माधवः तु तं सूतम् अपश्यत्, यः न उत्थितवान्, न च अञ्जलिं कृतवान्, किं तु उपविष्ट एव स्थितः, यथा ते ब्राह्मणाः अपि। तं दृष्ट्वा भगवान् माधवः कोपाविष्टः अभवत्। सः विचारयन् अब्रवीत् — "अयं नीचजः ब्राह्मणाधर्मपालानां च, अस्माकं च, उपरि उपविष्टः, दुष्टबुद्धिः, मृत्युम् अर्हति। यद्यपि अयं दिव्यर्षेः शिष्यत्वम् उपगतः, इतिहासपुराणधर्मशास्त्राणि च सम्यक् अध्यायितवान्, तथापि आत्मसंयमवर्जितस्य, आत्मनम् अविदुषः, विद्या न निष्फला, नाट्यकस्य इव।" भगवान् पुनः उवाच — "एवमेव अहम् अस्मिन् लोके अवतीर्णः अस्मि, ये धर्मवेषधारिणः पापिष्ठाः, तान् हन्तुम्।" इति उक्त्वा अपि, सः तस्य हननम् उपरम्य, कुशकण्टकेन तं ताडयामास। तदा सर्वे ऋषयः दुःखितचेतसः, "भोः भगवान् सङ्कर्षण! अयुक्तं कृतम्!" इति विलपन्तः। ते ऊचुः — "यदुकुलोत्पन्न! अस्माभिः अस्मै ब्रह्मासनं, दीर्घायुष्यम्, यज्ञपर्यन्तं च श्रमविरामः दत्तः।" "अज्ञानतः त्वया ब्रह्महत्या कृता, योगेश्वर! तव नाम अपि नियमात् मुक्तं न भवति।" "यदि अयं पापक्षयः भवति, लोकपावन! तर्हि त्वं एव यथोचितं प्रायश्चित्तं कुरु, अन्येन प्रेरितः न।" भगवान् उवाच — "लोकहितकाम्यया हननस्य प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा कृतयुगे नियमः, तथैव स्थापयिष्यामि।" "दीर्घायुः, बलम्, इन्द्रियाणि च अस्मै प्रतिज्ञातानि; तत् यथोक्तं मम योगबलात् करिष्यामि।" ऋषयः ऊचुः — "एवं भूयात्, राम! तव वचनम्, अस्त्रशक्तिः, मृत्युः च अस्माकम्, सर्वं सत्यम् अस्तु।" भगवान् पुनरुवाच — "आत्मा एव पुत्ररूपेण जायते — इति वेदवचनम्; अतः तस्य पुत्रः अस्य वक्ता भवतु, आयुष्मान् इन्द्रियबलसम्पन्नः।" "किं इच्छथ, मुनिवर्याः? ब्रूहि, करिष्यामि। मम अज्ञानकृतस्य प्रायश्चित्तं यथायोग्यं चिन्तयत।" ऋषयः ऊचुः — "बल्वलः नाम भीषाणः दानवः, इल्वलस्य पुत्रः, प्रतिपर्वणि आगत्य अस्माकं यज्ञं मलिनीकरोति।" "दशार्हवंशज! तं पापिनं हन्याः — एषा एव अस्माकं परमेष्ठी कामना। सः अस्मासु पूयशोणितविट्मूत्रमद्यमांसवृष्टिं करोति।" "ततः भारतभूमिं विहाय, स्थिरचित्तः, द्वादशमासान् तीर्थेषु स्नात्वा विचरन्, शुद्धिम् आप्स्यसि।" इत्येवम् उक्ते, राजा उवाच — "भगवन्, मुकुन्दस्य अपराणि वीर्याणि श्रोतुम् इच्छामि, यस्य आत्मा महान्, शक्तिः अनन्ता, ब्रह्मन्।" "यो जनः एकवारं अपि भगवत्कथाः शृणोति, सः कथं न पुनः शृणोति? कामबाणैः विद्धः, तत्त्वज्ञानरहितः एव न शृणोति।" "या वाणी भगवतः गुणान् शंसति, ये करौ तस्य कर्माणि