सर्वे मुनयः तदा दुःखितमनसः सन्तः, विलपन्तः समुच्चैर् आक्रन्दयन्—"भो भगवान् सङ्कर्षण! त्वया दुष्कृतं कृतम्!" इति। ते ऊचुः—"हे यदुकुलश्रेष्ठ! अस्माभिः तस्मै ब्रह्मासनं दीयते स्म, तथा यावत् यज्ञकालं दीर्घायुः, अक्लिष्टः च भवितव्यः इति प्रतिज्ञाय।" पुनर् ऊचुः—"अज्ञानतः त्वया ब्रह्महत्या कृताऽस्ति, योगेश्वर! तव नामापि धर्मात् न विमुक्तम्।" "यदि ब्रह्महत्यापापस्य शुद्धिः अनेन कृत्येन स्यात्, भो जगतां पावन! तर्हि यथोचितं प्रायश्चित्तं त्वमेव स्वतः कुरु, अन्येन प्रेरितः न भव," इति पुनः ऊचुः। तत् श्रुत्वा भगवाञ् प्रोवाच—"लोकहितकाम्यया ब्रह्मवधाय यथाविधि प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा प्रथमयुगे नियमः स्थितः, स एव स्थाप्यताम्।" "दीर्घायुः, बलं, इन्द्रियाणि च तस्मै प्रतिज्ञातानि, यद् उक्तं भवद्भिः, तद् योगबलात् साधयिष्ये।" इति स भगवान् प्रतिजज्ञे। मुनयः ऊचुः—"एवं भवतु, राम! तव वचनं, अस्त्रशक्तिः, अस्माकं च मृत्युः—सर्वं सत्यं स्थातु।" तदा भगवान् पुनर् अवदत्—"आत्मैव पुत्ररूपेण जायते—इति वेदवचनम्; अतः तस्य पुत्र एव वक्ता भवतु, दीर्घायुः, इन्द्रियवान्, बलवान् च।" पुनः स भगवान् पप्रच्छ—"किं भोः मुनिवराः, किम् इच्छथ? उक्तं कुर्याम्। मम अज्ञानकृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं कथं भवेत् इति युक्त्या विचिन्त्यताम्।" मुनयः ऊचुः—"बलवलः नाम भीषणो दानवः, इल्वलस्य पुत्रः, प्रतिवर्षं पर्वकाले आगत्य अस्माकं यज्ञं मलिनयति।" "दशार्हवंशसम्भूत! स तु दुष्टः अस्माकं हन्यताम्—एष एव अस्माकं परमोऽभिलाषः। सः पूयशोणितमलमूत्रमद्यमांसादीनि अस्मासु वर्षति।" "ततः, हे राम! भारतभूमिं विहाय, स्थिरमना द्वादशमासान् तीर्थेषु स्नात्वा विचरन्, शुद्धः भविष्यसि।" एवं तत्र समाप्तायां कथायां, राजा पप्रच्छ—"भो भगवन्! महात्मनः मुकुन्दस्य अपराण्यपि वीर्याणि श्रोतुम् इच्छामि, यस्य शक्तिः अनन्ता, भोः प्रभो!" "कः ब्राह्मणः, पुण्यश्लोकस्य भगवतः कथाः एकवारं शृण्वन्, पुनः श्रोतुं न इच्छेत्, यः कामबाणैः विद्धः, तेषां मूल्यं न जानाति?" "या वाणी भगवतो गुणान् कीर्तयति, ये हस्ताः तस्य कर्म कुर्वन्ति, यः मनः सर्वभूतेषु स्थितं स्मरति, ये श्रोत्रे तस्य कथाः शृण्वन्ति—ते एव वाचः, हस्ताः, मनः, श्रोत्रे च साक्षात्।" "या शिरः तस्मै नमति, यो द्विविधरूपधारी, या चक्षुषी तं पश्यतः, ये अङ्गानि विष्णुपादोदकं वा भक्तपादोदकं सेवन्ते—तान्येव शिरः, चक्षुः, अङ्गानि च।" सूतः उवाच—एवं विष्णुरातेन पृष्टः, बदरायणसुतः, यस्य हृदयं वासुदेवे निमग्नम्, उत्तरं दत्तवान्। शुकः उवाच—कृष्णस्य कश्चन ब्राह्मणमित्रम् आसीत्, वेदविदां श्रेष्ठः, इन्द्रियनिग्रही, शान्तचित्तः। स