यया वाचा भगवत्स्तुत्यै गुणानां कीर्तनं क्रियते, येन हस्तेन तस्य कर्माणि साध्यन्ते, या च बुद्धिः सर्वभूतेषु स्थितं तमेकं स्मरति, ये च शृण्वन्ति भगवतो लीलाकथाः—सैव वाक्, ते हि हस्ताः, स एव मनः, तानि एव श्रोत्राणि इति सत्यम्। यस्य शिरः सदा तस्य भगवतः, द्विविधरूपधारिणः, प्रणमति—तदेव शिरः; येन नेत्रेण स भगवान् पश्यति—तदेव नेत्रम्; ये चाङ्गानि विष्णोः पादोदकं वा तद्भक्तानां सेवायै योज्यन्ते—तान्येवाङ्गानि सन्ति। एवं धर्मराजेन पृष्टः, सुतः बदरायणस्य, श्रीशुकदेवः, यस्य हृदयं श्रीवासुदेवप्रेम्णा निमग्नम्, स तत्रोपवर्णयामास। श्रीशुकः उवाच—कृष्णस्य कश्चन ब्राह्मणः सखा आसीत्, वेदविद्यायाम् अतीव पारङ्गतः, इन्द्रियनिग्रहे स्थितः, शान्तचित्तः, आत्मन्येव स्थितः। स गृहस्थाश्रमे स्थित्वा, यदृच्छालब्धेन जीवन्, तस्य भार्या अपि तद्वद् दुर्बला, क्षुयमानाङ्गी, जीर्णवस्त्रधारिणी च। सा पतिव्रता भार्या, कृशाङ्गी, दुःखिता, पतिं दीनं सन्दृष्ट्य, कम्पमानाङ्गी, सान्त्वपूर्वकं वाक्यम् अब्रवीत्— "भो ब्राह्मण! साक्षात् श्रीपतिः तव सखा ननु अस्ति? स ब्राह्मणप्रियः, सर्वशरण्यः, सात्वतानां प्रभुः। त्वं तस्य शरणं गच्छ, स धर्मिष्ठानां परमाश्रयः। गृहस्थदुःखिताय तुभ्यं स नूनं दास्यति विपुलं धनम्। स इदानीं द्वारकायां भोजवृष्ण्यन्धकाधिपतिरूपेण स्थितः। स एव स्वपादारविन्दस्मरणाय भक्ताय आत्मानं ददाति। यः जगद्गुरुः, स स्वाराधकाय, कामानपि अकामान्, कियद् दातुं न शक्नुयात्? एवं पुनः पुनः प्रार्थितः सौम्यया भार्यया, ब्राह्मणः मनसि चिन्तयामास—‘परमं लाभं साक्षात् भगवतः सन्निधिं द्रष्टुम्।’ एवं निश्चित्य, भार्यां पप्रच्छ—‘किमपि गृह्यते द्रव्यं अस्ति वा? किञ्चिद् दातव्यं अस्ति।’ सा ब्राह्मणपत्नी, ब्राह्मणानां गृहेभ्यः चतुर्भिः मुष्टिभिः चूर्णान्नम् आहृत्य, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये ददौ। स ब्राह्मणः तद्गृहीत्वा, द्वारकां प्रति प्रस्थितः, ‘कथं मे श्रीकृष्णदर्शनं स्यात्?’ इति मनसि चिन्तयन्। स त्रिभिः प्राकारैः, त्रिभिः प्रागृहैः, अन्धकवृष्णिगृहाणि प्रविश्य, यत्र भगवान् अचलधर्मपालकः, तत्र प्रविष्टः। हर्याः षोडशसहस्राणि पत्न्यः, तासां कस्यचित् गृहे प्रविश्य, स ब्राह्मणः दिव्यानन्दमिव अनुभवन् हृष्टः अभवत्। दूरतः तं दृष्ट्वा, अच्युतः, प्रियाया शय्यायां स्थितः, साक्षात् उत्थाय, समीपं गत्वा, स्नेहपूरितेन