ऋषयः रामं समुपेत्य प्राहुः—“एवं भवतु, भगवन्! भवतः सत्यवचनं, अस्त्रशक्तिश्च, अस्माकं मृत्युः च सर्वं सत्यं भवतु।” ततो भगवतः श्रीरामस्य वचनमिदम्—“आत्मैव हि पुत्ररूपेण जायते, इति वेदवचनं; अतः तस्य पुत्रः एव जीवन्मनाः, इन्द्रियसम्पन्नः, बलयुक्तश्च वदतु।” पुनः स भगवान् पप्रच्छ—“किं भवतां काम्यं, ऋषिश्रेष्ठाः? यदिच्छथ, तद्वदत; मयि अज्ञानतः कृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं यथा स्यादिति विविच्यताम्।” ऋषयः ऊचुः—“बल्वलाख्यो भीषणो दानवः, इल्वलस्य पुत्रः, अस्माकं यज्ञसमये प्रतिवर्षं आगत्य यज्ञं मलिनयति।” “दशार्हवंशसम्भूत, तं दुष्टं दानवं हत्वा अस्माकं परमोऽभिलाषः सिध्येत्; सः अस्मान् पूयशोणितमूत्रमलमांसमद्यं च वर्षयति।” “ततः, हे राम, त्वं यदा स्थिरचित्तः भारतभूमिं विहाय द्वादशमासान् तीर्थयात्रया विचरित्वा स्नात्वा शुद्धो भविष्यसि।” एवं कृतार्थेषु ऋषिषु, कथा परिवर्तते। महाराजः पप्रच्छ—“भगवन्, अन्यानि अपि मुकुन्दस्य महात्मनः अनन्तवीर्यस्य कर्माणि श्रोतुमिच्छामि।” “को वा, विप्र, श्रीभगवतो यशः श्रुत्वा, पुनः श्रोतुं न इच्छेत्, यदि कामबाणैः विद्धो न स्यात्, अथवा तद्गुणमूल्यं न जानाति?” “या वाणी भगवतो गुणान् स्तौति, ये हस्ताः तस्य कर्म कुर्वन्ति, या बुद्धिः सर्वभूतेषु तं स्मरति, ये श्रोत्रे तस्य कथां शृण्वन्ति—एवमेव तानि सत्यम्।” “या शिरः तस्य द्वैभव्यस्य नमति, ये नेत्रे तं पश्यन्ति, ये अङ्गानि विष्णुपादोदकं सेवन्ते—तान्येव सत्यानि।” सूतः उवाच—“एवं विष्णुरातेन पृष्टः, बदरायणसुतः, वासुदेवस्मृतिपरायणः, प्राह।” शुकः उवाच—“कृष्णस्य कश्चित् ब्राह्मणमित्रमासीत्, वेदविद्यायाम् परमपारगः, इन्द्रियनिग्रहसम्पन्नः, शान्तचित्तः, गृहस्थाश्रमे स्थितः, यदृच्छालाभेन जीवन्, तस्य भार्या अपि तद्वत् कृशा, जीर्णवस्त्रधारिणी च।” सा पतिव्रता, कृशमुखी, दारिद्र्यपीडिता, कम्पमानाङ्गी, पतिं समुपेत्य उवाच—“ब्राह्मण, श्रीपतिः तव सखा नु? सः ब्राह्मणप्रियः, सर्वशरण्यः, सात्वतां प्रभुः।” “त्वं तं गच्छ, धर्मिष्ठशरणं, सः निश्चितं तव दुःखितगृहस्थस्य धनं दास्यति।” “सः अधुना द्वारकायां भोजवृष्ण्यन्धकाधिपतिरूपेण वसति; सः स्वपादकमलं स्मरन् अपि भक्तेभ्यः आत्मानं ददाति; सः जगद्गुरुः, यः तं सेवते, तस्मै इच्छितं, अनिच्छितं अपि, न दद्यात् किम्?” एवं सा पुनः पुनः मधुरया वाचा पतिं प्रार्थयामास। ब्राह्मणः चिन्तयामास—“भगवत्संकीर्तनं साक्षात् परमं लाभः।” सः मनसि निश्चित्य गन्तुम् उद्यतवान्—“स्त्री, किमपि