सः पृथूदकं बिन्दुसरः त्रितकूपं सुदर्शनं विशालं ब्रह्मतीर्थं चक्रं पूर्वसारस्वतीं च क्रमशः सम्पश्यन् यमुनामनुसृत्य पुनः गङ्गामनुसृत्य, भारत, नैमिषारण्यं जगाम, यत्र महर्षयः दीर्घसत्रे प्रवृत्ताः आसन्। तत्र तं समायान्तं दृष्ट्वा, ते ऋषयः यथाविधि समुत्थाय, प्रणम्य, सत्कारं चक्रुः। सः च सत्कृतः स्वसखिभिः सह, उपन्यस्तं āsanam āśritya, तत्र स्थितं महर्षेः शिष्यं रोमहरषणं दृष्टवान्। एवं सूतं नोत्थाय न चाञ्जलिं कृत्वा, अन्यैः ब्राह्मणैः सह उपविष्टं दृष्ट्वा, माधवः कोपं जगाम। सः मनसि चिन्तयन्, "एषः अधमजः ब्राह्मणानां धर्मपालकानां चास्माकं चोपरि उपविष्टः, दुष्टचित्तः मृत्युमर्हति।" यः दिव्यस्य मुनेश्शिष्यः भूत्वा, इतिहासान् पुराणानि धर्मशास्त्राणि च सम्यगधीतवान्, तस्यापि स्वाध्यायः निष्फलः, यदि निगृहीतः न स्यात्, आत्मवशो न स्यात्, यथा नटस्य अभ्यासः। अहम् एतदर्थमेव लोके अवतीर्णः—ये धर्मच्छद्मना पापकर्माणः, तान् हन्तुम्। एवं उक्त्वा, भगवान् पापहत्यायापि विरम्य, किञ्चिद्विचार्य, हस्ते कूशदलेन तम् आहतवान्। ततः सर्वे ऋषयः विषण्णचित्ताः, "भगवन् सङ्कर्षण, त्वया दुष्कृतं कृतम्!" इति विलपन्तः। "हे यदुकुलोत्कर्ष, अस्माभिः तस्मै ब्रह्मासनं, आयुः, क्लेशरहितत्वं च यावच्छ्रौतम् अदत्तम्।" "अज्ञानतः ब्रह्महत्या कृतास्त्वया, योगेश्वर, तव नामापि धर्मात् न विमुक्तम्।" "यदि एतत् कर्म ब्रह्महत्यापापं शुद्धयेच्छति, हे लोकपावन, तर्हि त्वमेव उचितं प्रायश्चित्तं स्वयमेवाचर, नान्येन प्रेरितः।" श्रीभगवान् उवाच—"लोकहितकाम्यया, अहं ब्रह्मवधाय यथाविधि प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा कृतयुगे नियमः स्थापितः, तथैव स्यात्।" "दीर्घमायुः बलं इन्द्रियाणि च तस्मै प्रतिज्ञातानि; यदुक्तं भवद्भिः, तत् योगबलात् साधयिष्यामि।" ऋषयः ऊचुः—"एवं भवतु, राम, तव वचनं, अस्त्रशक्तिः, मृत्युः च अस्माकं सत्यं स्यात्।" श्रीभगवान् उवाच—"आत्मा हि पुत्ररूपेण जायते, वेदवचनात्; तस्मात् तस्य पुत्रः एव वक्ता भवतु, जीवितेन्द्रियबलसम्पन्नः।" "किं वाञ्छथ, ऋषयः श्रेष्ठाः? वदत, अहं तद् करिष्यामि। विविच्यत, मुनयः, कथं मम अज्ञानकृतस्य प्रायश्चित्तं स्यात्।" ऋषयः ऊचुः—"बल्वलः नाम दैत्यः, इल्वलस्य सुतः, प्रतिसवने आगत्य, अस्माकं यज्ञं दूषयति।" "हे दशार्ह, तं दुष्टं हन्याः, एष नः परमोऽभिलाषः। सः पूयशोणितमलमूत्रमद्यमांसानि अस्मासु वृष्टिं करोति।" "ततः, भारतभूमिं