पुराणेषु धर्मशास्त्रेषु च बहुधा इतिहासान् अधीत्य दिव्यस्य ऋषेः शिष्यत्वम् उपगम्यापि, यदि कश्चित् अनुशासनहीनः, आत्मनिग्रहविहीनः, शास्त्रज्ञत्वं व्यर्थतया मन्यते, तस्य ज्ञानं न गुणाय भवति, यथा अभिनयकः स्वनिग्रहं न प्राप्नोति। एतदर्थमेव अहं लोकेऽवतरामि—ये धर्मरूपं धारयन्ति, पापिष्ठतमाः च सन्ति, तान् हन्तुम् अहं समागतः। एवं उक्त्वा भगवान् दुष्टस्य वधं अपि विरम्य, मनसि चिन्तयन्, हस्ते कूशपत्रं गृहित्वा तं ताडितवान्। तदा सर्वे ऋषयः दुःखितचित्ताः, विलप्य, "हे भगवान् सङ्कर्षण, अधर्मं कृतवान्!" इति उच्चैः शुश्रुवुः। "हे यदुवंशज, अस्य ब्रह्मासनं, यज्ञकालपर्यन्तं जीवनं च श्रान्तिहीनत्वं च दत्तम्।" "अज्ञानतः ब्रह्महत्या कृतवन् असि, योगेश्वर; तव नाम अपि धर्मात् मुक्तं न भवति।" "यदि एषः कर्म ब्रह्महत्यापापं शुद्धयति, हे विश्वशुद्ध, तर्हि यथायोग्यं प्रायश्चित्तं त्वमेव स्वयम् कुरु, अन्येन प्रेरितः न भव।" भगवान् उवाच—"लोकहितकाम्यया ब्रह्महत्या-वधस्य प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा प्रथमयुगे नियमः प्रतिष्ठितः, तथैव भवतु।" "दीर्घायु, बलं, इन्द्रियाणि च तस्य प्रतिज्ञातानि; यद् उक्तं, योगबलात् तद् साधयिष्यामि।" ऋषयः ऊचुः—"सर्वं सत्यम् अस्तु, हे राम; तव वचनं, अस्त्रबलं, मृत्युः च अस्माकं सत्यं तिष्ठतु।" भगवान् पुनः उवाच—"आत्मा पुत्ररूपेण जायते—एवं वेदः वदति; तस्मात् तस्य पुत्रः जीवितबलइन्द्रिययुक्तः वक्ता भवतु।" "किं इच्छथ, हे श्रेष्ठाः ऋषयः? वदत, तद् अहं करिष्यामि। यथायोग्यं प्रायश्चित्तं मम अज्ञानकर्मणः चिन्तयत।" ऋषयः ऊचुः—"बल्वलः नाम भीषणः दानवः, इल्वलस्य पुत्रः, प्रत्येकं पर्वणि आगत्य अस्माकं यज्ञं मलिनयति।" "हे दशार्हवंशज, तं दुष्टं हनु; एषा अस्माकं परमेष्टः। सः पुयः, रक्तं, विष्ठां, मूत्रं, सुरां, मांसं च अस्माकं उपरि वर्षयति।" "ततः, स्थिरमनाः भारतभूमिं विहाय, द्वादशमासं तीर्थेषु स्नात्वा, तव पापं शुद्ध्यति।" ततः राजा उवाच—"हे भगवन्, अन्यानि च मुकुन्दस्य महात्मनः अनन्तबलस्य वीर्याणि श्रोतुम् इच्छामि।" "हे ब्राह्मण, यस्य हृदि भगवतो गुणकथाः एकवारं श्रुताः, सः तद् श्रवणं न त्यजेत्, यः कामबाणैः ताडितः, तेषां मूल्यं न जानाति, तं विना।" "यया वाचा भगवतो गुणाः स्तूयन्ते, येन हस्तेन तस्य कर्म क्रियते, या बुद्धिः सर्वभूतेषु स्थितं तं स्मरति, येन श्रोत्रेण तस्य कथा श्रूयते—एवमेव वाचा, हस्तः, मनः, श्रोत्रं च सत्यम्।" "यः शिरः तं द्विरूपं नमति, तस्य शिरः शिरः; यः नेत्रं तं