानि गृह्य, द्वारकां प्रति प्रस्थितः, मार्गे चिन्तयन्—"कथं मे कृष्णस्य साक्षात्कारः स्यात्?" इति। सः महात्मा त्रिभिः प्राकारैः त्रिभिश्च प्राङ्गणैः गत्वा, अन्धकवृष्णीनां गृहाणि प्रविश्य, तेषां भगवत्पथानुगामिनां मध्ये प्रविष्टः। ततः, हर्याः षोडशसहस्रपत्नीगृहाणां किञ्चिदेकं प्रविश्य, दिव्यानन्दमिव प्राप्य, परमसन्तुष्टः अभवत्। दूरात् एव तं ब्राह्मणं विलोक्य, अच्युतः स्वप्रियायाः शय्यायाम् उपविष्टः, तत्क्षणम् उत्थाय, सस्नेहम् आगत्य, तं ब्राह्मणमित्रं भूजयोरुपरि परिष्वज्य, हर्षेण परिपूर्णः अभवत्। प्रियसङ्गस्पर्शेन प्रमुदितः स द्विजश्रेष्ठः, पद्मनयनः भगवान् अपि, हर्षवशात् नेत्राभ्यां अश्रूणि मुमोच। अनन्तरं, मित्रं शय्यायाम् उपवेश्य, स्वयं भगवतः पाद्यं जलं च आदाय, तस्य पादौ स्वहस्तेन प्रक्षाल्य, यथाविधि सत्कृतिं चकार। तदनन्तरं, भगवान् लोकपावनः, तं पाद्यं शिरसि कृत्वा, दिव्यगन्धान् चन्दनं, अगुरुं, कुंकुमं च तस्मै अञ्जलिं चकार। सुगन्धितधूपैः दीपमालाभिश्च तं मित्रं सस्मितं पूजयामास, तस्मै ताम्बूलं दत्वा, गौः च समर्प्य, स्वागतवचनानि च उवाच। स्वयं लक्ष्मीः तं जीर्णवस्त्रधरं, मलिनं, कृशं, स्फुरितसिरावन्तं द्विजम् उपचकार, चामरग्राहिण्या सेवया। तं तथा भगवता निष्कलङ्ककीर्तिना पूजितं द्रष्ट्वा, अन्तःपुरस्त्रियः विस्मिताः, स्नेहेन च पूर्णाः अभवन्। "किं पुण्यं कृतवत्येषा व्रात्यवेषधरः, दारिद्र्यपीडितः, लोकनिन्दितः?" इति ताः स्त्रियः आपृच्छन्। यः श्रीनिवासेन त्रैलोक्याचार्येण, लक्ष्म्या सह शय्यायां स्थितया, अग्रजवत् परिष्वक्तः, स एवमपूजितः। ततः, तौ मित्रे, परस्परं हस्तग्रहणं कृत्वा, आचार्यगृहवासस्मृतिं हर्षेण कथयन्तौ, रमणीयानि वार्तालापान् अकुर्वताम्। भगवान् उवाच—"ब्राह्मण, त्वं आचार्यगृहे शिक्षां सम्पूर्ण्य, दक्षिणां दत्वा, धर्मज्ञ, योग्यां भार्यां गृह्णीत वा न वा? विदितं मे, त्वं न गृहेषु न वित्ते स्नेहं करोति, अकामः असि, अल्पसंसर्गः। केचन जनाः काममोहितचित्ताः, स्वधर्मं परित्यज्य, यथा अहं लोकसंरक्षणार्थं कर्म कुर्वे, तथैव प्रवर्तन्ते। ब्राह्मण, स्मरसि वा आचार्यगृहे सहवासकालं? द्विजः हि ज्ञेयज्ञानेन तमोऽतिक्रान्ति।" "स एवात्र कर्मनिष्ठानां जन्मा, द्विजातीनां धर्मानुष्ठानप्रवर्तकः, यथा अहं ज्ञानदः, आचार्यः च। ये वर्णाश्रमधर्मविदः, मदीयं शिक्षां श्रुत्वा, संसारसागरं सहजं तर्तुं शक्नुवन्ति। अहं सर्वभूतात्मा, न पूजया, न सुतैः, न तपसा, न संयमेन तुष्ये, यथा आचार्यसेवया। ब्राह्मण, स्मरसि वा, यदा आचार्यपत्नीभिः प्रेरितौ, वयं कदाचित् दारुवनं गत्वा, काष्ठानि आनयाम स्म?" "महद्वने प्रविश्य, द्विजश्रेष्ठ, तत्रात्युग्रः वातवृष्टिसंयुक्तः प्रचण्डः मेघगर्जितः उत्पन्नः। सूर्यस्तमनेन सर्वदिक् तमसा आवृता, निम्नतीरं जलपूरितं न ज्ञातुं शक्यते। तत्र वयं वातवृष्टिभिः पुनः पुनः पीड्यमानाः, जलौघैः बाध्यमानाः, दिशो न ज्ञातुं, परस्परं न द्रष्टुं, दुःखिताः, हस्तग्रहणं कृत्वा वने भ्रमाम स्म।" "प्रातःकाले, आचार्यः सान्दीपनिः, शिष्यावस्थां निरीक्ष्य, दुःखितौ शिष्यात् दृष्ट्वा, स्नेहेन उवाच—'वत्सौ, मम कृते बहु दुःखम् अन्वभूताम्। आत्महितं परित्यज्य, मयि समर्पितौ। शिष्यस्य एष धर्मः—यत् सर्वस्वं गुरवे समर्पयेत्। तुष्टोऽस्मि, द्विजश्रेष्ठ, सर्वे ते कामाः सन्तु, वेदविद्या च सिध्यताम्।' एवं गुरुकृपया एव, आचार्यगृहवासी जनः, अनेकेषु अनुभवेषु पूर्णत्वं शान्तिं च प्राप्नोति।" ततः स ब्राह्मणः उवाच—"देवेश, जगद्गुरो, यः ते गृहे वसति, सत्यव्रत, तस्य किम् अपूर्वं स्याद्? यस्य शरीरं वेदस्वरूपं, तस्य आचार्यगृहे वासः सर्वोत्तमं सौभाग्यं।" एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे श्रीदामोपाख्यानं नाम अष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं हरिणा तेन ब्राह्मणश्रेष्ठेन सह संवादे प्रवृत्ते, सर्वभूतचित्तवेदिने, स भगवान् स्मयमानः तम् उवाच। कृष्णः ब्राह्मणप्रियः, तं ब्राह्मणं स्नेहदृष्ट्या निरीक्ष्य, सस्मितं प्रेम्णा—यस्य सा दृष्टिः साधूनां परमगम्या—उवाच। भगवान् उवाच—"ब्राह्मण, किं मे गृहे किमपि दत्तवान् असि? भक्तया यदपि स्वल्पं दत्तं भवेत्, तदपि मम महद् भवति; यः तु अभक्तः, तस्य महद्दानं न रोचते। यो मां पत्रं पुष्पं फलं तोयं वा भक्त्या प्रयच्छति, तस्य अहं भक्तस्य तदर्पणं प्रियतया स्वीकरोमि।" एवं उक्तः, स ब्राह्मणः श्रीपतिं प्रति लज्जाम् अनुभूय, तं चूर्णधान्यपुष्टिम् अपि न दत्तवान्, तुष्णीं लज्जया स्थितः।