गृहात् द्रव्यं अस्ति वा? किञ्चिद् दातव्यम्।” सा ब्राह्मणपत्नी ब्राह्मणान् गत्वा चतुर्भिः मुष्टिभिः चूर्णान्नं याचित्वा वस्त्रे बद्ध्वा पतये दत्तवती। सः ब्राह्मणः तद्गृह्य द्वारकां प्रति प्रस्थितः—“कथं मे कृष्णस्य दर्शनं स्यादिति” चिन्तयन्। सः त्रिभिः प्राकारैः, त्रिभिः प्रागारैः, अन्धकवृष्णिगृहाणि प्रविश्य, भगवत्पथानुगैः परिवृतः अन्तः प्रविष्टः। स हर्याः षोडशसहस्राणां भार्याणां कस्याश्चित् गृहम् प्रविश्य, दिव्यानन्दमिव प्राप्य, प्रमुदितः अभवत्। दूरात् तम् आलोक्य, अच्युतः स्वशय्यायां प्रियायाः सह उपविष्टः, तत्क्षणमेव उत्थाय, स्नेहेन प्रीत्या बाहुभ्यां आलिङ्गयामास। मित्रस्पर्शात् प्रमुदितः द्विजश्रेष्ठः, कमलनयनः भगवान्, हर्षवर्षेण नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रावयामास। अतः, सखायं शय्यायां उपवेश्य, स्वयं पाद्याद्युपचारैः पूजयामास, स्वहस्तेन पादप्रक्षालनं कृत्वा। भगवान्, लोकपावनः, तदुदकं शिरसि कृत्वा, दिव्यचन्दनागुरुकुङ्कुमगन्धान् अर्पयामास। गन्धधूपदीपैः मित्रं पूजयित्वा, ताम्बूलं दत्त्वा, गाम् अपि प्रदाय, स्वागतवचनानि प्राह। श्रीः स्वयम्, तं जीर्णवस्त्रधारिणं कृशाङ्गं, स्फुटसिरं द्विजं, चामरवृन्तेन सेवयामास। कृष्णेन पूजितं तं अवधूतं दृष्ट्वा, अन्तःपुरनार्यः विस्मिताः स्नेहेन परिपूर्णाः। “किं पुण्यं कृतवान् अयं अवधूतः, यः दारिद्र्यपीडितः, लोकनिन्दितः?” “यः श्रीनिवासेन, त्रैलोक्यगुरुणा, भ्रातृवत् आलिङ्गितः, यत्र श्रीः अपि शय्यायां स्थित्वा।” तौ पुराकाले आचार्यगृहे कृतानन्दकथाः स्मरन्तौ, परस्परं हस्तग्रहणं कृत्वा, रमणीयं संवादं अकुरुताम्। भगवान् उवाच—“ब्राह्मण, त्वं किम् अध्ययनं समाप्त्य, दक्षिणां दत्त्वा, धर्मपत्नीं विवाहितवान् वा?” “मम ज्ञातं, त्वं गृहे, वित्ते, नासक्तः; निःस्पृहः, अल्परागः च।” “केचित् कर्म कुर्वन्ति, काममोहितचित्ताः, दिव्यस्वभावं परित्यज्य, यथा अहम् अपि लोकसंरक्षणाय।” “ब्राह्मण, त्वं स्मरसि वा, यदा आवां आचार्यगृहे सहावसाव? द्विजः, ज्ञेयज्ञानेन, तमः तरति।” “स एव अत्र धर्मिणां मूलम्, द्विजसम्भवः, आश्रमेषु श्रेष्ठः, यथा अहं ज्ञानदः, उपदेशकः च।” “ये तत्त्वविदः, वर्णाश्रमधर्मानुगाः, मम उपदेशेन सहजं संसारसागरं तरन्ति।” “अहं सर्वभूतात्मा, न यज्ञैः, न सुतैः, न तपसा, न नियमैः, यथा गुरोः सेवा मया तुष्ट्यर्था।” एवं भगवत्कथायां, भक्तानां च महिम्नि, श्रीकृष्णस्य ब्राह्मणमित्रस्य च पुण्यगाथा, भक्तिसंयुता, रमणीयया कथया प्रवहति।