पश्यति, तस्य नेत्रं नेत्रम्; यः अङ्गं विष्णुपादोदकं वा भक्तपादोदकं सेवते, तस्य अङ्गं अङ्गम्।" सूतोऽवदत्—"एवं विष्णुरातेन पृष्टः, वासुदेवसङ्गतचित्तः, बदरायणस्य पुत्रः, शुभं वचनं उवाच।" शुकः उवाच—"कृष्णस्य एकः ब्राह्मणः मित्रम् आसीत्, वेदविज्ञः, विषयत्यागी, शान्तचित्तः, आत्मनिग्रही च।" "सः गृहस्थः, यद् यद् प्राप्तं तेन जीवन्, तस्य भार्या कृशा, तद्वद्, जीर्णवस्त्रधारिणी।" "सा पतिव्रता, शुष्कमुखी, दारिद्र्यपीडिता, कम्पमाना, पतिं उपगम्य उवाच।" "हे ब्राह्मण, भगवतः श्रीपतिः तव मित्रं न वा? सः ब्राह्मणानां भक्तः, सर्वशरणः, सात्वतानां प्रभुः।" "गच्छ तं शरणं, हे शुभे, सः गृहस्थं दुःखितं त्वां धनं दास्यति।" "सः अद्य द्वारकायाम् भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः। स्वपदस्मरणेन भक्तानां आत्मानं ददाति। जगद्गुरुः, यः तं उपासते, अनिष्टमपि इच्छितं ददाति।" "एवं बारं बारं सौम्यया पत्न्या अनुरोधितः, ब्राह्मणः चिन्तयामास—'भगवतः स्तुत्यं दर्शनं महत्तमं लाभः।'" "एवं मनसि धृत्वा, गन्तुं निश्चितवान्—'गृहे किमपि दानं अस्ति वा, हे शुभे? किञ्चिद् दातव्यम्।'" "सा ब्राह्मणात् चतुर्भिः मूढैः चूर्णितान्नं याचित्वा, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये दानं दत्तवती।" "सः तद् गृह्य, द्वारकां प्रति प्रस्थितः—'कथं कृष्णस्य दर्शनं प्राप्नुयाम्?' इति चिन्तयन्।" "सः उत्तमब्राह्मणः त्रीन् परिक्षिप्तान्, त्रीन् प्राकारान्, अन्धकवृष्ण्यन्यगृहाणि च प्रविश्य, अच्युतमार्गानुगामी।" "सः हरिं षोडशसहस्रपत्नीगृहाणि मध्ये एकं प्रविश्य, दिव्यसुखमिव, हर्षपूर्णः अभवत्।" "दूरात् तम् दृष्ट्वा, अच्युतः, प्रियाया शय्यायाम् उपविष्टः, त्वरितम् उत्थाय, समीपम् आगत्य, स्नेहेन उभाभ्याम् भुजाभ्याम् आलिङ्गितवान्।" "प्रियसङ्गस्पर्शेन हृष्टः, द्विजश्रेष्ठः, कमलनयनः भगवान्, हर्षेण, नेत्राभ्यां अश्रूणि मुमोच।" "ततः मित्रं शय्यायाम् उपवेश्य, स्वयं तस्य पूजनं कृतवान्, जलम् आनयन्, तस्य पादौ स्वहस्तेन प्रक्षालितवान्।" "राजन्, भगवान्, लोकशुद्धिः, तद् जलं शिरसा आदाय, दिव्यचन्दनागुरुकुङ्कुमैः अतिथिं अनुलेपितवान्।" "सुगन्धधूपदीपपङ्क्तिभिः स्नेहेन मित्रं पूजितवान्, तं ताम्बूलं दत्त्वा, गौः प्रदाय, स्वागतवचनं उवाच।" "श्रीः स्वयं द्विजं, जीर्णवस्त्रधारिणं, कृशं, स्फुरितशिरायुक्तं, यक्षपुच्छपवनेन सेवितवती।" "अवधूतं, भगवत्कृष्णेन निर्मलकीर्तिना पूजितं दृष्ट्वा, अन्तःपुरस्त्रियः विस्मयेन, प्रेम्णा च पूर्णाः अभवन्।