हृदया, बाहुभ्यां सखायम् आलिङ्ग्य, प्रेम्णा परिष्वज्य, अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। तं सखायम् आसने उपवेश्य, स्वयं भगवतः पाद्यं आदाय, स्वहस्तेन तस्य पादौ प्रक्षालयामास। तदुदकं शिरसि कृत्वा, दिव्यगन्धैः चन्दनागुरुकुङ्कुमैः, तं सखायम् अभ्यञ्जयत्। गन्धधूपदीपमालाभिः, तं स्नेहात् पूजयामास। तं ताम्बूलं दत्त्वा, गौः चार्पयित्वा, स्वागतवचनानि अब्रवीत्। स्वयं लक्ष्मीः, तं जर्जरवस्त्रधारिणं, कृशकायं, स्फिग्दर्शकं द्विजं, चामरग्रहणेन सेवां चकार। तं तथा भगवता पूजितं दृष्ट्वा, अन्तःपुरस्त्रियः विस्मिताः, प्रेम्णा पूरिताः। "किं पुण्यं कृतवत्येष, अयमवधूतः, दीनो, जगति तिरस्कृतः, यं श्रीनिवासः त्रिभुवनाचार्यः, भ्रातरं इव आलिङ्गति, लक्ष्मीः च शय्यायां स्थित्वा।" इति स्त्रियः सम्वदन्त्यः। तौ सखायौ, परस्परं करग्रहणं कृत्वा, गुरुगृहे यौवनकाले कृतान्यन्यस्मृत्य, हर्षपूर्वकं संवादम् अकुर्वताम्। भगवान् उवाच—"भो ब्राह्मन्! भवान् किम् उपनयने गुरुगृहे सम्यग् अध्ययनं कृत्वा, दक्षिणां दत्त्वा, धर्मपत्नीं समुपयेमे वा? मम तु विदितम्, भवतः हृदयम् अनासक्तम्, न गृहेषु, न वित्ते, न चेष्टासु रमतः, यः निष्कामः। केचन, मोहिता इच्छया, स्वधर्मं त्यक्त्वा, ममापि यथा, लोकसंग्रहार्थं कर्म कुर्वन्ति। स्मरति वा गुरुगृहे सहवासं? द्विजः, वेदवित्, तमः तितीर्षति। स एव अत्र धर्मिणां मूलम्, द्विजातीनां, आश्रमिणां, यथा अहं ज्ञानदः, आचार्यः। ये तत्त्वविदः, वर्णाश्रमधर्मानुष्ठायिनः, मदीयेनोपदेशेन, संसारसागरं सुलभं तर्तुं शक्ष्यन्ति। अहं सर्वभूतान्तर्यामी, न पूजया, न सुतैः, न तपसा, न संयमेन तुष्टः, यथा गुरुषु सेवा। स्मरति वा, यदा वयं गुरुपत्नीभ्यां प्रेरितौ, काष्ठानयनाय विपिने गतौ? तत्र महावने प्रविश्य, तीव्रः वातः, घोरः मेघगर्जनः, उदपद्यत। अस्तं गतवति सूर्ये, तमसि सर्वतो व्याप्ते, नदीतीरम् अपि न प्राज्ञायत। तत्र वयं, वातैः, वारिप्रवाहैः, क्षिप्ताः, दिशो न ज्ञात्वा, परस्परं हस्तग्रहणेन, क्लिष्टचित्ताः विचराम। प्रभाते, गुरुः सान्दीपनिः, शिष्यान् दुःखितान् दृष्ट्वा, स्नेहपूर्णः उवाच—‘वत्साः, भवद्भ्यां मम कृते महद् दुःखं सहितम्। स्वहितं परित्यज्य, मय्यात्मानं समर्पितवन्तौ।’ एष हि शिष्यस्य कर्तव्यम्—गुरवे सर्वं समर्पयेत्। अहं तुष्टः, भो द्विजश्रेष्ठ! सर्वे ते कामाः सन्तु, वेदवेदाङ्गविद्यां च, इहामुत्र च।