गृहस्थः, यदृच्छालब्धेन जीवन्, तस्य भार्या अपि कृशाङ्गी, तन्निभा, जीर्णवस्त्रधारिणी। सा पतिव्रता भार्या, कृशवदना, दीनं पतिं कम्पमानं समीपमुपेत्य उवाच—"भो ब्राह्मण! श्रीपतिः तव सखा न वा? स ब्राह्मणप्रियः, शरण्यः, सात्वतानां प्रभुः।" "गच्छ, भगवतः समीपं, स धर्मिष्ठशरणः। गृहस्थस्य दुःखितस्य तव नूनं धनं दास्यति।" "स इदानीं द्वारकायां भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः वसति। स्वपद्मपादस्मरणं कुर्वन्, भक्तायात्मानं ददाति। किमर्थं जगद्गुरुः, यं पूजयन्, नाभीष्टं दद्यात्, अपि च अप्रार्थितं?" एवं सा पुनः पुनः सौम्यया वाचा तं प्रार्थयामास। ब्राह्मणः चिन्तयामास—"वास्तवेयं परमा लाभः यत् भगवतः स्तुतिः श्रुत्युत्तमया गीयते।" इति। एवं चिन्तयन्, गन्तुम् उद्यतः—"किं गृह्यते, सुभगे? किंचित् दातव्यं भवेत्।" इति। सा चतुर्भिः मुष्टिभिः चूर्णान्नं ब्राह्मणान् याचित्वा, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये दत्तवती। स ब्राह्मणश्रेष्ठः तद् गृहीत्वा, द्वारकां प्रति प्रस्थितः—"कथं कृष्णस्य दर्शनं लभेय?" इति चिन्तयन्। स सुमहात्मा ब्राह्मणः त्रयः परिखाः, त्रयः प्राकारान् अतीत्य, अन्धकवृष्ण्याः गृहेषु प्रविशन्, यत्र अच्युतमार्गानुगाः निवसन्ति। स हर्याः षोडशसहस्रेषु पत्नीनां कस्यचित् गृहे प्रविश्य, दैवीं मुदं प्राप, हृष्टः अभवत्। दूरात् तम् आलोक्य, अच्युतः प्रियायाः शय्यायां स्थितः, सहसा उत्थाय, समीपं गत्वा, हर्षेण उभाभ्यां बाहुभ्यां आलिङ्गितवान्। स्नेहात् सख्युः संस्पर्शेन प्रमुदितः, द्विजश्रेष्ठः, कमललोचनः भगवान्, हर्षप्रवाहेन नेत्राभ्यां अश्रूणि मुमोच। ततः तम् उपवेश्य, स्वयं पाद्यादिभिः अर्हणं कृत्वा, स्वहस्तेन तस्य पादौ प्रक्षालयामास। स भगवान्, जगतां पावनः, तद् पादोदकं शिरसा गृहीत्वा, दिव्यगन्धैः चन्दनागुरुकुङ्कुमैः तम् अभ्यञ्जयत्। धूपदीपैः सुमनसोद्गमैः, सखायं सन्दत्त्या, तं सस्मितं ताम्बूलं दत्त्वा, गाम् अपि प्रदाय, स्वागतवचनानि अवदत्। श्रीः अपि स्वयं, जीर्णमलिनवस्त्रधारिणं कृशाङ्गं, स्फुटस्नायुमण्डलम् द्विजं, चामरयुगलेन सेवितवती। कृष्णेन विशुद्धकीर्तिना एवमर्चितं तमवधूतं दृष्ट्वा, अन्तःपुरनार्यः विस्मिताः, स्नेहेन परिपूर्णाः अभवन्। "किं पुण्यं कृतवान् अयं दीनः, दारिद्र्यपीडितः, लोकेऽवमानितः, यं श्रीनिवासः, त्रैलोक्याचार्यः, भ्रातृवत् आलिङ्गितवान्, श्रीः शय्यायां स्थितायाम् अपि?" ते उभौ, पूर्वं आचार्यकुले कृतमित्रभावं स्मरन्तौ, हस्तयोर् गृह्य, रम्यकथाः कथयामासतुः। अथ भगवान् ब्राह्मणं पप्रच्छ—"भोः द्विज! आचार्यकुले विद्याम् अधीत्य, दक्षिणां दत्त्वा, योग्यां भार्यां प्राप्तवान् वा? धर्मज्ञ!