कुर्वतः, या बुद्धिः तं सर्वभूतस्थितं स्मरति, ये कर्णौ तस्य कथाः शृण्वतः, ताः एव वाणी, करौ, बुद्धिः, कर्णौ च सन्ति।" "या शिरः तं द्विभुजद्विभुजं नमति, ये नेत्रे तं पश्यतः, ये अङ्गानि विष्णुपादोदकसेवायाम् प्रवर्तन्ते, तानि एव शिरः, नेत्रे, अङ्गानि च।" सूतः उवाच — "एवं विष्णुरातेन पृष्टः, भगवतः वासुदेवस्य हृदि लीनः, बदरायणसुतः शुकः उवाच।" शुकः उवाच — "कृष्णस्य कश्चन ब्राह्मणमित्रम् आसीत्, वेदविदुषि, इन्द्रियनिग्रहे स्थिते, शान्तचित्ते, गृहस्थाश्रमे स्थिते, यदृच्छालाभेन जीवति। तस्य भार्या अपि तद्वत्, कृशाङ्गी, जीर्णवाससा। सा पतिं दीनं, दुःखार्तं, कङ्कणांगा, समीपगता, अब्रवीत् — 'ब्राह्मण! श्रीपतिः सखा ते न खलु? सः ब्राह्मणप्रियः, शरण्यः, सात्वतपतिः।' 'गच्छ तं शरणं, स धर्मिष्ठानां परमाश्रयः; सः दीनगृहस्थाय नूनं धनं दास्यति।' 'सः अधुना द्वारकायां भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः; सः स्वपदाम्बुजं स्मरन् अपि भक्तानां आत्मानं ददाति। सः जगद्गुरुः, यः याचते, तस्मै किं न दद्यात्?'" एवं पुनः पुनः प्रार्थिता सती, सः ब्राह्मणः चिन्तयामास — "परं लाभः स एव, यः भगवन्तं स्तुतिगर्भं पश्यति।" एवं निश्चित्य, गन्तुम् उद्यतः, "किं गृह्यते? किं किमपि अस्ति दानाय?" इति पत्नीं पप्रच्छ। सा ब्राह्मणान् गत्वा, चतुर्भिः मुञ्चैः तण्डुलान् याचित्वा, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये ददौ। सः तान् गृहीत्वा, द्वारकां प्रति प्रस्थितः, "कथं कृष्णदर्शनं लभेय?" इति चिन्तयन्। सः ब्राह्मणः त्रिभिः प्राकारैः, त्रिभिः प्रागारैः च गत्वा, अन्धकवृष्णिगृहाणि प्रविश्य, यत्र अच्युतः अपि तस्य पन्थाः अनुवर्तते, तत्र प्रविष्टः। सः भगवतस्तु षोडशसहस्रयोः पत्नीनां कस्यचित् गृहम् प्रविश्य, दिव्यानन्दमिव प्राप्य, हृष्टः अभवत्। तं दूरात् दृष्ट्वा, अच्युतः, या उपविष्टः प्रियतमे शय्यायाम्, सः त्वरया उत्थाय, समीपं गत्वा, स्नेहेन बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, प्रियं मित्रं प्रहृष्टः अभवत्। तस्य स्पर्शात्, द्विजश्रेष्ठस्य, भगवतः कमललोचनस्य, हर्षवर्षेण नेत्रे अश्रुभिः पूरिते। अथ तं सखायम् उपवेश्य, स्वयं भगवतः विधिवत् सत्कारम् अकरोत्, पाद्यं आनीय, स्वहस्तेन पादौ प्रक्षालयामास। नृप, भगवान् जगत्पावनः, तदुदकं शिरसि कृत्वा, दिव्यचन्दनागुरुकुङ्कुमैः तं अभ्यञ्जयत्। सः गन्धधूपदीपमालया सखायम् अर्चयन्, ताम्बूलं दत्वा, गवां दानं कृत्वा, सत्कृत्य वचः अब्रवीत्।