विहाय, स्थिरचित्तः, द्वादशमासान् तीर्थेषु स्नात्वा विचरन्, शुद्धिं लप्स्यसि।" एवं सत्यम् उक्त्वा, तत्रैव कथा परिवर्तते। राजा उवाच—"भगवन्, अन्यानि अपि मुकुन्दस्य महात्मनः अनन्तवीर्यस्य कर्माणि श्रोतुमिच्छामि।" "ब्राह्मण, ये भगवतः पुण्यकथाः एकवारं शृण्वन्ति, ते कथं त्यजेयुः, ऋते कामबाणविद्धानाम्, तेषां येषां तद्विमर्शो नास्ति?" "या वाणी भगवत्कथागुणगानाय प्रयुज्यते, ये हस्ताः तस्य कर्मसु, या बुद्धिः सर्वभूतेषु स्थितं स्मरति, ये कर्णाः तच्छ्रवणे, त एव वाचः, त एव हस्ताः, त एव मनः, त एव कर्णाः।" "या शिरः तस्य प्रणमति, या दृष्टिः तं पश्यति, ये अङ्गानि विष्णुपादोदकसेवायाम्, तानि एव सत्यम्।" सूतः उवाच—एवं विष्णुरातेन पृष्टः, बदरायणिसुतः, वासुदेवे मनो निवेश्य, उवाच। शुकः उवाच—कृष्णस्य एकः ब्राह्मणमित्रम् आसीत्, वेदविदां श्रेष्ठः, इन्द्रियनिग्रहवान्, शान्तचित्तः, आत्मसंयमी च। सः गार्हस्थ्यं चरन्, यदृच्छालाभेन जीवन्, तस्य भार्या कृशा, कुपीनवस्त्रधारिणी, तद्वदनं क्षीणम्। सा पतिं दीनं, क्षुधार्तं, कम्पमानं, समीपं गत्वा, प्रणयपूर्वं उवाच— "ब्राह्मण, भगवतः श्रीपतिः तव सखा नु? सः ब्राह्मणप्रियः, शरण्यः, सात्वतानां प्रभुः।" "गच्छ, भगवतः शरणं प्रपद्य, सः निश्चितं दीनगृहस्थाय ते धनं दास्यति।" "सः अद्य द्वारकायाम् अस्ति, भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः। सः स्वपदाम्बुजं स्मरन्, भक्ताय आत्मानं ददाति; सः जगद्गुरुः, किं भक्ताय इच्छितमपि न दद्यात्?" इति पुनः पुनः प्रियया प्रेरितः, ब्राह्मणः मनसि चिन्तयन्—"एवमेव परमलाभः, यत् भगवन्तं स्तुत्यैः पश्येयम्।" इति निश्चित्य, "गृहे कश्चिद् द्रव्यं अस्ति किम्? किञ्चित् दातव्यं," इति भार्यां पप्रच्छ। सा ब्राह्मणेभ्यः चतुर्भिः मुष्टिभिः चूर्णान्नं याचित्वा, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये दत्तवती। सः तद् गृहित्वा, श्रेष्ठः ब्राह्मणः, द्वारकां प्रति प्रस्थितः, "कथं कृष्णस्य दर्शनं लभेय" इति चिन्तयन्। सः त्रिणि प्राकाराणि, त्रिणि प्रागृहाणि अतिक्रम्य, अन्धकवृष्णीनां गृहेषु प्रविष्टः, ये अनवद्यपथानुगाः आसन्। सः हरिस्य षोडशसहस्रेषु पत्नीनां कस्यचित् गृहे प्रविश्य, दिव्यानन्दमिव अनुभूय, हृष्टः अभवत्। दूरात् तम् दृष्ट्वा, अच्युतः प्रियायाः शय्यायां उपविष्टः, तत्क्षणमेव समुत्थाय, सस्नेहम् अग्रे आगत्य, बाहुभ्यां परिष्वज्य, तम् अभ्यनन्दत्।